[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

Ο F. Fukuyama, ο μέχρι πρόσφατα εκφραστής του «τέλους της Ιστορίας»,
του τέλους των πολιτικών και ιδεολογικών αντιπαραθέσεων, του τέλους του
κράτους και πολλών άλλων, με ένα νέο βιβλίο (tate-building. Governance and
World Order in the 21st Century, New York, Cornell University Press, 2004)
ζητεί την επαναφορά του κράτους. Ο Fukuyama θεωρεί ότι η έξαρση της
τρομοκρατίας, του οργανωμένου εγκλήματος, των εθνικών συγκρούσεων, του AIDS
κτλ. οφείλεται ουσιαστικά στη συρρίκνωση, την απουσία ή την αποτυχία του
κράτους. Το κράτος, λέει, είναι αναντικατάστατο για σειρά από λειτουργίες.
Ορθόν. Αλλά τι είδους κράτος χρειαζόμαστε στην Ελλάδα; Όχι, βέβαια, το
αναποτελεσματικό κράτος. Χρειαζόμαστε οπωσδήποτε αποτελεσματικό κράτος. Αυτό
δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι χρειαζόμαστε και ένα μεγάλο κράτος, το οποίο
είναι πανταχού παρόν και συνθλίβει την «κοινωνία των πολιτών» και βασικές
οικονομικές ελευθερίες. Οπωσδήποτε δεν χρειαζόμαστε ένα κομματικοποιημένο
κράτος – ένα κράτος που τα στελέχη του προέρχονται μόνο από το εκάστοτε
κυβερνών κόμμα. Στο σημείο αυτό η Ελλάδα σαφώς πάσχει, αν και σχετικά
ανεπτυγμένη ευρωπαϊκή χώρα. Στις άλλες μικρές ευρωπαϊκές χώρες (Δανία,
Σουηδία, Ολλανδία κτλ.) η αλλαγή κυβέρνησης είναι ζήτημα αν συμπαρασύρει σε
αντικατάσταση το πολύ δέκα-δεκαπέντε δημόσιους λειτουργούς ή διοικητικά
στελέχη. Στην Ελλάδα είναι άγνωστος ο αριθμός των στελεχών που αντικαθίστανται
(σε τράπεζες, δημόσιες επιχειρήσεις, κρατικά ιδρύματα, νοσοκομεία κτλ.) ως
αποτέλεσμα της αλλαγής κυβέρνησης· εκτιμάται σε χιλιάδες. Εδώ έχουμε ένα
βαθύτατο σύμπτωμα πολιτικής υπανάπτυξης, που είναι καιρός να το
αντιμετωπίσουμε. H Ελλάδα ως ώριμη δημοκρατία δεν μπορεί να ακολουθεί
πρακτικές του δέκατου ένατου αιώνα. H αναβάθμιση της ποιότητας της δημοκρατίας
μάς επιβάλλει την υπέρβαση του παθογενούς αυτού συμπτώματος. Χρειαζόμαστε,
δηλαδή, ένα σχετικά μικρό αλλά ευέλικτο και αποτελεσματικό κράτος, κομματικά
ουδέτερο, που θα προσφέρει και θα εγγυάται τις βασικές συλλογικές υπηρεσίες
στον πολίτη (κοινωνικές, ασφάλειας, κτλ.) και θα επιτρέπει στην κοινωνία των
πολιτών να αναπτύσσεται. H αρχή της επικουρικότητας («ό,τι μπορεί να
αποφασισθεί σε χαμηλότερο πολιτικό επίπεδο δεν χρειάζεται να ανάγεται σε
υψηλότερο») έχει εφαρμογή και στα εθνικά πολιτικά συστήματα.

Ο Π.K. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και
Δημόσιας Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.