Ο… Mάγος του ΟZ νικά την ελονοσία

Μπορεί το AIDS να την έχει επισκιάσει και η Δύση να την έχει ξεχάσει, όμως
η ελονοσία παραμένει η δεύτερη πιο θανατηφόρος ασθένεια στον κόσμο. Το
παράσιτο που την προκαλεί γίνεται ολοένα και πιο ανθεκτικό στα παραδοσιακά
φάρμακα και οι ειδικοί είχαν αρχίσει να απελπίζονται, ΄ώσπου εμφανίστηκε ο
Μάγος του ΟΖ…

Κοντινό πλάνο. Τα κουνούπια είναι εκείνα που μεταδίδουν την ελονοσία στους ανθρώπους

Ουδεμία σχέση με τον ήρωα του Φρανκ Μπάουμ. Απλή συνωνυμία. Το ΟΖ227 ή ΟΖ
σκέτο είναι ένα νέο ανθελονοσιακό φάρμακο, το οποίο βασίζεται σε ένα
παραδοσιακό κινεζικό γιατρικό και υπόσχεται το μεγαλύτερο βήμα προόδου που
έχει γίνει εναντίον της ελονοσίας τα τελευταία τριάντα χρόνια. Οι μελέτες που
έχουν γίνει σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές και πειραματόζωα μιλούν για ένα
ισχυρό και αποτελεσματικό όπλο. Τεστ ασφαλείας στη Βρετανία έχουν ήδη δείξει
ότι δεν έχει σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες. Τον επόμενο χρόνο πρόκειται να
αρχίσουν κλινικές δοκιμές σε ασθενείς στην Αφρική και την Ταϊλάνδη. Αν όλα
πάνε όπως περιμένουν οι επιστήμονες, εντός τεσσάρων ετών το φάρμακο θα είναι
διαθέσιμο για χρήση – και μάλιστα με χαμηλό κόστος.

Τα κουνούπια

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Στην Υποσαχάρια Αφρική, η ελονοσία
σκοτώνει σήμερα ένα παιδί κάθε τριάντα δευτερόλεπτα. Συνολικά, κάθε χρόνο
σκοτώνει περισσότερο από ένα εκατομμύριο ανθρώπους – μόνο το AIDS την
ξεπερνάει σε φονικότητα. Στην Αφρική, όπου και εμφανίζει τη μεγαλύτερη
συχνότητα, κοστίζει ετησίως 12 δισ. ευρώ σε χαμένο ΑΕΠ και καταναλώνει το 40%
των δαπανών για την υγεία. Προκαλείται από το παράσιτο Plasmodium falciparum
και μεταδίδεται στον άνθρωπο μέσω των ανωφελών κουνουπιών – ο πιο επικίνδυνος
φορέας είναι το είδος Anopheles gambiae. Τα τελευταία χρόνια, οι προσπάθειες
για τον έλεγχό της είχαν σχεδόν καταρρεύσει, μια και το παράσιτο γίνεται όλο
και πιο ανθεκτικό. H χλωροκίνη, η φτηνότερη και συνηθέστερη θεραπεία, είναι
σήμερα στην Υποσαχάρια Αφρική κατά 90% άχρηστη.

H καλύτερη διαθέσιμη θεραπεία είναι επί του παρόντος τα φάρμακα που βασίζονται
στην αρτεμισίνη, το ενεργό συστατικό ενός κινεζικού φαρμακευτικού φυτού, της
Artemisia annua. H αρτεμισίνη ήταν γνωστή στην κινεζική ιατρική ήδη εδώ και
1.500 χρόνια, αλλά πρωτοχρησιμοποιήθηκε, όπως λέγεται, στη διάρκεια της
Πολιτισμικής Επανάστασης του Μάο, όμως οι εντάσεις με τη Δύση καθυστέρησαν την
διάδοση της χρήσης της. Το πρόβλημα είναι πως η επεξεργασία της έχει ιδιαίτερα
υψηλό κόστος και, ως εκ τούτου, τα παράγωγα φάρμακα είναι έως και κατά 20
φορές ακριβότερα από τις συνηθέστερες θεραπείες. Για την Αφρική, τη Νότια
Αμερική και την Ασία, εκεί όπου η ελονοσία είναι ενδημική, τα ποσά αυτά είναι
ουσιαστικά απαγορευτικά.

Συνθετικό

Εδώ, όμως, εμφανίζεται ο «μάγος» του ΟΖ. Αναπτύχθηκε χάρη σε μία συνεργασία
ανάμεσα στη μη κερδοσκοπική Επιχείρηση Φάρμακα για την Ελονοσία (MMV, οργάνωση
που χρηματοδοτείται από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα, με μεγαλύτερο
ιδιώτη δωρητή το Ίδρυμα Γκέιτς και βασικότερο κυβερνητικό υποστηρικτή την
βρετανική κυβέρνηση) και τη Ranbaxy, μια ινδική φαρμακευτική εταιρεία. Είναι
ουσιαστικά ένα αντίγραφο της μοριακής δομής της αρτεμισίνης – σκοτώνει το
παράσιτο της ελονοσίας με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Είναι όμως εξ ολοκλήρου
συνθετικό και άρα μπορεί να παραχθεί μαζικά πολύ πιο φτηνά από τη φυσική
αρτεμισίνη, έχει μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και χρειάζονται λιγότερες δόσεις για
να επιτύχει τη μέγιστη αποτελεσματικότητά του.

Μέσα σε τέσσερα χρόνια

Εμβολιασμός. Στην Υποσαχάρια Αφρική, η ελονοσία σκοτώνει σήμερα ένα παιδί κάθε τριάντα δευτερόλεπτα

Αν όλα πάνε καλά, σε τέσσερα χρόνια από σήμερα θα χρειάζεται χάρη στο
ΟΖ λιγότερο από ένα δολάριο για να θεραπευτεί ένας ενήλικος από την ελονοσία.
Οι ειδικοί, ωστόσο, προειδοποιούν μέσω της επιθεώρησης «Nature» και του
βρετανικού Τύπου πως η μάχη δεν έχει τελειώσει: η αναζήτηση νέων φαρμάκων,
εμβολίων και άλλων μέτρων αναστολής της μετάδοσης της ελονοσίας πρέπει να
συνεχιστεί διότι το παράσιτο που την προκαλεί δεν θα πάψει, ούτε αυτό, να «εξελίσσεται».