Xωρίς ανταλλάγματα «στρώνουν χαλί» στην Tουρκία

H αντίστροφη μέτρηση που θα κρίνει τελικώς, τον Δεκέμβριο, εάν η Τουρκία θα
λάβει ημερομηνία έναρξης ενταξιακών διαπραγματεύσεων ή όχι έχει ήδη αρχίσει,
καθώς στις 6 Οκτωβρίου ο επίτροπος κ. Βερχόιγκεν δίδει στη δημοσιότητα τη
βαρύνουσας σημασίας έκθεσή του.

H κυβέρνηση Καραμανλή δείχνει – σύμφωνα με διπλωματικές πηγές – να απορρίπτει το μοντέλο διάλογος και μετά Χάγη, παρά τις «φωνές» που επιμένουν πως μια θεσμική λύση τύπου Χάγης διασφαλίζει την ειρήνη ακόμη και στην περίπτωση που το πολιτικό σκηνικό στη γείτονα μεταβληθεί

Το όλο θέμα αναμένεται να αποκτήσει και εσωτερική διάσταση, μετά την
εκπεφρασμένη βούληση του Κώστα Καραμανλή να πει «ναι» στο τουρκικό αίτημα,
χωρίς περαιτέρω όρους και προϋποθέσεις. Εάν αυτό συμβεί, θα είναι η πρώτη φορά
στην ιστορία των ευρωτουρκικών σχέσεων που η Ελλάδα θα έχει συναινέσει στην
προσέγγιση της Τουρκίας με την Ευρώπη χωρίς να πάρει κάποιο πολιτικό
αντάλλαγμα: η τελωνειακή ένωση της Άγκυρας με την Ευρώπη έγινε δυνατή, το
1995, αφού η Ένωση δέχθηκε να αρχίσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την
Κύπρο. Αντιστοίχως, η Τουρκία έγινε υποψήφια για ένταξη τον Δεκέμβριο του
1999, στο Ελσίνκι, αφού η τότε κυβέρνηση εξασφάλισε δύο κρίσιμα ανταλλάγματα:
το ένα ήταν ότι η Κύπρος θα ενταχθεί στην Ένωση ασχέτως επίλυσης ή μη του
πολιτικού προβλήματος. Και το δεύτερο ήταν ότι πριν από τον Δεκέμβριο του 2004
η Τουρκία θα έπρεπε είτε να έχει επιλύσει τις εδαφικές της διαφορές με την
Ελλάδα είτε να έχει προσφύγει γι’ αυτές στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Ο πρώτος όρος πράγματι έχει εκπληρωθεί – η Κύπρος έγινε πλήρες μέλος χωρίς
προηγουμένως να έχει λυθεί το Κυπριακό. Το δεύτερο στοιχείο, όμως, δεν έχει
εκπληρωθεί.

Με παρέμβαση Σημίτη. Αρχικά, το υπουργείο Εξωτερικών και ο Γιώργος
Παπανδρέου διεκδικούσαν από τους εταίρους – στη διαπραγμάτευση που προηγήθηκε
του Ελσίνκι – μόνον την εξασφάλιση της κυπριακής ένταξης για να συναινέσουν
στην τουρκική υποψηφιότητα. Όμως, με παρέμβαση του τότε πρωθυπουργού Κώστα
Σημίτη – που τηλεφώνησε στον κ. Παπανδρέου στη Ρώμη – προσετέθη και ο όρος της
Χάγης και της επίλυσης των ελληνοτουρκικών.

Ο όρος αυτός προσετέθη καθώς οι στενοί σύμβουλοι του κ. Σημίτη τότε – ο
καθηγητής Χρήστος Ροζάκης, ο εξ απορρήτων του Πρωθυπουργού Νίκος Θέμελης, ο
διευθυντής του διπλωματικού του γραφείου, πρέσβης κ. Σωτηρόπουλος και ο
πρέσβης Αριστείδης Αγαθοκλής – είχαν εκτιμήσει ότι δεν υπάρχει άλλος τρόπος να
δεσμευθεί η Άγκυρα σε μια ειρηνική επίλυση των διαφορών.

Για την εκπλήρωση αυτού του «σημιτικού» όρου, το 2002 άρχισαν οι διερευνητικές
επαφές Άγκυρας και Αθήνας, με επικεφαλής τον πρέσβη κ. Σκοπελίτη από ελληνικής
πλευράς και τον πρέσβη κ. Ζιγιάλ από τουρκικής. Οι επαφές αυτές συνεχίζονται
μέχρι σήμερα – παρότι τόσο ο κ. Σκοπελίτης όσο κι ο κ. Ζιγιάλ έχουν πάρει
άλλες διπλωματικές θέσεις (ο ένας πρέσβης στο Λονδίνο, ο άλλος πρέσβης στη
Ρώμη).

