Tο μυστικό του σχεδίου Mάρσαλ

Έκαναν «καλό», όπως έλεγαν ουσιαστικά όλα τα λεγόμενα αστικά κόμματα, ή
«κακό», όπως υποστήριζαν το Κομμουνιστικό Κόμμα και η Αριστερά στο σύνολό της,
το δόγμα Τρούμαν και το αμερικανικό σχέδιο Μάρσαλ για την Ελλάδα;

Το εξώφυλλο του βιβλίου του Γ. Μίρκου «Το δόγμα Τρούμαν και το σχέδιο Μάρσαλ στην Ελλάδα» που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «A.A. Λιβάνη»

Ποιοι και σε ποια κατεύθυνση εκμεταλλεύτηκαν τα τεράστια ποσά που δόθηκαν μέσα
στην «καρδιά» του εμφυλίου πολέμου; Και πόσο εκείνες οι οικονομικές
κατευθύνσεις που δόθηκαν τότε ακολουθούνται – αλλά και γιατί – μέχρι σήμερα;

Ο Γιώργος Τρ. Μίρκος, ο πρώην διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, παλιός,
στενός και έμπιστος συνεργάτης του Ανδρέα Παπανδρέου, επιχειρεί μία τομή στην
έρευνα αυτή, χωρίς πάθος και προκαταλήψεις υπέρ της μίας και της άλλης
πλευράς. Και παρουσιάζει για πρώτη φορά ολοκληρωμένα – από τη θέση ενός
μεγάλου τραπεζίτη με τεράστια τραπεζική πείρα – μία ανάλυση του όλου θέματος
με πολλά στοιχεία, σε μία εποχή που η Μέση Ανατολή και το Ιράκ φλέγονται και η
Ελλάδα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην όλη περιοχή.

Ποιος επωφελήθηκε. Στο νέο βιβλίο του, που θα κυκλοφορήσει από τις
εκδόσεις «A.A. Λιβάνη» με τίτλο «Το δόγμα Τρούμαν και το σχέδιο Μάρσαλ»,
καταλήγει σ’ ένα βασικό συμπέρασμα: «H αμερικανική παρέμβαση με την
αμερικανική βοήθεια κατέστησαν την Ελλάδα ικανή να εδραιωθεί στο δυτικό κόσμο
και να διαγράψει αυτή στη συνέχεια – στο πλαίσιο του κόσμου αυτού – ανάλογη
πορεία, που την έφερε τελικά στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης».

Ποιος πλήρωσε όμως το «μάρμαρο» γι’ αυτό; Και ποιος επωφελήθηκε από τα
τεράστια οικονομικά ποσά που δόθηκαν;

Κατ’ αρχήν ο συγγραφέας απομυθοποιεί την όλη ιστορία θυμίζοντας στον
αναγνώστη ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Χάρι Τρούμαν είχε καταστήσει σαφές με την
περίφημη διακήρυξή του στις 12 Μαρτίου του 1947 γιατί πρέπει να δοθούν χρήματα
σε ορισμένους παράγοντες στην Ελλάδα και στις κυβερνήσεις της: «Χρειάζεται
μόνον ένα απλό βλέμμα στο χάρτη – είχε τονίσει – για να αντιληφθεί κανείς ότι
η επιβίωση και η ακεραιότητα του ελληνικού έθνους έχουν μεγάλη αξία για πολύ
ευρύτερης σημασίας θέσεις. Εάν η Ελλάδα περιπέσει στον έλεγχο μιας ένοπλης
μειοψηφίας, το αποτέλεσμα επί της γειτονικής Τουρκίας θα είναι άμεσο και
σοβαρό. Σύγχυση και ανωμαλία θα επεκταθούν σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή».

Έτσι, κι ενώ ο εμφύλιος μαινόταν και η ανατολική Ευρώπη γνώριζε – χρόνο με
την χρόνο – τον μεγαλύτερο έλεγχο της πρώην ΕΣΣΔ, το οικονομικό «σχέδιο
ανάπτυξης Μάρσαλ» έφτασε στη Δυτική Ευρώπη και κυρίως στην Ελλάδα για να
κρατήσει αφενός μεν τις χώρες της περιοχής αυτής υπό αμερικανικό έλεγχο,
αφετέρου – όπως παρατηρεί ο συγγραφέας – για να διασωθεί η οικονομία των ΗΠΑ.

