H απαγόρευση του τσιγάρου πιάνει τόπο

Είναι ένα βροχερό μεσημέρι στη συνοικία Τεμπλ Μπαρ Ντίστρικτ του Δουβλίνου
και δύο πράγματα λείπουν από την παμπ «Ha’Penny Bridge», που άλλοτε έσφυζε από
ζωή: ο καπνός και οι άνθρωποι.

Μόνο λίγοι πελάτες κρατούν στα χέρια τους ποτήρια με την παραδοσιακή,
σκουρόχρωμη Guinness Stout, γράφει η Ελίζαμπεθ Ρόζενταλ στην «Ιντερνάσιοναλ
Χέραλντ Τρίμπιουν». Ο Κρις Φλιν, ένας ελαιοχρωματιστής, έχει προσθέσει ένα νέο
τελετουργικό, καθώς απολαμβάνει τη μεσημεριάτικη μπίρα του στην παμπ: έπειτα
από κάθε μπίρα ανεβάζει το φερμουάρ του μπουφάν του και βγαίνει έξω στο κρύο,
για να καπνίσει ένα τσιγάρο.

Πρόκειται για εικόνες που γίνονται όλο και πιο συνηθισμένες στην Ευρώπη, καθώς
και άλλες χώρες ακολουθούν το παράδειγμα της Ιρλανδίας και επιβάλλουν πιο
αυστηρούς περιορισμούς στο κάπνισμα. «Όλοι μας λέγαμε πως δεν θα συνέβαινε
ποτέ εδώ, αφού ο καπνός και το ποτό είναι ιρλανδική κουλτούρα», θρηνεί ο Φλιν,
ο οποίος καπνίζει ένα πακέτο την ημέρα. «Θέλεις να απολαύσεις την εφημερίδα
σου με μια πίντα μπίρα κι ένα τσιγάρο. Αλλά τώρα είσαι εξόριστος. Είναι
τρομερό».

H ζωή στην παμπ σίγουρα δεν είναι αυτό που ήταν, αφότου η Ιρλανδία υιοθέτησε
την αυστηρότερη, με διαφορά, απαγόρευση του καπνίσματος στην Ευρώπη, φέτος
στις 29 Μαρτίου. Απαγορεύει το κάπνισμα στους χώρους εργασίας,
περιλαμβανομένων των λεωφορείων, των γραφείων και (φυσικά) των παμπ. Μέσα σε
μια στιγμή, αυτός ο παράδεισος των καπνιστών μετατράπηκε σε μια αυστηρά
παρακολουθούμενη έρημο του καπνίσματος. Στην ηπειρωτική Ευρώπη, αρκετές
κυβερνήσεις παρακολουθούν το ιρλανδικό πείραμα και διαμορφώνουν τις δικές τους
αντικαπνιστικές νομοθεσίες.

«Πιστεύω πως το ρεύμα στρέφεται κατά του καπνίσματος σε πολλά μέρη της
Ευρώπης, μολονότι δεν πιστεύω πως οι χώρες στον Νότο είναι ακόμη έτοιμες γι’
αυτό», λέει ο Ντέιβιντ Μπερν, ο επίτροπος Υγείας της E.E., ο οποίος ξεκίνησε
σταυροφορία εναντίον της συνήθειας. «Τώρα, όταν πηγαίνω στην Ιταλία ή την
Ισπανία, με ξαφνιάζει και με ξενίζει ένα εστιατόριο γεμάτο καπνό. Μου φαίνεται
παράξενο και αυτό είναι καλό. Έφτασε ο καιρός στην Ιρλανδία και φτάνει ο
καιρός και σε άλλες χώρες-μέλη».

Το πείραμα. Ανάλογα με την οπτική του καθενός, το ιρλανδικό πείραμα
είναι είτε μια καταστροφή είτε ένας θρίαμβος. Ιδιοκτήτες παμπ παραπονούνται
πως η δουλειά έχει μειωθεί σημαντικά, έως και 50%, και σχεδόν όλοι λένε πως
αναγκάστηκαν να απολύσουν εργαζομένους. Τα εργένικα πάρτι και οι ολονυκτίες
μεταφέρθηκαν από τις παμπ στα ιδιωτικά σπίτια, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να
καπνίζουν, καθώς γιορτάζουν γάμους ή θρηνούν νεκρούς. Σε όλο το Δουβλίνο,
καπνιστές στριμώχνονται στα κατώφλια, για να χαρούν τον απαγορευμένο καρπό.

Αλλά προς έκπληξη σχεδόν όλων, η απαγόρευση επιβλήθηκε χωρίς αντιδράσεις από
τους ίδιους τους καπνιστές. Σε δεκάδες συνεντεύξεις, πελάτες (ανάμεσα στους
οποίους και πολλοί καπνιστές) λένε πως απολαμβάνουν τον καθαρό αέρα στην παμπ
και το γραφείο. Πολλοί καπνιστές παραδέχονται ότι το να βγαίνουν έξω για ένα
τσιγάρο «δεν είναι και τόσο κακό» – μια άποψη που πιθανόν όμως να αλλάξει με
τον ερχομό του χειμώνα. Επιπλέον, σχεδόν όλοι λένε πως, αφότου τέθηκε σε ισχύ
η απαγόρευση, καπνίζουν πολύ λιγότερο.

Σε όλη την Ευρώπη

Αν στην Ιρλανδία ο στόχος του διατάγματος ήταν να περιορίσει την έκθεση στον
καπνό και το παθητικό κάπνισμα, τότε σίγουρα έχει σημειώσει μεγάλη επιτυχία.
«Κανένας δεν το ήθελε, αλλά οι άνθρωποι συνηθίζουν και επιπλέον σε κάνει και
να περιορίζεις το τσιγάρο», λέει η 24χρονη Σιρίνα ΜακΓκιφ, καθώς καπνίζει κάτω
από μια τέντα στη διάρκεια του μεσημεριανού διαλείμματός της. «Συνήθιζα να
πηγαίνω στην παμπ και να καπνίζω ασταμάτητα, ένα πακέτο κάθε βράδυ. Τώρα
καπνίζω μόνο λίγα τσιγάρα την ημέρα».

Οι φόροι. Από τον Μάρτιο, η Νορβηγία και η Μάλτα καθιέρωσαν επίσης
πλήρη απαγόρευση του καπνίσματος, σαν αυτή της Ιρλανδίας. H Σουηδία θα την
επιβάλει την ερχόμενη χρονιά. Από το 2005, ακόμη και η Ιταλία θα αποκτήσει νέα
νομοθεσία, που θα περιορίζει σημαντικά το κάπνισμα σε μπαρ και εστιατόρια, και
εξετάζει περαιτέρω περιορισμούς. H Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πλέον απαγορεύσει κάθε
διαφήμιση τσιγάρων στα μέσα ενημέρωσης και απαιτεί να υπάρχουν τεράστιες,
απειλητικές προειδοποιήσεις για την υγεία στο ένα τρίτο της επιφάνειας κάθε
πακέτου τσιγάρων. Για να περιορίσουν το κάπνισμα, κυβερνήσεις σε όλη την
Ευρώπη έχουν αυξήσει σημαντικά τους φόρους, με αποτέλεσμα σε πολλά μέρη η τιμή
του πακέτου να υπερβαίνει τα 5 ή και τα 6 ευρώ.