Δρόμοι

Ώστε πιστεύατε…

… πως ο Κάφκα ήταν ένας βασανισμένος καταθλιπτικός, που ποτέ δεν έβγαινε έξω
και ποτέ δεν μπόρεσε να χαρεί τους καρπούς της συγγραφικής δουλειάς του;
Λάθος. Πολλοί βιογράφοι διστάζουν να αναλάβουν να γράψουν για πρόσωπα τόσο
μυθικά όσο ο Φραντς Κάφκα. Όμως, αργά ή γρήγορα, όλοι οι μύθοι διαλύονται.
(Ποιος το περίμενε πως η πτώση του «παραπετάσματος» θα μεταμόρφωνε την Πράγα
από μια μυστηριώδη και απρόσιτη πόλη σε έναν δημοφιλή τουριστικό προορισμό;).

H επανεκτίμηση…

… του Κάφκα περιστρέφεται γύρω από τον ρόλο που έπαιξε ο στενός του φίλος
Μαξ Μπροντ. Μετά τον θάνατο του Κάφκα, το 1924, ο Μπροντ αγνόησε την εντολή
του συγγραφέα να ρίξει στη φωτιά τα χειρόγραφά του που δεν είχαν δημοσιευτεί
ακόμη, τα οποία περιλάμβαναν τα τρία μυθιστορήματά του. Τα δημοσίευσε. Γι’
αυτό αξίζει την ευγνωμοσύνη μας, παρατηρεί ο Σ. Σούλερ στην εφημερίδα
«Ιντιπέντεντ». Το πρόβλημα είναι η ρομαντική ματιά με την οποία έβλεπε τον
φίλο του, σαν έναν ασκητικό άνθρωπο που σήκωνε στους ώμους του τα βάσανα του
κόσμου. H βιογραφία που εξέδωσε ο Μπροντ το 1937, τα «χτενισμένα» ημερολόγια
και τα γράμματα του συγγραφέα προς την αρραβωνιαστικιά του Φελίσε Μπάουερ
επηρέασαν τον τρόπο που βλέπουμε τον Κάφκα. Έτσι έγινε, όπως είπε ο Μίλαν
Κουντέρα, «ο προστάτης άγιος κάθε νευρωτικού, καταθλιπτικού, ανορεξικού,
αδύναμου».

Ο Κάφκα…

… φυσικά, ήταν από τους «εκτός των τειχών». Εβραίος μεταξύ Γερμανών και
Γερμανός μεταξύ Τσέχων. Να όμως που έρχεται σήμερα να μας τα πει όλα αυτά ο
Νίκολας Μάρεϊ με μια νέα βιογραφία του συγγραφέα («Κάφκα», Εκδ. Little,
Brown). Τον τοποθετεί σταθερά στον χρόνο και τον χώρο, στο φιλολογικό
περιβάλλον της γερμανοεβραϊκής Πράγας στο γύρισμα του περασμένου αιώνα. Κάθε
άλλο παρά ερημίτης, ο Κάφκα έκανε μια απαιτητική δουλειά, ταξίδευε, σύχναζε σε
σαλόνια και οίκους ανοχής, οργάνωνε φιλολογικές βραδιές, πήγαινε να δει τα
ρωσικά μπαλέτα και έκανε γνωριμίες με άλλους συγγραφείς, όπως με τον Ρόμπερτ
Μούζιλ. Πολλά από τα έργα του, όπως «H Δίκη», η «Μεταμόρφωση» και «H αποικία
των τιμωρημένων» είχαν εκδοθεί όσο βρισκόταν ακόμη στη ζωή και του είχαν
χαρίσει μεγάλη φήμη.

Ένα μέρος…

… από το φταίξιμο για τη μεταθανάτια νευρωτική φήμη του ίσως να πέφτει και
στον ίδιο τον Κάφκα. Αν ανατρέξει κανείς στη βασανιστική σχέση του με την
Φελίσε Μπάουερ, λέει ο Μάρεϊ, είναι δύσκολο να μη νιώσει συμπάθεια για τον
φίλο του Φέλιξ Βελτς που μια μέρα τον παίρνει από το χέρι για έναν περίπατο
και του ζητάει να την ξεχάσει. «Νιώθω δέκα φορές καλύτερα από όσο λέω», έγραφε
στην Φελίσε ο Κάφκα. «Μόνο που η πένα μου τρέχει μαζί μου μακριά». Κάθε γενιά
ανακαλύπτει τον δικό της Κάφκα. Και μια ακόμη βιογραφία σίγουρα δεν θα είναι η
τελευταία λέξη.