Xημικά «φιλιά θανάτου»

«Ο άνθρωπος δεν είναι ένα ακίνητο οικοδόμημα, συνεχώς αλλάζει πρωτεΐνες,
συνθέτοντας και καταστρέφοντάς τις». Με αυτό το δεδομένο, το Νόμπελ Χημείας
ήρθε χθες να αποδώσει δικαιοσύνη. Ο ερευνητικός τομέας που αποκαλείται
«σύνθεση των πρωτεϊνών» έχει ήδη αποσπάσει πέντε βραβεία. Καιρός ήταν να
αποσπάσει ένα και η αποδόμηση των πρωτεϊνών.

Σιεσανόβερ, Χερσκομία και Ρόουζ. Οι μελέτες τους προσφέρουν μια ευκαιρία ανάπτυξης φαρμάκων για την καταπολέμηση ασθενειών όπως ο καρκίνος στον τράχηλο

Δύο Ισραηλινοί και ένας Αμερικανός θα μοιραστούν φέτος το 1,1 εκατομμύριο ευρώ
που συνοδεύει το Νόμπελ Χημείας. Πρόκειται για τον 57χρονο Άαρον Σιεσανόβερ,
διευθυντή του Rappaport Family Institute στη Χάιφα, τον 67χρονο Αβραάμ Χέρσκο,
ο οποίος έχει ουγγρική καταγωγή και εργάζεται ως καθηγητής στο ίδιο
ινστιτούτο, και τον 78χρονο Ίργουιν Ρόουζ, επίτιμο καθηγητή στο Πανεπιστήμιο
της Καλιφόρνιας, στο Ίρβιν. Οι τρεις τους ανακάλυψαν τη δεκαετία του 1980 έναν
από τους βασικούς τρόπους με τους οποίους τα κύτταρα καταστρέφουν τις
ανεπιθύμητες πρωτεΐνες – αρχής γενομένης από ένα χημικό «φιλί θανάτου».

H διαδικασία

H διαδικασία που ανακάλυψαν οι βραβευθέντες ονομάζεται «αποδόμηση των
πρωτεϊνών». Είναι μια από τις πλέον σημαντικές κυκλικές διαδικασίες του
κυττάρου. Για του λόγου το αληθές, όταν κάτι δεν πηγαίνει καλά σε αυτή τη
διαδικασία, μπορεί να εμφανιστούν εκατοντάδες ασθένειες, συμπεριλαμβανομένου
του καρκίνου στον τράχηλο και της κυστικής ίνωσης. Επιπλέον, ένα ελαττωματικό
σύστημα αποδόμησης των πρωτεϊνών είναι από τους κύριους λόγους αποβολής στις
εγκύους. H ανακάλυψη των τριών, λοιπόν, προσφέρει, όπως ανέφερε στην
ανακοίνωσή της η Βασιλική Ακαδημία Επιστημών της Σουηδίας, «μία ευκαιρία
ανάπτυξης φαρμάκων για την καταπολέμηση αυτών και άλλων ασθενειών».

Οι ίδιοι οι βραβευθέντες αναλαμβάνουν να μας εξηγήσουν με απλά λόγια:
«Ορισμένες πρωτεΐνες χαλάνε. Εμείς ανακαλύψαμε τη διαδικασία μέσω της οποίας ο
οργανισμός διενεργεί τον ποιοτικό έλεγχο». Οι ανεπιθύμητες πρωτεΐνες, που θα
μπορούσαν για παράδειγμα να οδηγήσουν σε σφάλματα στην αναπαραγωγή των
κυττάρων ή τον γενετικό κώδικα, «σταμπάρονται» με ένα μόριο ονόματι
ουβικουϊτίνη – είναι το χημικό «φιλί θανάτου» που προαναφέραμε. Το μόριο αυτό
στέλνει τις συγκεκριμένες πρωτεΐνες σε «μονάδες καταστροφής», τα επονομαζόμενα
πρωτεασώματα, όπου και επέρχεται ο «θάνατος» με τη διάσπασή τους σε μικρά
κομματάκια. Αυτές οι «μονάδες καταστροφής», οι οποίες βρίσκονται εντός των
κυττάρων, εξέπληξαν τους επιστήμονες καθώς μέχρι τότε εκτιμάτο ότι η
καταστροφή των πρωτεϊνών ήταν μία διαδικασία η οποία δεν υπόκειτο σε
«κανονισμούς».

Τα φάρμακα

Το έργο των τριών επιστημόνων έχει ήδη αρχίσει να αποφέρει καρπούς. Άμεση
συνέπεια της ανακάλυψής τους είναι το φάρμακο Velcade της Millennium
Pharmaceuticals για τον καρκίνο του μυελού των οστών, το οποίο εγκρίθηκε από
την Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων το 2003. Όπως δήλωσε ο
Σιεσανόβερ, «πολλά ακόμα φάρμακα βρίσκονται στο στάδιο της παρασκευής». Ο
Σιεσανόβερ δήλωσε «έκπληκτος» για τη βράβευσή του. «Είμαι υπερήφανος τόσο για
τον εαυτό μου όσο και για τη χώρα μου», είπε τηλεφωνικά στο πρακτορείο
Ασοσιέιτεντ Πρες. Ο συνεργάτης του εδώ και τριάντα χρόνια Χέρσκο έμαθε τα νέα
από έναν εξάδελφό του, ο οποίος με τη σειρά του το είχε ακούσει στο ραδιόφωνο.
«Έχω τιμηθεί με πολλά βραβεία, οπότε δεν μπορώ να πω ότι έπεσα από τα
σύννεφα», δήλωσε. «Αυτό, βέβαια, είναι ένα πολύ ειδικό βραβείο. Νόμιζα πως θα
κέρδιζα στην Ιατρική! Τελικά όμως κέρδισα στη Χημεία»

Σήμερα το Νόμπελ Λογοτεχνίας

EINAI TO ΠΡΩΤΟ ΝΟΜΠΕΛ που απονέμεται ποτέ σε Ισραηλινούς επιστήμονες.
Όχι όμως και το πρώτο που απονέμεται σε Ισραηλινό πολίτη εν γένει. Το 1966, ο
Σμούελ Γιόζεφ Άγκνον μοιράστηκε το Νόμπελ Λογοτεχνίας με την Σουηδή συγγραφέα
Νέλυ Ζακς. Το 1978, ο τότε πρωθυπουργός του Ισραήλ Μεναχέμ Μπεγκίν μοιράστηκε
το Νόμπελ Ειρήνης με τον Αιγύπτιο πρόεδρο Ανουάρ Σαντάτ. Το 1994, ο υπουργός
Εξωτερικών Σιμόν Πέρες και ο πρωθυπουργός Γιτζάκ Ράμπιν μοιράστηκαν το Νόμπελ
Ειρήνης με τον Γιάσερ Αραφάτ. Ο φετινός παραλήπτης του Νόμπελ Ειρήνης θα
ανακοινωθεί αύριο στο Όσλο. Μεσολαβεί, σήμερα, η ανακοίνωση τού ή των ανθρώπων
που θα τιμηθούν με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Στις 11 Οκτωβρίου θα ανακοινωθεί το
Βραβείο Οικονομικών Επιστημών της Τράπεζας της Σουηδίας στη Μνήμη του Άλφρεντ
Νόμπελ. Και όλες οι απονομές θα γίνουν ένα μήνα αργότερα, στις 10 Δεκεμβρίου.

LINKS:

* www.nobelprize.org/

* www.almaz.com/nobel/