H ώρα της κρίσης

Στην επιστήμη της βιομηχανικής του ποδοσφαίρου, η ανάλυση του πέναλτι θεωρείται η ευκολότερη από όλες τις «στημένες φάσεις», μια που δεν παρεμβάλλεται κανένας άλλος ανάμεσα στον παίκτη που το χτυπά και τον τερματοφύλακα

Επιστήμονες αναλύουν τα μυστικά του πέναλτι για να βοηθήσουν παίκτες και
τερματοφύλακες να βελτιώσουν την απόδοσή τους

Πρωταθλήματα και κύπελλα έχουν χαθεί, περιουσίες και αξιοπρέπειες έχουν
εξανεμιστεί, λαμπρές καριέρες έχουν καταστραφεί. Όλα από ένα χαμένο πέναλτι,
τη χειρότερη στιγμή για κάθε ποδοσφαιριστή, ιδίως αν αυτή κρίνει την έκβαση
του αγώνα, όπως έγινε με τον Ντέιβιντ Μπέκαμ στο ματς Αγγλία – Πορτογαλία.

Μόνο για τους επιστήμονες είναι εύκολο το πέναλτι. Όχι να το… χτυπήσουν,
αλλά να το αναλύσουν, προσπαθώντας να αποκαλύψουν τα μυστικά του «χτυπήματος
του θανάτου», όπως ονομαζόταν το 1891, την πρώτη χρονιά που καθιερώθηκε στα
ποδοσφαιρικά ματς. Στην επιστήμη της βιομηχανικής του ποδοσφαίρου, η ανάλυση
του πέναλτι θεωρείται η ευκολότερη από όλες τις «στημένες φάσεις», μια που δεν
παρεμβάλλεται κανένας άλλος ανάμεσα στον παίκτη που το χτυπά και τον
τερματοφύλακα.

Μοντέλο κινήσεων

Παρακολουθώντας τον τερματοφύλακα, οι Ντέιβιντ Κέργουιν, καθηγητής
βιομηχανικής των σπορ και της σωματικής άσκησης στο Πανεπιστήμιο του Μπαθ και
ο Κεν Μπρέι, θεωρητικός φυσικός και ερευνητής στο ίδιο Πανεπιστήμιο,
δημιούργησαν ένα μοντέλο των κινήσεών του. Όπως εξηγούν στην εφημερίδα
«Guardian», αυτό τους βοηθά να διαπιστώσουν τα σημεία στα οποία μπορεί να
φτάσει όταν πέσει για να αποκρούσει, ανεξάρτητα με τον τρόπο που θα βουτήξει.
«Δεν υπάρχει βέβαια καμία εγγύηση ότι αν η μπάλα βρεθεί μέσα σε αυτή την ζώνη,
θα αποκρουστεί».

Σύμφωνα με ανάλυση των στοιχείων, μόνο ένα στα πέντε πέναλτι αποκρούεται στη
διάρκεια του κανονικού ματς. Όταν οι ομάδες φτάνουν σε χτυπήματα πέναλτι μετά
την παράταση, το ποσοστό ανεβαίνει από 20% σε 25%. Σε ένα καλοχτυπημένο
πέναλτι, το διάστημα που η μπάλα μένει στον αέρα είναι μισό δευτερόλεπτο. H
μόνη πιθανότητα του τερματοφύλακα να αποκρούσει είναι να ξεκινήσει τη βουτιά
του πριν ακόμα ο παίκτης ακουμπήσει την μπάλα. Αυτό επιτρέπεται από τους
κανονισμούς, αρκεί να μην κινηθεί μπροστά από την γραμμή του τέρματος.

Πρόβλεψη της πορείας

Οι έμπειροι γκολκίπερ έχουν τα δικά τους σημάδια για να προβλέψουν την πορεία
της μπάλας. Σύμφωνα με έρευνες, το πιο αξιόπιστο από όλα είναι η κατεύθυνση
του ποδιού που δεν κλωτσά την μπάλα τη στιγμή που ο παίκτης κάνει το σουτ.
Στους αγώνες του Euro 1996, αυτό αποδείχθηκε σωστό στο 85% των πέναλτι. Αν ο
τερματοφύλακας βουτήξει γρήγορα στην κατεύθυνση του σουτ, αυξάνει στο μέγιστο
τις πιθανότητες επιτυχίας. Δεν έχει σημασία το πώς θα βουτήξει. Απλώνοντας το
χέρι ή το πόδι στο τελευταίο δέκατο του δευτερολέπτου, μπορεί να καταφέρει μία
θεαματική απόκρουση.

