Πλειοψηφία και «περιθώριο»

Καταμαρτυρούμε, συνήθως, τα μύρια όσα στους άλλους και την εποχή μας: Στους
ανθρώπους, τις εξουσίες, τα μέσα επικοινωνίας. Μονίμως δυσαρεστημένοι, από την
άλλη συμπεριφερόμαστε (εκτός κι αν είμαστε στη ζώνη του πυρός) σαν να μην
τρέχει τίποτε. Φροντίζουμε τα του οίκου μας και διασκεδάζουμε, με τόσο
αποκλειστικό τρόπο σαν να είναι η μόνη ελευθερία που μας έχει απομείνει.

Ωστόσο, μέσα σ’ αυτό το ανεξήγητο κουβάρι της συμπεριφοράς μας, σπάνια θ’
ακούσει πια κανείς για έναν ναρκομανή, έναν άρρωστο με AIDS, έναν που
εκπορνεύεται (άντρα ή γυναίκα), να τον αποκαλούν «Το βρωμόπαιδο ή την
παλιογυναίκα», να τον βρίζουν ή, ακόμη χειρότερο, να τον λοιδορούν. Σαν να
έχει μεταποιηθεί, στο σημείο αυτό, η ύφανση του κοινωνικού ιστού και ο
καθένας, όσο «εύτακτη» κι αν είναι η ζωή του, να αισθάνεται, περίπου, ευγνώμων
που δεν ανήκει σε μια από τις αξιοκατάκριτες αυτές κατηγορίες των ανθρώπων.

Σαν τα «μεμπτά» άτομα που αναφέραμε να συνιστούν πρόσωπα της «μοίρας» που
έχουν επιλεγεί για να καταστραφούν και να μην κατέληξαν στο «πάθος» ή την
«αρρώστια» από ελεύθερη επιλογή. Παρατήρησα τα τελευταία τρία χρόνια
συντηρητικούς οικογενειάρχες με παιδιά, να ενδιαφέρονται ζωηρά και απροκάλυπτα
για ασθενείς με AIDS, παρηγορητικοί για τους τελευταίους και καθόλου ανεδαφικά
συμβουλευτικοί προς τα παιδιά τους.

Μια ανάλογη συνείδηση δημιουργείται μόνον όταν ο καθένας αισθάνεται πως
συμπτωματικά δεν βρίσκεται στη θέση του «άλλου». Κι ακόμη πως κάτι ελάχιστο αν
είχε λασκάρει ή, προπαντός, ξεκουρδιστεί στο μέλλον, ο συνετός μικροαστός θα
βρεθεί να εκλιπαρεί την ανοχή όπως ο έσχατος περιθωριακός. Πρόκειται για μια
τεράστια κοινωνική κατάκτηση που δεν έχει συνειδητοποιηθεί πλήρως η σημασία
της, το να λογαριάζει κανείς αυθορμήτως τον εαυτό του ως τον πάσχοντα άγνωστό
του.

Θεωρητικά, έστω, όλα αυτά ακόμη συνιστούν, όμως, ένα πολύτιμο βήμα καθώς
πραγματοποιείται χωρίς καμιά «επίσημη» συνδρομή. H τηλεόραση, για παράδειγμα,
που όταν μιλά για ναρκομανείς, πόρνες ή ασθενείς του AIDS, αντί να
υπογραμμίζει το καζάνι που μέσα του βράζουμε όλοι, τους παρουσιάζει ως
μεμονωμένες περιπτώσεις. Με αποτέλεσμα, αντί της χειραφέτησης, να προκαλείται
η διαιρετική σιχασιά και ο, φασιστικών συνεπειών, τρόμος. Με χειρότερο ακόμη
παρακολούθημα, αντί της ελευθερίας που πιστεύαμε κάποτε πως θα επέφερε η
εκτεταμένη δημοσιοποίηση, να καλλιεργείται ένας νέου είδους
μικροσυντηρητισμός.

H πόρτα του καθενός μας κλείνει πια πίσω της την αναπηρία, την αρρώστια, την
αποτυχία, τον θάνατο, ώστε, ακόμη κι αν ποικίλλουν οι αιτίες που τα προκαλούν,
η συνείδηση ότι είμαστε όλοι μας θύματα, να είναι αυτή που μας καθορίζει. Το
νέο παιδί που γνωρίζει τον έρωτα ως συνάρτηση του προφυλακτικού, έχει ψυχικά
ασθενήσει όσο έχει ασθενήσει σωματικά ο άντρας που έχει προσβληθεί από το
AIDS. Κάτι φαίνεται ν’ αλλάζει, προς το καλύτερο, στον κόσμο μας, με το να
αισθανόμαστε ευάλωτοι σε συνθήκες που, προς στιγμήν, δεν φαίνεται να μας αφορούν.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».