«Mας κυβερνούν οι επιχειρήσεις»

Ο Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ, ο πρώτος που μίλησε για την «κοινωνία της
αφθονίας», υποστηρίζει ότι εκείνοι που κρατούν στα χέρια τους την πραγματική
οικονομική εξουσία δεν είναι τα άτομα αλλά οι επιχειρήσεις.

Τζ. K. Γκαλμπρέιθ. Στα 95 του χρόνια, ο διάσημος Αμερικανός οικονομολόγος παραμένει πολέμιος των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων και εξακολουθεί να γράφει βιβλία

Οι σπουδαίοι άνθρωποι αλλάζουν πολλά πράγματα στη ζωή μας, ακόμη και τη
γλώσσα. Από τους οικονομολόγους, ο Μαρξ, ο Μάλθους και ο Κέινς άφησαν πίσω
τους πολλούς όρους. Όμως ο Γκαλμπρέιθ ήταν η χαρά των λεξικογράφων. Από τη
συνεισφορά του, ο όρος «κοινωνία της αφθονίας» είναι σήμερα γνωστός σε όλους,
μαζί με τη διεισδυτική κριτική του στον αμερικανικό υλισμό.

Στη δεκαετία του 1970, όμως, η «συνταγή» του, ότι καλοπροαίρετες κυβερνήσεις
πρέπει να ελέγχουν την οικονομία, φάνηκε να αποτυγχάνει. Με την επικράτηση των
Ριγκανόμικς και του θατσερισμού, τα κλασικά βιβλία του καθηγητή Γκαλμπρέιθ «Το
μεγάλο Κραχ» (1955) και «H κοινωνία της αφθονίας» (1958) διαβάζονται ολοένα
και λιγότερο. Όμως παραμένουν σπουδαία, όπως και ο Γκαλμπρέιθ. Στα 95 του
χρόνια, με εύθραυστη υγεία, μόλις εξέδωσε, παρ’ όλα αυτά, τα «Οικονομικά της
αθώας απάτης» (εκδόσεις Allen Lane), μια σύνοψη των σκέψεών του.

Το ποδήλατο

Στο σπίτι του στην πλατεία Χάρβαρντ, το πρώτο που χτυπάει στο μάτι είναι ένα
ποδήλατο. Στον προφυλακτήρα του γράφει: «Νικήστε τον Μπους το 2004». Το
περίεργο είναι ότι αυτό το ποδήλατο ανήκει στη σύζυγό του Κίτι, που είναι και
αυτή στα ενενήντα της. Πάντα αυτή αναλαμβάνει να οδηγήσει τους επισκέπτες στο
υπνοδωμάτιο του συζύγου της.

«Είμαι ανοιχτός σε κάθε ερώτηση», λέει εκείνος. «Το δύσκολο είναι στις
απαντήσεις». H κακή ακοή του έχει καταστρέψει τον έλεγχο της φωνής του, που
αντηχεί σε ολόκληρο το σπίτι.

H βασική ιδέα του νέου του βιβλίου είναι ότι η επιχειρηματική κοινότητα έχει
γίνει η κυρίαρχη δύναμη στην οικονομία. Όχι ο Μπιλ Γκέιτς ή ο Ρούπερτ Μέρντοκ.
Αυτοί δεν είναι όπως ήταν άλλοτε ο Ροκφέλερ. «Εκείνο που μετράει σήμερα δεν
είναι το άτομο αλλά η οργάνωση και, αντίθετα με τους παλιούς καπιταλιστές, η
σύγχρονη επιχείρηση είναι πολύ ικανή – και μαζί με αυτή την ικανότητα, καθώς
επίσης και με το χρήμα, πηγαίνει και η εξουσία».

H αθώα απάτη

Ένοχος μάνατζερ. Το αφεντικό της Enron Κένεθ Λέι, που προσέρχεται στο δικαστήριο σιδηροδέσμιος, κατηγορείται για απάτη

Συχνά γίνεται κατάχρηση αυτής της εξουσίας, υποστηρίζει ο Γκαλμπρέιθ στα
«Οικονομικά της αθώας απάτης». Το βιβλίο του «παίζει» με το παράδοξο της αθώας
απάτης, όπως με τον μύθο ότι ο Άλαν Γκρίνσπαν, ο πρόεδρος της κεντρικής
τράπεζας των ΗΠΑ, μπορεί να ελέγχει την οικονομία προσαρμόζοντας τα επιτόκια,
την ίδια ώρα που διευθυντικά στελέχη των εταιρειών Enron, WorldCom και Tyco
καταλήγουν στη φυλακή για σκάνδαλα. Αυτό απλώς αποδεικνύει εκείνο που ο
Γκαλμπρέιθ έλεγε εδώ και χρόνια: ότι η επιχειρηματική κοινότητα είναι κράτος
εν κράτει. Οι μάνατζερ κανονίζουν μόνοι τους ακόμη και τους μισθούς τους,
ανεξέλεγκτοι από τους μετόχους. Αν όλα αυτά είναι έτσι, τότε τι έχει απογίνει
η αγορά, αυτή η υποτιθέμενη ανώτερη δύναμη; H αγορά, λέει ο Γκαλμπρέιθ, είναι
άλλος ένας μύθος. Στην «Κοινωνία της αφθονίας» διατύπωνε την ιδέα ότι στις
σύγχρονες οικονομίες ο παραγωγός δημιουργεί ζήτηση μέσω της διαφήμισης,
πείθοντάς μας να αγοράζουμε προϊόντα τα οποία δεν χρειαζόμαστε πραγματικά.
Βυθισμένοι στον καταναλωτικό πυρετό, γινόμαστε απρόθυμοι να εκχωρήσουμε στον
φοροεισπράκτορα πόρους με τους οποίους μπορούν να αγοραστούν πράγματα που τα
χρειαζόμαστε πραγματικά: ασφαλείς δρόμους, καλά σχολεία και ιατροφαρμακευτική
περίθαλψη. Εδώ ο Γκαλμπρέιθ φροντίζει να διευκρινίσει ότι δεν είναι κατά της
διαφήμισης. «Μας μεταδίδει πληροφορίες που είναι χρήσιμες και πληροφορίες που
πρέπει να απορρίψουμε. Αλλά προτιμότερο να έχουμε τη διαφήμιση, παρά να την
απαγορεύσουμε». Άλλωστε δεν το κρύβει πως από τις διαφημίσεις συντηρήθηκε σε
ένα μεγάλο μέρος της ζωής του.

Επιρροή των επιχειρήσεων στο Πεντάγωνο

Το νέο βιβλίο του ο Τζον Κένεθ Γκαλμπρέι τελειώνει με ένα σύντομο
κεφάλαιο για τον πόλεμο.

Υποστηρίζει ότι η αμερικανική εξωτερική πολιτική καθορίζεται από εκείνο που ο
πρόεδρος Αϊζενχάουερ αποκαλούσε «στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα».

«Δεν υπάρχει αμφιβολία», λέει ο καθηγητής, «ότι η επιχειρηματική επιρροή
εκτείνεται, μεταξύ άλλων, στην παραγωγή όπλων και στο Πεντάγωνο.

Ένα από τα λίγα οφέλη από τον πόλεμο στο Ιράκ ήταν η γνώση που προσέφερε στους
ανθρώπους που ασχολούνται με την άμυνα». Τρομερό; Ανήθικο;«Ασφαλώς».

©The Times, 2003

Επιμέλεια: Ρούσσος Βρανάς