Bότανα της γιαγιάς, τώρα με συνταγή γιατρού!

Χαμομήλι για τον στομαχόπονο, ραδίκι για την υπέρταση, τσουκνίδα για τον
διαβήτη… H σχέση των Ελλήνων με τα θεραπευτικά βότανα καλά κρατεί εδώ και
αιώνες. Όπως όμως επισημαίνουν οι ειδικοί, η κατανάλωσή τους υποκρύπτει
πολλούς κινδύνους όταν δεν υπάρχει η σωστή ενημέρωση.

Σύμφωνα με μελέτη του Τμήματος Βιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο
Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), στα ειδικά καταστήματα βοτάνων αλλά και στους πάγκους των
λαϊκών αγορών πωλούνται σήμερα 172 διαφορετικά βότανα. Τα περισσότερα είναι
ελληνικής προέλευσης και οι πωλητές τους τα μαζεύουν από την ύπαιθρο, ενώ οι
άνθρωποι που σπεύδουν να τα αγοράσουν αυξάνονται διαρκώς.

Με συνταγή γιατρού. «Καθημερινά έχουμε 200 έως 300 πελάτες που
αγοράζουν αρωματικά και θεραπευτικά βότανα, μπαχαρικά και καλλυντικά με φυσικά
συστατικά», λέει ο κ. Γιάννης Βασιλόπουλος, που διατηρεί εδώ και 50 χρόνια
κατάστημα με βότανα και μπαχαρικά στον Πειραιά. «Τώρα πια, ωστόσο, οι πελάτες
μας δεν αγοράζουν τα βότανα ακολουθώντας τις συμβουλές του παππού και της
γιαγιάς, αλλά με συνταγή γιατρού, είτε της κλασικής Ιατρικής, είτε της
Ομοιοπαθητικής».

«Είναι μία συνήθεια που μου την έχουν «περάσει» η μητέρα μου και η γιαγιά
μου», λέει η κυρία Πόπη Κυβέλου. «Είναι μερικά, όπως το χαμομήλι, το φασκόμηλο
και η δάφνη, που θέλω να υπάρχουν πάντα στο ντουλάπι της κουζίνας μου. Τα
περισσότερα τα προμηθεύομαι από το χωριό μου όταν πηγαίνω, γιατί να είναι
αγνά».

Επιστροφή στην παράδοση. H άνθηση του εμπορίου βοτάνων που καταγράφεται
σήμερα στη χώρα μας είναι ουσιαστικά μία… ξενόφερτη τάση. «Αν και η χρήση
βοτάνων με θεραπευτικές ιδιότητες έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ελλάδα, στις
αρχές του 20ου αιώνα σημειώθηκε σημαντική μείωση στην κατανάλωσή τους λόγω της
κυκλοφορίας των πρώτων χημικών φαρμάκων», εξηγεί η κυρία Στέλλα Κοκκίνη,
καθηγήτρια στο Τμήμα Βιολογίας του ΑΠΘ και επικεφαλής της μελέτης. «Τα
τελευταία χρόνια, όμως, στον δυτικό κόσμο έχει γίνει της μόδας η υγιεινή
διατροφή και, φυσικά, η κατανάλωση βοτάνων. Και αυτή την τάση υιοθετήσαμε
αμέσως κι εμείς. Είναι χαρακτηριστικό πως την τελευταία δεκαετία έχουν
πολλαπλασιαστεί τα καταστήματα πωλήσης βοτάνων. Εν τούτοις, δεν γίνεται
επαρκής ποιοτικός έλεγχος σε αυτά, ενώ οι πωλητές πρέπει να είναι καλά
ενημερωμένοι, ειδάλλως μπορεί, άθελά τους, να βλάψουν τους πελάτες τους,
χορηγώντας λάθος βότανα ή λάθος δοσολογία».

Και τα αντίθετα. Σύμφωνα με την έρευνα του ΑΠΘ, σε αρκετές περιπτώσεις
οι έμποροι συνιστούν το ίδιο βότανο για τις ακριβώς αντίθετες παθήσεις.
Διαφημίζουν, λ.χ., τη λεβάντα ως κατάλληλο φάρμακο για την υπέρταση αλλά και
την υπόταση, ενώ τα μαλλιά καλαμποκιού είναι ένα εξαιρετικό διουρητικό και
ό,τι πρέπει για την ακράτεια ούρων!

