TPITH AΠOΨH Mια μικρή ιστορία φρίκης

Οι θριαμβευτικοί καιροί δεν προσφέρονται για ενασχόληση με το δυσάρεστο. H
είδηση κατεγράφη αρχικά στους «New York Times» και αναδημοσιεύτηκε στα «NEA»
στις 18 Αυγούστου 2004. Δεν δόθηκε άλλη δημοσιότητα. Δεν ασχολήθηκαν τα
κανάλια μαζί της. Ολυμπιακοί Αγώνες, αδημονία και υπερένταση κατέκλυζαν τον
αέρα. Όλα στρέφονταν γύρω από το μείζον γεγονός που αυτόματα μετάλλασσε σε
έλασσον το οτιδήποτε «άλλο».

H ρητορεία των Αγώνων, όταν μάλιστα επιστρέφουν στον τόπο που τους γέννησε,
φέρνει στο προσκήνιο τις αξίες του ανθρώπου ως μέτρο των πάντων, τον αγνό
συναγωνισμό, το υψηλό και το ωραίο. Ευπρόσδεκτο ό,τι συγγενεύει με τις αξίες
αυτές ενώ ό,τι αποκλίνει, μπαίνει, για την ώρα τουλάχιστον, σε αχρηστία.

H είδηση, λοιπόν, τείνει να εξοστρακισθεί, όταν συμπυκνώνει στο έπακρον το
ακριβώς αντίστροφο του Ιδεώδους των ημερών μας:

Την έσχατη εξαθλίωση, τον ακραίο απανθρωπισμό, την τερατοποίηση του ανθρώπινου
όντος, τη μετατροπή της ζωής σε εφιάλτη, της γιορτής σε καρναβάλι φρίκης, της
συμμετοχής σε αλληλοσπαραγμό.

Συνέβη στη μακρινή βόρεια ακτή της Δομινικανής Δημοκρατίας. Εκεί όπου η
φτώχεια κάνει κάθε χρόνο χιλιάδες Δομινικανούς να ξεκινούν με σάπια καράβια,
τα γιόλας, για το Πόρτο Ρίκο και από εκεί για τη Νέα Υόρκη αναζητώντας μια
καλύτερη μοίρα. Το μοιραίο σκάφος, μήκους 12 μέτρων και πλάτους τριών, χάθηκε
στη θάλασσα μαζί με 50 επιβάτες που είχαν πληρώσει 450 δολάρια ο καθένας –
μισθοί περίπου ενός χρόνου – για να ξεφύγουν από τη μη ζωή. Οι αφηγήσεις των
λιγοστών επιζησάντων σώζουν τη μνήμη της αφήγησης.

Μεσοπέλαγα η μηχανή χαλά. Τα λιγοστά τρόφιμα τελειώνουν. Δύο γυναίκες που
θήλαζαν ρίχνουν το γάλα τους σε ένα μπουκάλι για να πιουν οι επιβάτες. Μια
γυναίκα που αρνείται να μοιραστεί το γάλα από τα στήθη της πετιέται στους
καρχαρίες. Το ίδιο και μια άλλη γυναίκα που πεθαίνει από αποβολή μην τύχει και
το αίμα της τραβήξει τους καρχαρίες στο σκάφος. Φήμες περί κανιβαλισμού
διαψεύδονται. Ωστόσο στο Σάντα Ντομίνγκο ολόκληρες πόλεις στρέφονται η μία
εναντίον της άλλης. Οι κάτοικοι της Βίγια Αλταγκράτσια για παράδειγμα, είναι
εξοργισμένοι επειδή μεταξύ των νεκρών είναι 17 από τους 18 συμπολίτες τους,
ενώ αντίθετα επέζησαν πολλοί κάτοικοι της γειτονικής Βίγια Ρίβα. Είναι
πεπεισμένοι πως τους σκότωσαν για να μη χρειαστεί να μοιραστούν μαζί τους τα
τρόφιμα και το νερό.

Αυτή είναι η ιστορία. Ο Edgar Allan Poe που ωχριά μπροστά στην ωμότητα της
περιγραφής κάνει ένα βήμα πίσω και ψελλίζει «δεν είναι δυνατόν, πώς να αφηγηθώ
τη φρίκη μιας τέτοιας Ιστορίας; Ακόμη και οι φανατικοί μου αναγνώστες θα με
αποκηρύξουν».

H ιστορία όμως συνέβη. Δεν είναι γοτθικό ανάγνωσμα φρίκης. Υπερβαίνει τη
φαντασία των συγγραφέων και των εραστών του γκροτέσκο. Είναι κομμάτι μιας
πραγματικότητας που έχει το δικό του μερτικό στο απέραντο παζλ της ζωής μας.

Σε ένα σήμερα έμπλεο μεγάλων ιδεών και μεγαλοστομιών η μικρή φρικώδης ιστορία
δραπετεύει από τη μακρινή Δομινικανή Δημοκρατία. Το φάντασμα του σαπιοκάραβου
έρχεται εδώ, αράζει πλάι στο υπερπολυτελές «Queen Mary», αναστατώνει την
επάρκεια, την ευαρέσκεια, τον εφησυχασμό. Ουδείς βέβαια θα θελήσει να το
ανταμώσει. Όπως τα πλοία των τρελών στον Μεσαίωνα κουβαλά τις μνήμες των
ανεπιθύμητων φαντασμάτων που ενεδρεύουν μέσα μας. Ο ανορθολογισμός τότε, η
αδυναμία ζωής των μη ανθρώπων σήμερα. H εμβληματική φιγούρα του μη ανθρώπου
σήμερα είναι ο λαθραίος άνθρωπος. Ο λαθρομετανάστης, συνώνυμος με το μη ον. Με
τους νεκροζώντανους των γοτθικών ιστοριών τρόμου.

Σας θυμίζει τίποτα ο αλληλοσπαραγμός των άθλιων επιβατών στο σκαρί της φρίκης;
Σας θυμίζει μήπως το «ο θάνατός σου η ζωή μου», που τόσο έντεχνα η παντοδύναμη
κουλτούρα του θεάματος προάγει μέσα από τα τηλε-ριάλιτι παιχνίδια; Αν
εξοντωθείς, έχει καλώς, νίκησα, αν όχι θα σε εξοντώσω εγώ. Το ζητούμενο είναι
να είμαι νικητής. Στο σούπερ άιντολ, στο fame story, στη φάρμα, ή πού αλλού;
Πες μου, πού αλλού; Μήπως στα βάθρα των πρωταθλητών; Εκεί που γεννιέται και
κινδυνεύει να χαθεί η αθωότητα, η υγεία, η ζωή, θυσία στον βωμό των
αναβολικών; Πόσοι μάντεψαν τον θάνατο πίσω από τις ιαχές τις νίκης; Κι όμως, η
ανάσα του ήταν κοντά.

Τόσο κοντά. Μια ισχνή, τοσοδούλα, γραμμή χωρίζει το υπέροχο από το άθλιο, το
υψηλό από το ποταπό.

Δεν είναι μακριά η βόρειος ακτή της Δομινικανής Δημοκρατίας, εδώ κοντά μας
είναι. Οι αποστάσεις με την τεχνολογία δεν έχουν εκμηδενισθεί; Κοντά μας όσο
κοντά είναι οι κάτοικοι στη Βίγια Ρίβα με εκείνους της Βίγια Αλταγκράτσια.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.