Όταν κοιμόμαστε,ο εγκέφαλός μας… δουλεύει

Ο ύπνος δεν είναι μόνο ανάπαυση. Όταν κοιμόμαστε, ο εγκέφαλος ξεχωρίζει τις
γνώσεις που αξίζει τον κόπο να κρατήσει και απορρίπτει τις υπόλοιπες. Όσο πιο
έντονη είναι η διαδικασία της μάθησης στη διάρκεια της ημέρας, τόσο πιο πολύ
εργάζεται ο εγκέφαλος τη νύχτα.

H απόδειξη. Όσο εντονότερη είναι η διαδικασία της μάθησης, τόσο περισσότερο ύπνο χρειαζόμαστε

Αυτό είναι το συμπέρασμα έρευνας που έκαναν τέσσερις επιστήμονες από το
Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν, τρεις Ιταλοί και ένας Ελβετός, και δημοσιεύεται
στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Nature». Σύμφωνα με τη θεωρία τους, ο
ύπνος χρησιμεύει στην «εκκαθάριση» των γνώσεων και εμπειριών που αποκτήθηκαν
στη διάρκεια της ημέρας. H διαδικασία αυτή, μαζί με τις γνώσεις που
συσσωρεύονται, προκαλεί πραγματικές αλλαγές στον εγκέφαλο, ο οποίος χάρις στην
πλαστικότητά του δημιουργεί συνεχώς νέες συνδέσεις μεταξύ των νευρώνων.

Το «βάρος της εμπειρίας» υπάρχει πράγματι, και οι τέσσερις επιστήμονες το
μέτρησαν με τη βοήθεια ενός εγκεφαλοηλεκτρογραφήματος μεγάλης ακριβείας. Το
εργαλείο που χρησιμοποιούμε για να απελευθερωνόμαστε από αυτό το βάρος είναι ο
ύπνος. Απόδειξη; Ότι όσο εντονότερη είναι η διαδικασία της μάθησης, τόσο
περισσότερο ύπνο χρειαζόμαστε.

Το πείραμα

Οι επιστήμονες έκαναν ένα πείραμα. Μια ομάδα εθελοντών κάθησε μπροστά σε μια
οθόνη ηλεκτρονικού υπολογιστή όπου κινούνταν ένα μπαλάκι. H αποστολή τους ήταν
να ακολουθούν το μπαλάκι με τη βοήθεια ενός κέρσορα τον οποίο κινούσαν με ένα
ποντίκι. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, υπήρχε ένα κόλπο: η πορεία του
κέρσορα παρεξέκλινε της πορείας του ποντικού κατά 15 μοίρες. H παρέκκλιση αυτή
ήταν αρκετά μικρή για να τη διαπιστώσουν οι εθελοντές, αρκετά μεγάλη όμως για
να τεθεί σε λειτουργία μια περιοχή του δεξιού ημισφαιρίου του εγκεφάλου που
συντονίζει τα μάτια με το χέρι.

Οι χρήσιμες εμπειρίες

Ύστερα από τρία τέταρτα της ώρας παιχνιδιού, ερχόταν η ώρα του ύπνου. Και τότε
έμπαιναν σε λειτουργία τα 256 ηλεκτρόδια που είχαν τοποθετηθεί στα κεφάλια των
εθελοντών. H περιοχή του συντονισμού ματιών-χεριού, και μόνο αυτή, συνέχισε να
δείχνει μια ηλεκτρική δραστηριότητα μεγαλύτερη από τη φυσιολογική. Όπως λέει
στη Ρεπούμπλικα ένας από τους επιστήμονες, ο Μαρτσέλο Μασιμίνι, «τη στιγμή
εκείνη ο ύπνος επαναξιολογούσε τα δισεκατομμύρια δισεκατομμυρίων των συνδέσεων
ανάμεσα στους νευρώνες που είναι υπεύθυνες για τη μάθηση και την
απομνημόνευση».

H νυχτερινή αυτή δραστηριότητα δεν χρησιμεύει μόνο για την απελευθέρωση του
εγκεφάλου από τις άχρηστες εμπειρίες, καθιστώντας τον πιο ικανό και ελαφρύ.
Ενισχύει ταυτόχρονα και τις χρήσιμες εμπειρίες. Ύστερα από έναν καλό ύπνο, η
βαθμολογία στο ηλεκτρονικό παιχνίδι με το μπαλάκι ήταν κατά 11% καλύτερη σε
σχέση με το προηγούμενο βράδυ. Αντίθετα, η ομάδα εθελοντών που είχε αρχίσει να
παίζει το πρωί και συνέχιζε το απόγευμα, χωρίς ενδιάμεσο ύπνο, δεν παρουσίαζε
καμιά βελτίωση.

«Τα αποτελέσματα αυτά», τονίζει ο Μασιμίνι, «αποκαλύπτουν ορισμένα θεμελιώδη
πράγματα για τον ύπνο. Όταν ένα μέρος του εγκεφάλου μαθαίνει, χρειάζεται
περισσότερο ύπνο. Κι όσο μεγαλύτερη είναι η ένταση του ύπνου, τόσο καλύτερες
θα είναι οι επιδόσεις μας την επόμενη ημέρα».

Τι συμβαίνει στα ζώα

ΔΕΛΦΙΝΙΑ. Κάθε φορά, αναπαύεται το ένα από τα δύο ημισφαίρια του
εγκεφάλου. Το άλλο βρίσκεται σε λειτουργία, ώστε να καθοδηγεί την κολύμβηση,
την αναζήτηση τροφής και την αποφυγή κινδύνων.

ΠΟΥΛΙΑ. Στη διάρκεια του ύπνου, επαναλαμβάνουν και απομνημονεύουν τις
μελωδίες που έμαθαν στη διάρκεια της ημέρας. Σε ορισμένες φάσεις του ύπνου, η
ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου είναι ίδια μ’ εκείνη που σημειώνεται στη
διάρκεια του τραγουδιού.

ΠΟΝΤΙΚΙΑ. Όσα έχουν εκπαιδευτεί στο εργαστήριο να βγαίνουν από έναν
λαβύρινθο, διατηρούν και στον ύπνο τους τη σχετική εγκεφαλική λειτουργία:
σύμφωνα με τους επιστήμονες, ονειρεύονται την έξοδο.

ΜΥΓΕΣ. Ακόμη κι αυτές κάποια στιγμή εξαντλούνται. Αρκούν όμως μερικές
σταγόνες καφέ για να μείνουν ξύπνιες περισσότερο. Σε αυτή την περίπτωση, την
άλλη μέρα είναι πιο επιθετικές.