«Υπάρχει μεγάλη ποικιλία βοτάνων και κάποια από αυτά έχουν τοξικές ιδιότητες,
γι’ αυτό οφείλουμε να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί», παραδέχεται ο κ.
Βασιλόπουλος. «Έτσι, στηριζόμαστε στη βιβλιογραφία για να προτείνουμε τη σωστή
θεραπεία κάθε φορά».

Συνδυασμοί. Μαθαίνω για τα βότανα κυρίως από βιβλία», λέει η κυρία Νίκη
Κωνσταντίνου. «Επιπλέον, όταν επισκέπτομαι ένα κατάστημα διαβάζω τις οδηγίες
και κάνω πολλές ερωτήσεις στο προσωπικό. Έχω πια φτάσει σε σημείο να κάνω τους
δικούς μου συνδυασμούς, φτιάχνοντας π.χ. κρέμα για το πρόσωπο, ενώ αντί για
καφέ, πίνω πράσινο τσάι που είναι καλύτερο για τον οργανισμό μου και έχει και
θεραπευτικές ιδιότητες».

Υπάρχουν, βέβαια, κι αυτοί που έχουν ως κύρια πηγή ενημέρωσης φίλους και
συγγενείς. «Χρόνια τώρα ακούω από τους Έλληνες φίλους μου, αλλά και την
οικογένειά μου, πόσο καλό κάνουν τα βότανα», λέει η κυρία Κάθυ Μακρίδου, από
την Αγγλία. «Όσο μεγαλώνεις, όμως, όσο να ‘ναι ανησυχείς για την υγεία σου.
Έτσι, έχω αρχίσει κι εγώ να ασχολούμαι με τα βότανα».

Δυσάρεστες εκπλήξεις από «παρενέργειες» βοτάνων

Τα βότανα ασφαλώς έχουν ορισμένες φαρμακολογικές ιδιότητες, αλλά το γεγονός
ότι είναι φυσικά προϊόντα δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι είναι και αθώα.

Αυτό επισημαίνει ο κ. Μάριος Μαρσέλος, καθηγητής Φαρμακολογίας στην Ιατρική
Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, παραθέτοντας συγκεκριμένα παραδείγματα που
δείχνουν την αξία τους, αλλά και τους κινδύνους που κρύβει η λανθασμένη χρήση
τους.

«Το ότι από βότανα και φυτά προέρχονται αρκετά από τα γνωστότερα αλλά και από
τα πιο σύγχρονα φάρμακα, όπως η ασπιρίνη, η πενικιλλίνη και πολλά
κυτταροστατικά για τον καρκίνο, ασφαλώς σημαίνει πολλά», τονίζει. «Ωστόσο, τα
βότανα που διατίθενται στο εμπόριο συχνά συνιστώνται για παθήσεις, για τις
οποίες δεν υπάρχει ικανοποιητική επιστημονική τεκμηρίωση. Και αυτή η έλλειψη
εξηγεί γιατί συχνά βρισκόμαστε προ δυσαρέστων εκπλήξεων».

Δύο τέτοιου είδους εκπλήξεις συνέβησαν τον τελευταίο καιρό – σε Ευρώπη και ΗΠΑ
η πρώτη, στη Θεσσαλονίκη η δεύτερη. «Στις προηγμένες χώρες χρησιμοποιόταν
ευρέως το βαλσαμόχορτο (hypericum perforatum) ως αντικαταθλιπτικό, αλλά τελικά
διαπιστώθηκε ότι κάνει πολλές αλληλεπιδράσεις με τα κανονικά φάρμακα και
εξουδετερώνει τη δράση τους», εξηγεί ο κ. Μαρσέλος. «Στις ελληνικές λαϊκές
αγορές, εξάλλου, πουλιόταν ένα είδος μάραθου για τον σακχαρώδη διαβήτη, αλλά
τελικά ήταν ηπατοτοξικό. Αυτό διαπιστώθηκε όταν αρκετοί πολίτες διακομίσθηκαν
σε νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης με συμπτώματα ηπατικής ανεπάρκειας και στο
ιστορικό τους αναφερόταν χρήση του συγκεκριμένου βοτάνου».

Τι πρέπει να κάνουν οι πολίτες; «Να μη θεωρούν αθώο ό,τι είναι φυσικό και αν
υποβάλλονται σε φαρμακευτική αγωγή, ειδικά για χρόνια νοσήματα, να ενημερώνουν
τον γιατρό τους για τα βότανα που τυχόν χρησιμοποιούν», απαντά ο κ. Μαρσέλος.