Tα σταφύλια της οργής

Το κρασί που παράγεται σε μια απομακρυσμένη κοιλάδα της Νότιας Γαλλίας
κοντά στο Μπομόν είναι βαθύ κόκκινο, κάπως φρουτώδες – και παράνομο. Επί τρεις
γενιές τουλάχιστον οι ντόπιες οικογένειες φροντίζουν τα ροζιασμένα αμπέλια
στις πλαγιές πάνω από τον ποταμό Μπομ. Το κρασί που παράγουν απαγορεύεται όμως
να πουλιέται στην Ευρώπη, επειδή προέρχεται από αμερικανικά κλήματα που η
γαλλική κυβέρνηση είχε διατάξει να ξεριζωθούν πριν από 70 χρόνια.

Παράνομα κλήματα. Οι Γάλλοι οινοπαραγωγοί πρέπει να συμμορφώνονται προς αυστηρούς κανονισμούς ως προς το ποια σταφύλια μπορούν να χρησιμοποιούν

Μα πώς γίνεται σταφύλια να είναι παράνομα; H ιστορία που αφηγείται ο Τόμας
Φούλερ στην «Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν» είναι σχεδόν ξεχασμένη στη
σημερινή Γαλλία. Τη θυμούνται μόνο μια φούχτα ειδικοί του κρασιού και μια
ομάδα γραφειοκρατών που εφαρμόζει τον νόμο: η γαλλική κυβέρνηση έχει
απαγορεύσει το κρασί που γίνεται από ποικιλίες αμερικανικών σταφυλιών ως…
προσβλητικό για τον ουρανίσκο. H Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε τη γαλλική
απόφαση το 1979, καθιστώντας παράνομη την καλλιέργεια των ποικιλιών αυτών
παντού στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

H απαγόρευση

Το ποσοστό των παράνομων ποικιλιών αμερικανικού σταφυλιού είναι σχετικά μικρό
στη Γαλλία. Αλλά τα παράνομα κλήματα έχουν διαδοθεί και σε αρκετές χώρες της
Ανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης που πρόσφατα εντάχθηκαν ή σύντομα θα
ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. «Δεν μπορείς να πεις στους Ούγγρους, στους
Βούλγαρους και στους Ρουμάνους να ξεριζώσουν τα αμπέλια τους», λέει ο Πιέρ
Γκαλέ, ίσως ο κορυφαίος στον κόσμο εμπειρογνώμονας όσον αφορά τις ποικιλίες
των σταφυλιών. Πιστεύει πως η απαγόρευση των αμερικανικών ποικιλιών είναι
αναχρονιστική. Ωστόσο η ιδέα πως τα ευρωπαϊκά σταφύλια υπερέχουν φαίνεται πως
έχει επικρατήσει μέχρι και σήμερα.

Όταν ο Φραντς Φίσλερ, ο Ευρωπαίος επίτροπος αρμόδιος για τη γεωργία, ρωτήθηκε
πριν από τρία χρόνια στο Ευρωκοινοβούλιο γιατί εξακολουθεί να ισχύει η
απαγόρευση των αμερικανικών ποικιλιών, επικαλέστηκε «γευστικά ελαττώματα», με
άλλα λόγια ότι η γεύση τους είναι κακή. Πρόσθεσε πως το κρασί από τα
αμερικανικά σταφύλια περιέχει μεθανόλη, η οποία είναι τοξική, σε επίπεδα
υψηλότερα από το συνηθισμένο. Ο Ερβέ Γκαρνιέ, αμπελουργός στον Μπομ, διαφωνεί
με αυτή τη γευστική εκτίμηση και ηγείται εκστρατείας για την άρση της
απαγόρευσης.

Από την παλιά, πέτρινη αγροικία του πάνω στον ποταμό, στέλνει επιστολές
διαμαρτυρίας στο Παρίσι και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες
αμφισβητώντας την αγροτική γραφειοκρατία της Ευρώπης. «Είμαστε μόλις μία
σταγόνα σε σύγκριση με τη συνολική γαλλική παραγωγή κρασιού», τονίζει. «Δεν
απειλούμε κανέναν». Πέρυσι ο Γκαρνιέ παρήγαγε 7.000 από τα 8 δισεκατομμύρια
μπουκάλια κρασί που είναι η ετήσια συνολική παραγωγή ολόκληρης της Γαλλίας.