Ο Γιώργος Τρ. Μίρκος, ο πρώην διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, παλιός, στενός και έμπιστος συνεργάτης του Ανδρέα Παπανδρέου, επιχειρεί μία τομή στο ζήτημα του σχεδίου Τρούμαν, χωρίς πάθος και προκαταλήψεις υπέρ της μίας ή της άλλης πλευράς

Τα νούμερα. Τι ήταν – αριθμητικά – αυτή η βοήθεια που πήρε τότε η Ελλάδα;

«Την περίοδο 1944 – 1952 η βοήθεια ήταν 2,138 δισ. δολάρια. H βοήθεια έφτασε
στα χρόνια του εμφυλίου σε ποσοστό 15% του τότε χαμηλού ΑΕΠ! (Όταν στα χρόνια
μας το A’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης ήταν 2,65% του ΑΕΠ και το B’ Κοινοτικό
Πλαίσιο Στήριξης ήταν 3,67% του ΑΕΠ.) Από το ποσό αυτό πάνω από το 50% κάλυψε
στρατιωτικές δαπάνες (σ.σ.: και έτσι ο στρατός μπόρεσε να αντιμετωπίσει την
Αριστερά και τον “δημοκρατικό στρατό”). Για να εκτιμήσει κανείς το μέγεθος
πρέπει να κάνει τις εξής συγκρίσεις. Το ποσό που πήρε η Ελλάδα ήταν μεγαλύτερο
αναλογικά (σε σχέση με τον πληθυσμό) από ό,τι πήρε οποιαδήποτε άλλη χώρα. Ήταν
κάτι περισσότερο από τέσσερις φορές από ό,τι ήταν το προπολεμικό εθνικό
εισόδημα της Ελλάδας. Ήταν μεγαλύτερο από τα εξωτερικά δάνεια που πραγματικά
εισέπραξε η Ελλάδα από την επανάσταση του 1821 έως το 1930, δηλαδή σε διάστημα
110 ετών».

Όλοι οι ερευνητές – ακόμα και οι πλέον ένθερμοι οπαδοί του δόγματος Τρούμαν
και των σχεδίων Μάρσαλ – παραδέχονται πλέον ότι από τα χρήματα αυτά που
δόθηκαν στη φτωχή τότε Ελλάδα του εμφυλίου δεν έχασε μόνον η Αριστερά (και
εδραιώθηκε η Δεξιά σε όλες της τις αποχρώσεις) αλλά και πολλοί που ήθελαν και
πάσχιζαν για μια υγιή οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας, παρά το ότι «τα
οικονομικά αποτελέσματα της βοήθειας δεν παύουν να είναι θετικά».

Ο Αμερικανός πρόεδρος Χάρι Τρούμαν είχε καταστήσει σαφές με την περίφημη διακήρυξή του στις 12 Μαρτίου του 1947 γιατί πρέπει να δοθούν χρήματα σε ορισμένους παράγοντες στην Ελλάδα και στις κυβερνήσεις της: «Εάν η Ελλάδα περιπέσει στον έλεγχο μιας ένοπλης μειοψηφίας, το αποτέλεσμα επί της γειτονικής Τουρκίας θα είναι άμεσο και σοβαρό. Σύγχυση και ανωμαλία θα επεκταθούν σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή»

«Στα χαρτιά». «Δυστυχώς – επισημαίνει ο κ. Μίρκος – τα
προγραμματισθέντα έργα ήταν στα χαρτιά, γιατί δεν υπήρχε καμία προεργασία και
φυσικά ούτε μελέτη για τα συγκεκριμένα έργα που επρόκειτο να προωθηθούν. Ενώ η
αμερικανική βοήθεια δινόταν επί τριετία, το Μάρτιο του 1950 δεν είχαν ακόμα
ετοιμασθεί άρτιες μελέτες για τις βασικές βιομηχανίες, που σημαίνει ότι για
καμία νέα βιομηχανία δεν υπήρχε πλήρης λεπτομερής μελέτη μέχρι την παραπάνω
ημερομηνία». Ο πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας σημειώνει ακόμα ότι το
πρόβλημα δεν είναι μόνον ότι κάποιοι κέρδισαν υπέρμετρα από το σχέδιο Μάρσαλ.
«Τα κεφάλαια μέχρι το τέλος του ’49 αντί να διατεθούν για παραγωγικά έργα
διατέθηκαν κυρίως για τον οικισμό και για τις συγκοινωνίες, δευτερευόντως για
τη γεωργία και ελάχιστα για την ενέργεια». Τέλος, τονίζει με ιδιαίτερη έμφαση
ο συγγραφέας, υπάρχει και το μεγάλο «πολιτικό αποτέλεσμα» της «παρεμβατικής
πολιτικής των ΗΠΑ».

