Διαστάσεις H γλώσσα της σάτιρας

«H δημοσιογραφία και η λογοτεχνία συναντώνται για μένα στη σάτιρα, ένα
είδος πολιτικό και ηθικό ταυτόχρονα. H σάτιρα ξεσκεπάζει το ψέμα, τη βία και
τη βλακεία που υπάρχουν, ασυνείδητα συχνά, στον λόγο». Κλάουντιο Μάγκρις.

«Το κακό είναι πως όταν τελειώνει μια εποχή, αρχίζει αμέσως μία άλλη» (του Αλτάν, από το Εσπρέσσο)

H δημοσιογραφία ήταν κάποτε συνώνυμη με κάτι επιφανειακό και επιπόλαιο, όπως ο
όρος «ακαδημαϊκό» ήταν συνώνυμος με το ανιαρό. H εποχή αυτή έχει ευτυχώς
παρέλθει ­ και δεν το λέμε εμείς, που θα είχαμε εν πάση περιπτώσει κάποιο
συμφέρον, αλλά ένας από τους πιο δημιουργικούς και ταυτόχρονα πιο τρυφερούς
Ευρωπαίους συγγραφείς, ο Κλάουντιο Μάγκρις. Εδώ και πολλά χρόνια, για να μην
πούμε ότι αυτό συνέβαινε ανέκαθεν, έχει ξεπηδήσει από τη δημοσιογραφία μια
πολύ ζωντανή λογοτεχνία, έχουν παρουσιαστεί εξαίρετοι συγγραφείς που
διαμορφώθηκαν και ωρίμασαν στα δημοσιογραφικά γραφεία. Θα μπορούσαμε να
αναφέρουμε πολλά ονόματα απ’ όλο τον κόσμο, και φυσικά από την Ελλάδα, για να
μην παρεξηγηθούμε όμως θα περιοριστούμε στον Μικέλε Σέρρα. Συνεργάτης πολλών
εντύπων (Ουνιτά, Ρεπούμπλικα, Εσπρέσσο), έχει εκδώσει και
αρκετά βιβλία (το «Παιδί Αγελάδα» κυκλοφορεί στην Ελλάδα από τις Εκδόσεις του
Εικοστού Πρώτου), ενώ εδώ και έξι χρόνια διευθύνει και μια σατιρική εφημερίδα.
Πώς τα καταφέρνει όλα αυτά; Και το κυριότερο: τι του μένει;

«Έχω γράψει πολλά πράγματα και τα έχω γράψει βιαστικά» παραδέχεται ο Σέρρα σε
μια κουβέντα του με τον Μάγκρις, που δημοσιεύτηκε στην Κοριέρε ντέλα
Σέρα. «Αυτή η αμήχανη και μπερδεμένη προσέγγιση της γραφής, όμως, δεν μου
έκανε κακό. Με εμπόδισε να αποκτήσω δογματικές απόψεις, όπως και να παίρνω τον
εαυτό μου πολύ στα σοβαρά. Λέω πάντα ότι αισθάνομαι ερασιτέχνης, προτιμώ
μάλιστα τη γαλλική λέξη, amateur… Και είμαι πολύ δύσπιστος με την
επαγγελματική μάσκα, με τον μύθο του επαγγελματισμού. Κατά τα άλλα, δεν
υπάρχει αμφιβολία ότι η δημοσιογραφική μου πλευρά επισκιάζει όλες τις άλλες.
Και αυτό, μερικές φορές, αποτελεί πρόβλημα».

Σύμφωνα με τον Ιταλό δημοσιογράφο – συγγραφέα, η βασική διαφορά ανάμεσα στα
δύο αυτά είδη έγκειται στον βαθμό ελευθερίας τους. Ο δημοσιογράφος, ιδιαίτερα
όταν σχολιάζει την επικαιρότητα, είναι υποχρεωμένος να δίνει απαντήσεις και
ηθικές κατευθύνσεις. H σύνθεση απαιτεί διαύγεια και ακρίβεια. Και απαιτεί τη
διατύπωση άποψης. Αντίθετα, ο συγγραφέας είναι ελεύθερος, μέσα από την
αφήγηση, να μη δίνει απαντήσεις. Είναι αρκετό να υποδεικνύει, να υπαινίσσεται.
Σχηματικά μιλώντας, ο συγγραφέας είναι καλλιτέχνης, ενώ ο δημοσιογράφος είναι
διανοούμενος. Ένας δημοσιογράφος που γράφει ένα μυθιστόρημα παίρνει έτσι την
εκδίκησή του από την αυστηρότητα που απαιτεί ο ρόλος του σε σχέση με την
επικαιρότητα. Δεν έχει άποψη, παρά μόνο αισθήσεις. Δεν έχει μόνο σκέψη, αλλά
και σπλάγχνα.

Όσο για το σατιρικό ένστικτο, λέει ο Σέρρα, αυτό προέρχεται κυρίως από την
ντροπή. Βλέπεις κάτι που δεν σου αρέσει, μια αδικία που θέλεις να διορθώσεις,
κι επειδή ντρέπεσαι να αναγορευτείς σε λογοκριτή ή σε ρήτορα, διαλέγεις τον
δρόμο της σάτιρας.