Περνώντας στο αντίπαλο στρατόπεδο τώρα, οι επιστήμονες τονίζουν πως στόχος του
παίκτη που χτυπά το πέναλτι θα πρέπει να είναι να στείλει την μπάλα στην
«άπιαστη ζώνη». Αυτή αντιπροσωπεύει το 28% του τέρματος. Είναι τα σημεία στα
οποία δεν μπορεί να φτάσει ο τερματοφύλακας ό,τι και αν κάνει. Αυτό, βέβαια,
αυξάνει τις πιθανότητες λάθους στο χτύπημα και πολλοί το αποφεύγουν. Όσοι το
φοβούνται, όμως, ας λάβουν υπόψη τους τις επιτυχίες του Ντάνι Μέρφι, του
παίκτη που αντικατέστησε στα χτυπήματα πέναλτι τον Μάικλ Όουεν στη Λίβερπουλ.
Ο Μέρφι είχε μεγάλο ποσοστό επιτυχίας τη σεζόν που μόλις τελείωσε, χτυπώντας
τα πέναλτι πάντα στην άπιαστη ζώνη.

Τα «παραθυράκια»

Το σημαντικό για τον παίκτη είναι να καταφέρει με συνεχείς επαναλήψεις να
στέλνει την μπάλα στα ίδια σημεία και στις δύο πλευρές. Δηλαδή, στο
«παραθυράκι» πάνω αριστερά ή πάνω δεξιά. Με αυτό τον τρόπο, θα είναι σίγουρος
τη στιγμή που φτάνει στη βούλα και δε θα ψάχνει πού να σουτάρει. Για αυτό,
είναι απαραίτητη η συνεχής εξάσκηση σε κάθε προπόνηση, προτιμότερα στο τέλος
της, για να μοιάζουν οι ψυχολογικές και σωματικές συνθήκες με αυτές του αγώνα.
«Οι παίκτες και οι προπονητές πρέπει να εμπιστευτούν την επιστήμη στη
διαδικασία των πέναλτι και όχι την τύχη ή την εύνοια του Θεού».

ΚΛΕΙΔΙ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ

Προτιμότερο να χτυπούν πρώτα οι πιο αδύναμοι

Με έρευνά τους το 2000, οι ΜακΓκάρι και Φρανκς έδειξαν ότι είναι προτιμότερο
να χτυπούν πρώτοι οι πιο αδύναμοι παίκτες και αργότερα οι καλύτεροι. Έτσι,
αυξάνονται οι πιθανότητες επιτυχίας για κάθε ομάδα. Οι ερευνητές τονίζουν
επίσης τη στρατηγική αναγκαιότητα των σωστών αλλαγών λίγο πριν από το τέλος
της ισόπαλης παράτασης. Αν υπάρχουν στον πάγκο παίκτες που θεωρούνται
σπεσιαλίστες στα χτυπήματα πέναλτι πρέπει να μπουν οπωσδήποτε για να
δοκιμάσουν την τύχη τους.

Το μόνο που μπορεί να κάνει ένας παίκτης για να βελτιωθεί, είναι να δουλέψει
την τεχνική του ώστε να πετύχει μεγαλύτερη συνέπεια στα χτυπήματά του. Μερικοί
από τους πιο ταλαντούχους ποδοσφαιριστές προσπαθούν να ξεγελάσουν τον
τερματοφύλακα σταματώντας στιγμιαία την ώρα που τρέχουν προς την μπάλα, ώστε
να πέσει ο γκολκίπερ προς μία γωνία και να σουτάρουν προς την αντίθετη. Όμως,
στις εξαιρετικά αγχώδεις συνθήκες μεγάλων διοργανώσεων, ελάχιστοι παίκτες
διατηρούν την ψυχραιμία που χρειάζεται για να το επιχειρήσουν.

Οι πιθανότητες απόκρουσης

Τα πράγματα, όμως, είναι τελείως διαφορετικά για τον τερματοφύλακα. Κάνοντας
μερικά βήματα προς τα μπρος, αυξάνει δραματικά τις πιθανότητες απόκρουσης. Όσο
πιο κοντά βρεθεί στη βούλα τόσο μεγαλύτερο το ποσοστό επιτυχίας του γκολκίπερ,
γιατί έτσι μειώνεται η απροστάτευτη περιοχή του τέρματος. Αν μάλιστα βρεθεί
τέσσερα μέτρα μπροστά από τη γραμμή, μπορεί να καλύψει ολόκληρο το τέρμα. Και
οι κανονισμοί δεν το απαγορεύουν, αλλά το αφήνουν συνήθως στην ευχέρεια του
διαιτητή, εκτός αν υπάρχουν συγκεκριμένες οδηγίες της FIFA για κάθε
διοργάνωση. Στον τελικό του Τσάμπιονς Λιγκ το 2003, ο Ντίντα, τερματοφύλακας
της Μίλαν, έκανε αυτό ακριβώς όταν τα πέναλτι έμπαιναν το ένα μετά το άλλο.
Έφτασε σχεδόν στη γραμμή της μικρής περιοχής και κατάφερε να αποκρούσει
δίνοντας το κύπελλο στην ομάδα του. Ο διαιτητής, πάντως, δεν είχε καμία
αντίρρηση.