«Το αποτέλεσμα επιβεβαιώνει την πολιτική επιτυχία του όλου εγχειρήματος (στο
πλαίσιο βεβαίως του εξελισσόμενου τότε ψυχρού πολέμου) που δεν θα ήταν δυνατό
αν δεν υπήρχε η αμερικανική βοήθεια, το περισσότερο μέρος της οποίας άμεσα ή
έμμεσα δαπανήθηκε για τις στρατιωτικές δαπάνες και τον εμφύλιο πόλεμο. Δεν θα
πρέπει να ξεχνιέται ότι το μέτωπο της Ελλάδας κερδήθηκε από τους δυτικούς
(κυρίως τους Αμερικανούς) μόνον με κεφάλαια, γιατί στον εμφύλιο πολέμησαν και
σκοτώθηκαν μόνον Έλληνες στρατιώτες. Με ένα τέτοιο θετικό, στη σύγκρουση των
δύο κόσμων, αποτέλεσμα γενικότερης εμβέλειας και παγκόσμιας μάλιστα προβολής,
η χρησιμοποίηση της βοήθειας δεν μπορεί να μη θεωρηθεί για τους νικητές
επιτυχής».

H βοήθεια θα… επέστρεφε στις ΗΠΑ

Γιατί οι ΗΠΑ ξόδεψαν τόσα πολλά χρήματα για τη Δυτική Ευρώπη (και την Ελλάδα)
μέσω του σχεδίου Μάρσαλ;

Ο Γιώργος Τρ. Μίρκος διευκρινίζει στο βιβλίο του: Πρώτον, ότι «οι ΗΠΑ μετά
τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο βρέθηκαν αντιμέτωπες με μια σειρά μεγάλων
οικονομικών προβλημάτων και δεν ήταν λίγοι εκείνοι που έκριναν ότι η μη
επιτυχής αντιμετώπισή τους σήμαινε οικονομική κρίση γι’ αυτές». Και δεύτερον
ότι: «H μεγάλη ανισορροπία του εμπορικού ισοζυγίου μεταξύ των ΗΠΑ και των
λοιπών χωρών, ιδία της Ευρώπης, δημιουργούσε το πρόβλημα που με το σχέδιο
Μάρσαλ γινόταν η προσπάθεια επίλυσής του. Οι ΗΠΑ θα παρείχαν δάνεια και δωρεές
στα κράτη της Ευρώπης που κάλυπτε το σχέδιο Μάρσαλ για να ανασυγκροτήσουν την
οικονομία των τελευταίων και να παράγουν προϊόντα “εξαγώγιμα” ώστε με τον
τρόπο αυτό να αποκτήσουν τα απαραίτητα δολάρια με τα οποία θα κάλυπταν τις
εισαγωγές τους και τελικά θα μπορούσαν να επιστρέψουν και τις αρχικές
πιστώσεις».

Οι ψίθυροι μιλούσαν για τον «ωκεανό πετρελαίου στον Νότο»

Ποιο ήταν το μυστικό του σχεδίου Μάρσαλ για την Ελλάδα. Ο Γιώργος Τρ. Μίρκος
γράφει σχετικά:

«Ήδη από τα μέσα του 1946 ακούγονταν φωνές για τους κινδύνους που συνέτρεχε
για τις ΗΠΑ η κατάρρευση της Ελλάδας. H προβαλλόμενη θέση ήταν ξεκάθαρη. Αν η
Ελλάδα κατέρρεε, αυτομάτως θα ετίθεντο σε κίνδυνο κατάρρευσης η Τουρκία και το
Ιράν, ακόμα και ολόκληρη η Μεσόγειος. Οι αντιδράσεις στην Αμερική από
διπλωματικούς, στρατιωτικούς και επιχειρηματικούς κύκλους διαρκώς αυξανόταν.
“H δυνατή συζήτηση ήταν όλη για την Ελλάδα και την Τουρκία”, ανέφερε το Time,
“αλλά οι ψίθυροι πίσω από τη συζήτηση ήταν για τον ωκεανό πετρελαίου στο
Νότο”, αυτό που η έκδοση Λιους ονόμασε “μυθικό πλούτο των αραβικών νυκτών”».