Διμερής διάλογος. Σύμφωνα με πληροφορίες των «ΝΕΩΝ», οι διερευνητικές
αυτές επαφές ουσιαστικά έχουν εξαντλήσει το θέμα και έχουν καταλήξει σε μια
φόρμουλα που προβλέπει διμερή διάλογο για κάποιους μήνες επί των ζητημάτων του
Αιγαίου, ενώ για όσα δεν βρεθεί λύση διμερώς θα υπάρξει με συνυποσχετικό
προσφυγή στη Χάγη. «Από εκεί και πέρα είναι θέμα πολιτικής βούλησης το τι θα
γίνει», λέει χαρακτηριστικά ένας από τους λίγους ανθρώπους που είναι σε γνώση
του τι συζητείται στις ελληνοτουρκικές διερευνητικές επαφές.

Σήμερα, η πολιτική αυτή βούληση – όπως εκφράζεται από τον κ. Καραμανλή και τον
κ. Μολυβιάτη – δείχνει, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, να απορρίπτει το
μοντέλο διάλογος και μετά Χάγη. Αντιθέτως, όπως έχει διαρρεύσει κατ’ επανάληψη
από το υπουργείο Εξωτερικών, η Αθήνα δεν επιθυμεί πλέον την εμπλοκή της Χάγης,
καθώς – όπως εκτιμούν στο υπουργείο Εξωτερικών – η ετυμηγορία της μπορεί να
έχει και αρνητικά στοιχεία για την Αθήνα. Αντιθέτως, λένε διπλωματικές πηγές,
εάν τον Δεκέμβριο η Τουρκία λάβει την ημερομηνία έναρξης ενταξιακών
διαπραγματεύσεων, θα υποχρεωθεί να φέρεται «ευρωπαϊκά» και ως εκ τούτου θα
εκλείψει εν τοις πράγμασι ο κίνδυνος πολέμου και οι απειλές.

Σε αυτές τις συνθήκες, ενδεχομένως – προσθέτουν οι ιδιες πηγές – να μπορούσαν
να υπάρξουν και κάποιες διμερείς συμφωνίες, εμπεδώνοντας το κλίμα εμπιστοσύνης
που χαρακτηρίζει, όπως λένε, τη σχέση Κώστα Καραμανλή και Ταγίπ Ερντογάν.

Το κλίμα εμπιστοσύνης. Φυσικά, στα παραπάνω υπάρχει και αντίλογος, ο
οποίος έχει αναφερθεί και από τον Γιώργο Παπανδρέου. Ότι, δηλαδή, από τη
στιγμή που η Άγκυρα θα έχει λάβει την ημερομηνία για την έναρξη
διαπραγματεύσεων ένταξης, δεν θα έχει κανέναν λόγο να προχωρήσει σε
οποιαδήποτε «παραχώρηση» στο Αιγαίο προς την πλευρά της Ελλάδας. Επίσης, το
κλίμα εμπιστοσύνης που υπάρχει αυτή τη στιγμή δεν εγγυάται κανείς ότι θα
συνεχισθεί στο διηνεκές, ενώ αντιθέτως μια θεσμική λύση τύπου Χάγης
διασφαλίζει την ειρήνη ακόμη και στην περίπτωση που το πολιτικό σκηνικό στη
γείτονα μεταβληθεί.

Ουσιαστικά, από τα παραπάνω προδιαγράφεται μια σύγκρουση δύο διαφορετικών
λογικών. Από τη μια μεριά είναι η φιλοσοφία των «ήρεμων νερών στο Αιγαίο» και
της διμερούς συνεργασίας, την οποία ενστερνίζεται ο κ. Καραμανλής. Από την
άλλη, είναι η μεταφορά των ελληνοτουρκικών προβλημάτων στο πεδίο της Ένωσης
και η οριστική και θεσμική επίλυσή τους – την οποία πρεσβεύει πρωτίστως ο
Κώστας Σημίτης. Το ερώτημα είναι πώς θα εξελιχθεί η διαπραγμάτευση στην Ένωση
για την Τουρκία, πώς θα επηρεασθεί το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό, τι θέση θα
υιοθετήσει τον Δεκέμβριο η αξιωματική αντιπολίτευση, αλλά και τι αντιδράσεις
μπορεί να συναντήσει η θέση Καραμανλή στο εσωτερικό του κόμματός του.