Τα κλήματα

Αλλά η απαγόρευση των αμερικανικών κλημάτων είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη
Γαλλία, λένε οινολόγοι, ως σύμβολο των υπερβολικών κανονιστικών ρυθμίσεων από
το Παρίσι και τις Βρυξέλλες που πλήττουν τη βιομηχανία του κρασιού, η αξία της
οποίας φτάνει τα 15 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι γάλλοι οινοπαραγωγοί πρέπει να
συμμορφώνονται προς αυστηρούς κανονισμούς ως προς το ποια σταφύλια μπορούν να
χρησιμοποιούν. Οι κανονισμοί έχουν στόχο να εξασφαλίσουν την ποιότητα, αλλά
παράλληλα περιορίζουν τον νεωτερισμό, καθώς απαγορεύουν στους οινοπαραγωγούς
να δοκιμάζουν νέες υβριδικές ποικιλίες και συνδυασμούς σταφυλιών –
πειραματισμοί που είναι κοινός τόπος στον Νέο Κόσμο.

Ο Γκαλέ, ο εμπειρογνώμονας στις ποικιλίες των σταφυλιών, λέει πως ο κόσμος
είναι αυτός που θα έπρεπε να αποφασίζει ποια κλήματα θα καλλιεργηθούν. «Μου
αρέσει η μαύρη σοκολάτα και υπάρχουν άνθρωποι που τους αρέσει η σοκολάτα
γάλακτος. Είμαι υπέρ της ελευθερίας», τονίζει και προσθέτει πως η παρουσία των
αμερικανικών κλημάτων στην Ανατολική Ευρώπη θα αναγκάσει τώρα τις Βρυξέλλες να
επανεξετάσουν την απαγόρευση.

Πρώτη ήταν η… Ισαβέλλα

Οι αμερικανικές ποικιλίες σταφυλιών έφτασαν στην Ευρώπη στις αρχές του 19ου
αιώνα ως αξιοπερίεργα φυτά. Σύμφωνα με τον Τζορτζ Γκέιλ, καθηγητή στο
Πανεπιστήμιο του Μισούρι στο Κάνσας Σίτι και ειδικό στις αμερικανικές
ποικιλίες, μια ποικιλία γνωστή ως Ισαβέλλα παρουσιάστηκε στους παρισινούς
Κήπους του Λουξεμβούργου το 1817. Αλλά οι αμερικανικές ποικιλίες έφεραν μαζί
τους αρρώστιες – φυλλοξήρα, φαιά σήψη και περονόσπορο – που προκάλεσαν μεγάλες
καταστροφές στην ευρωπαϊκή βιομηχανία κρασιού. H ειρωνεία είναι όμως πως
γνωστές ευρωπαϊκές ποικιλίες, όπως οι Καμπερνέ, Μερλό και Πινό Νουάρ,
διασώθηκαν μέσω μοσχευμάτων στις ανθεκτικές αμερικανικές. Υπολείμματα των
αρχικών αμερικανικών ποικιλιών – Ισαβέλλα, Κλίντον, Νώε και Ζακέζ, μεταξύ
άλλων, οι οποίες απαγορεύθηκαν στη Γαλλία το 1935 – παρέμειναν διάσπαρτα σε
όλη την Ευρώπη. Στη δεκαετία του 1950, η γαλλική κυβέρνηση προσέφερε στους
αγρότες οικονομική αποζημίωση αν ξερίζωναν τα αμερικάνικα κλήματά τους επειδή
τα κλήματα αυτά ήταν «κατάλοιπα του παρελθόντος» και παρήγαν «κακό κρασί» που
δεν ήταν πλέον «της μόδας».

Για να καταπολεμήσουν τους ισχυρισμούς ότι τα αμερικανικά σταφύλια είναι
τοξικά, καλλιεργητές στη Νότια Γαλλία δημοσίευσαν μια διδακτορική διατριβή που
κατέρριπτε αυτό τον μύθο. Ανέλυσαν επίσης τα κρασιά τους σε εργαστήριο χωρίς
να διαπιστωθούν ασυνήθιστα επίπεδα μεθανόλης.