Tο μεγάλο αίνιγμα του Kαράκας

Ένας νέος Φιντέλ Κάστρο ή ίσως ένας άλλος Ντανιέλ Ορτέγκα; Το δημοψήφισμα,
που αύριο αναμένεται να δρομολογήσει πολιτικές εξελίξεις στη Βενεζουέλα,
θεωρείται αποφασιστικής σημασίας και για το μεγάλο αίνιγμα του Καράκας, τον
αινιγματικό «επαναστάτη» Ούγκο Τσάβες.

Υποστηρικτής του Ούγκο Τσάβες στο Καράκας. Πολλοί αναρωτιούνται τι θα συμβεί σε περίπτωση ήττας του στο αυριανό δημοψήφισμα

Ιανουάριος 1999. Σχεδόν ένας μήνας είχε περάσει από τις προεδρικές εκλογές στη
Βενεζουέλα και τη νίκη του Ούγκο Τσάβες, του υπερασπιστή των φτωχών και των
αδυνάτων. Στη διάρκεια μιας πτήσης από την Αβάνα στο Καράκας, ο Κολομβιανός
νομπελίστας συγγραφέας Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες είχε την ευκαιρία να του
μιλήσει. Και έμεινε γοητευμένος. Εντυπωσιασμένος. Παράλληλα, όμως, και
μπερδεμένος – κάτι που ένιωσαν πολλοί άλλοι στα χρόνια που μεσολάβησαν από
τότε μέχρι σήμερα. Το άρθρο που δημοσιεύτηκε με την υπογραφή του λίγο καιρό
αργότερα σε ένα περιοδικό είχε τον εξής τίτλο: «Το αίνιγμα των δύο Τσάβες». Ο
Μάρκες ένιωθε ότι είχε μιλήσει σε δύο διαφορετικούς ανθρώπους. Ο ένας ήταν ο
ενσυνείδητος οραματιστής. Ο άνδρας στον οποίο «είχε δοθεί η δυνατότητα να
σώσει τη χώρα του. Ο άλλος ήταν παρασυρμένος από ψευδαισθήσεις, κάποιος που θα
μπορούσε να περάσει στην Ιστορία ως ένας ακόμη δυνάστης». Ο Μάρκες δεν είχε
πέσει έξω.

Οι φήμες. Με τον αριστερό Τσάβες να αντιμετωπίζει ακόμη μια μεγάλη
δοκιμασία – πιθανόν και την τελευταία του στο προεδρικό αξίωμα – η πραγματική
του εικόνα ως πολιτικού παραμένει κάτι σαν αίνιγμα. Γεγονός που ενισχύει τη
φημολογία για τις πιθανές αντιδράσεις του σε περίπτωση νίκης ή ήττας στο
δημοψήφισμα της Κυριακής, που στόχο έχει την ανατροπή του. Τα πράγματα είναι
σαφέστερα για το τι θα γίνει αν νικήσει. Σε περίπτωση ήττας όμως, τι θα
συμβεί; Θα τη σεβαστεί ακολουθώντας το παράδειγμα Ορτέγκα (1990- Νικαράγουα),
μεταβιβάζοντας χωρίς προβλήματα την εξουσία ή μήπως θα προτιμήσει την
αναταραχή; «Είναι ένα μεγάλο ερώτημα», παραδέχονται ξένοι διπλωμάτες που
βρίσκονται στη Βενεζουέλα – πέμπτη χώρα στην παγκόσμια κατάταξη σε εξαγωγές
πετρελαίου.

Αν το παρελθόν κάτι δείχνει για το μέλλον, επισημαίνει ο Φιλ Γκάνσον στο
περιοδικό «Νιούσγουικ», τότε θα πρέπει να θυμόμαστε ότι κάποτε ο άλλοτε άσημος
συνταγματάρχης είχε προειδοποιήσει ότι η επανάστασή του είναι «ειρηνική και
δημοκρατική» αλλά και «ένοπλη». Το επιβεβαίωσε ήδη μια φορά, όταν συμμετείχε
ενεργά στην αιματηρή εξέγερση του 1992. Ωστόσο, οι κατηγορίες της
αντιπολίτευσης περί αυταρχικού συγκεντρωτισμού και αποδυνάμωσης των θεσμών που
απορρέουν από το Σύνταγμα που ο ίδιος θέσπισε το 1999 δεν τον κατατάσσουν
απαραίτητα στη λίστα των δικτατόρων. Τουλάχιστον, όχι ακόμη.

