TPITH AΠOΨH Παράνομες μετεγγραφές

Ο Γάλλος φιλόσοφος J. Derrida οραματίζεται στο τελευταίο
του βιβλίο ένα « Πανεπιστήμιο χωρίς όρους». Ένα Πανεπιστήμιο που θα συνιστά
τον έσχατο τόπο της κριτικής αντίστασης απέναντι σε όλες τις άδικες εξουσίες,
οι οποίες προσπαθούν να το «ιδιοποιηθούν».

Σε αυτό το κείμενο, θα χρησιμοποιήσω λειτουργικά αυτή την καταπληκτική σκέψη
του Derrida, για να καταδείξω το εξής πράγμα: Ότι με τις πρόσφατες
παράνομες μετεγγραφές το ελληνικό Πανεπιστήμιο (ή τουλάχιστον ένα τμήμα του)
αλώθηκε από δύο διαφορετικές εξουσίες. Έτσι, έχασε την αυτονομία του και
λειτούργησε ως «εξαρτημένο» υποχείριο των πολιτικών (και των πανεπιστημιακών)!

Στην πρώτη περίπτωση, ένας εκπρόσωπος της κυβερνητικής εξουσίας προσπάθησε να
επηρεάσει απαράδεκτα τις ανεξάρτητες κρίσεις των πανεπιστημιακών οργάνων. Τι
έκανε; Συνεπαρμένος προφανώς από την απόλαυση της δύναμης (όπως λέει
χαρακτηριστικά ο Η. Μ. Enzensberger), εμφανίσθηκε προσωπικά στις
αρμόδιες πρυτανικές αρχές και προσπάθησε να επιτύχει τη μετεγγραφή του παιδιού
του.

Έτσι, επικαλέσθηκε έναν προφανώς «εικονικό λόγο» για να τεκμηριώσει τη
μετακίνηση του υιού του από το ένα Πανεπιστήμιο στο άλλο. Ο λόγος ήταν
αναντίρρητα εικονικός, γιατί δεν καλυπτόταν από το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο
που απαιτούσε (για τα θύματα της τρομοκρατικής δράσης) να υπάρχει σαφής
κίνδυνος για τη ζωή του ίδιου (ή του παιδιού του).

Δυστυχώς, το αρμόδιο Πρυτανικό Συμβούλιο αποδέχθηκε αυτή την απαράδεκτη
μετεγγραφή και έτσι το Πανεπιστήμιο αλώθηκε από μια εξωγενή εξουσία, χωρίς να
επιδείξει την «απροϋπόθετη» κριτική αντίσταση, για την οποία μιλάει ο
Derrida (το Πανεπιστήμιο άνευ όρων).

H περιγραφή της παθολογίας αυτού του φαινομένου έχει τρομακτική σημασία, αφού
και άλλες πανίσχυρες πολιτικοοικονομικές εξουσίες προσπαθούν ακατανόητα να
επηρεάσουν, όχι μόνο τέτοιες διοικητικές κρίσεις, αλλά και το μορφωτικό
περιεχόμενο των σπουδών. Γιατί; Γιατί θέλουν τα Πανεπιστήμια να αποτελούν στο
μέλλον τα ανίσχυρα «παραρτήματα» της αγοράς (και της πολιτικής).

Όμως, σε αυτό το σημείο θα ήταν απαραίτητο να κάνω και την ακόλουθη
παρατήρηση. H παραίτηση για λόγους «ευθιξίας» δεν μπορεί να γίνει κατανοητή,
όταν υφίσταται μια παράνομη συμπεριφορά που εξοβελίζει αναμφισβήτητα την
επίκληση αυτού του μεγέθους. Αντίθετα, η συγκάλυψη μιας τέτοιας εικονικής
κατάστασης θα προσέκρουε (και) στην ηθική.

Τώρα στη δεύτερη ακατανόητη περίπτωση των συζητούμενων μετεγγραφών, το
Πανεπιστήμιο αλώθηκε «εκ των ένδον», δηλαδή από την ίδια την «εξωθεσμική»
πρακτική ενός συλλογικού οργάνου, που επί πολλά χρόνια συναινούσε στην
πραγματοποίηση των παράνομων μετεγγραφών των παιδιών των καθηγητών.

H εικονικότητα και εδώ ήταν δεδομένη, αφού οι μετεγγραφές δεν γίνονταν με βάση
τους αναφερόμενους κοινωνικούς λόγους, αλλά λόγω της πανεπιστημιακής ιδιότητας
του προσώπου το οποίο ενεργοποιούσε τη σχετική διαδικασία της μετεγγραφής.

Σε αυτή την επικίνδυνη υπόθεση κάποια εσωτερική ομάδα του Πανεπιστημίου,
δηλαδή οι ίδιοι οι καθηγητές, προσπάθησαν να το «ιδιοποιηθούν» (για να
χρησιμοποιήσω τα λόγια του ίδιου του Derrida). Και αυτό έγινε γιατί μια
τέτοια συντεχνιακή πρακτική ήταν καταρχήν ασύμβατη με την ορθολογική διοίκηση
ενός μεγάλου μορφωτικού ιδρύματος.

Επιπλέον, όμως, με τη μεθοδολογία τούτη, «πετιόταν στο καλάθι των αχρήστων»
και η θεμελιώδης συνταγματική αρχή της ισότητας των πολιτών απέναντι στον νόμο
(αφού συνήθως οι πιο φτωχοί φοιτητές έμεναν κατ’ αποτέλεσμα στις περιφερειακές
Σχολές). Το καινούργιο σχέδιο της υπουργού Παιδείας χειροτερεύει, δυστυχώς,
ακόμη περισσότερο τα πράγματα για τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα.

Βεβαίως, η παραπάνω συλλογική πρακτική δεν αναιρεί την ατομική ευθύνη του κάθε
πανεπιστημιακού λειτουργού, ιδίως όταν ο τελευταίος είναι πολιτικός. Όμως τη
βαθύτερη αιτία που εκκόλαψε αυτό το απίθανο φαινόμενο θα πρέπει να την
αναζητήσουμε καλύτερα στον τρόπο εκείνο με τον οποίο εκλέγονται σήμερα
οι πρυτανικές αρχές (όπου κομματικά διατεταγμένες δυνάμεις επηρεάζουν την
εκλογή τούτη).

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Στις υποθέσεις των μετεγγραφών το
Πανεπιστήμιο της «κριτικής σκέψης» ηττήθηκε οδυνηρά. Όπως λέει χαρακτηριστικά
ο Derrida, τώρα είναι απαραίτητο αυτό το… «απροϋπόθετο Πανεπιστήμιο να
οργανώσει την αντίστασή του». Άραγε, στη χώρα μας το
Πανεπιστήμιο θα αντισταθεί; Ή όχι;

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.