Οι ομοιότητες. Αρκετοί αναλυτές συγκρίνουν τον Ούγκο Τσάβες με τον Ντανιέλ Ορτέγκα και τον Φιντέλ Κάστρο

Οι διαφωνίες. Ποιος μπορεί να αποκλείσει όμως ότι αυτό δεν θα αλλάξει;
Ο Ουίλιαμ Ιζάρα, από τους βασικούς ιδεολόγους της Maisanta Command – της
πολιτικής οργάνωσης του Τσάβες – υποστηρίζει ότι ενδεχόμενη νίκη του προέδρου
στο δημοψήφισμα θα σηματοδοτήσει την έναρξη μιας πιο ριζοσπαστικής φάσης
διακυβέρνησης. «H περίοδος προσανατολισμού μεταξύ μεταρρύθμισης και
επανάστασης φτάνει στο τέλος της», έγραψε πρόσφατα με προφητική διάθεση. «Αυτή
η επόμενη φάση θα χαρακτηρίζεται από την άμεση δημοκρατία – με τις κοινότητες
να πρωτοστατούν στη λήψη αποφάσεων χωρίς μεσολάβηση από πολιτικούς». Άλλοι
τσαβίστες διαφωνούν. Ο Σάμιουελ Μονκάντα, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της
Βενεζουέλας, βλέπει περίοδο συμφιλίωσης και διαλόγου: «Τα κόμματα δεν θέλουν
να εξαφανιστούν».

Δεν είναι όμως μόνο οι εσωτερικές διαφορές και διχογνωμίες που καθιστούν
ανεξιχνίαστο τον Ελ Κομαντάντε. Ο ίδιος – στις ομιλίες του – μπορεί από τη μια
στιγμή στην άλλη από συγκαταβατικός να μεταβάλλεται σε ιδιαίτερα επιθετικό. Οι
πολύωρες τηλεοπτικές εμφανίσεις του – το ρεκόρ του είναι 7 ώρες και 35 λεπτά –
κάθε Κυριακή, επιβεβαιώνουν το απρόβλεπτο του χαρακτήρα του. Το ένα λεπτό
αστειεύεται, το άλλο εξοργίζεται. Πρόσφατα απείλησε να κρατικοποιήσει τη
μεγαλύτερη τηλεπικοινωνιακή εταιρεία της χώρας, την Cantv, καταγγέλλοντας ότι
θέλει να σαμποτάρει τη μετάδοση των αποτελεσμάτων στο δημοψήφισμα: «Έχω έτοιμο
το διάταγμα!».

Ένοπλο κόμμα

Πριν από λίγο καιρό, θεσπίστηκε ένας νέος νόμος που εγγυάται πλειοψηφία
υποστηρικτών του στο πρόσφατα διευρυμένο Ανώτατο Δικαστήριο. Έκθεση της
εδρεύουσας στην Ουάσιγκτον οργάνωσης Human Rights Watch, καταλήγει ότι οι
σύμμαχοι του Τσάβες προσπαθούν να εκμεταλλευτούν όπως μπορούν την κατάσταση
προς ίδιον όφελος. Νομοσχέδια προβλέπουν απαγόρευση διάφορων ειδών
διαμαρτυρίας, φίμωση των μέσων ενημέρωσης και έλεγχο όλων των αστυνομικών
δυνάμεων από μια κεντρική διοίκηση. Στο κύριο άρθρο της η ανεξάρτητη εφημερίδα
του Καράκας «Tal Cual» δημοσίευσε πριν από λίγες μέρες ότι στο διάστημα που θα
ακολουθήσει ενδεχόμενη νίκη του Τσάβες, ο στρατός μπορεί να θυμίζει όλο και
περισσότερο «ένοπλο κόμμα στην προσωπική υπηρεσία του προέδρου». Και αυτό,
γιατί δεν αποκλείεται ούτε το ενδεχόμενο η ουσιαστικά ακέφαλη αντιπολίτευση να
αντιδράσει βίαια, ίσως και πραξικοπηματικά, όπως κάποιοι από τις τάξεις της
έπραξαν το 2002.

Σε περίπτωση που πράγματι επαληθευτεί κάποιο σενάριο βίας ή μεγάλης σύγχυσης,
ύστερα από το δημοψήφισμα, αναλυτές αναμένουν επιπλέον αύξηση των τιμών του
μαύρου χρυσού. Αν κερδίσει η αντιπολίτευση – πιθανό σύμφωνα με τις
δημοσκοπήσεις – και απομακρυνθεί ο Τσάβες, προεδρικές εκλογές μπορούν να
διεξαχθούν εντός 30 ημερών. Αν βέβαια ο πρόεδρος καταπιεί αδιαμαρτύρητα την
περηφάνια μαζί με την ήττα του.