«Mεταλλαγμένος» αστέρας

Κάποτε τον θεωρούσαν ένα άστρο «σταθερό». Όμως, η φωτεινότητά του είναι 2,5
φορές μεγαλύτερη από εκείνη που παρατηρούσαν οι αρχαίοι Έλληνες. Ο Πολικός
Αστέρας έχει αλλάξει πρόσωπο και σήμερα λάμπει ακόμη πιο ζωηρά.

Ο Πολικός Αστέρας, που είναι πάντα στον βορρά και που πάντα τον θεωρούσαμε το
πιο σταθερό σημείο αναφοράς – έχουμε «χάσει» τόσα και τόσα άλλα – στην
πραγματικότητα έχει υποστεί τόσες «μεταλλάξεις» που αφήνουν κατάπληκτους τους
αστρονόμους. «Τα τελευταία πενήντα χρόνια», ανακοίνωσε σε ένα σημαντικό
επιστημονικό συνέδριο ο Έντουαρντ Γκίναν του Πανεπιστημίου Βιλανόβα, «έχει
γίνει 10% πιο φωτεινός σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες». Σε σχέση με
εκείνον που έβλεπαν οι αρχαίοι πριν από 2.000 χρόνια, ο σημερινός Πολικός
Αστέρας είναι 2,5 φορές πιο φωτεινός. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν επίσης ότι το
άστρο βρίσκεται πιο κοντά στη Γη από ό,τι νόμιζαν άλλοτε: δεν απέχει 430 αλλά
«μόλις» 310 έτη φωτός.

Οι αστρονόμοι

Σταθερός σαν τον Πολικό Αστέρα – δεν μπορούμε να το λέμε πια. Το είπαν οι
κοινοί θνητοί, το είπαν οι ποιητές, ο Σαίξπηρ και ο Δάντης, αλλά οι
επιστήμονες σήμερα δεν το λένε πια. Γιατί έχουν μείνει κατάπληκτοι από τις
ανωμαλίες που παρουσιάζει αυτό το άστρο. Τις ανακοίνωσαν όλες στο συνέδριο της
Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας που έγινε στο Κολοράντο. Για να βρει μια
άκρη, ο αστρονόμος Σκοτ Ινγκλ αναζήτησε τα ίχνη του αστεριού στο έργο αρχαίων
αστρονόμων. Έτσι διαπίστωσε ότι πριν από 200 χρόνια, ο Πολικός Αστέρας ήταν
κατά 20% λιγότερο φωτεινός, ενώ το 1.500 μ.X. η ακτινοβολία του ήταν πολύ πιο
αδύναμη. Με βάση την εξάβαθμη κλίμακα που επινόησε ο Έλληνας Ίππαρχος το 120
π.X., ο Πτολεμαίος είχε ταξινομήσει το άστρο ως τρίτου μεγέθους. Όμως, σήμερα
είναι δευτέρου μεγέθους (όσο μειώνεται η κλίμακα, τόσο πιο φωτεινό είναι το
άστρο).

Ασυνήθιστη συμπεριφορά

Ο Πολικός Αστέρας ανήκει στην τάξη των λεγόμενων «σταθερών» αστέρων, που για
τους αστρονόμους αποτελούσαν πολύτιμα σημεία αναφοράς για να κάνουν τις
κοσμικές μετρήσεις τους. Το φως τους λάμπει σταθερό, με μια συγκεκριμένη
συχνότητα που για τον Πολικό Αστέρα είναι περίπου τέσσερις ημέρες. Όμως και
εδώ παρατηρείται μια ανωμαλία: αυτή η συχνότητα παρατείνεται κατά 8
δευτερόλεπτα το χρόνο. Συνεπώς, οι θεωρίες που εξηγούν τη συμπεριφορά του
άστρου των ναυτιλλομένων θα πρέπει να αναθεωρηθούν – όπως άλλωστε και η φήμη
που απέκτησε ως σταθερό άστρο.

Έχει αλλάξει ακόμη και θέση

H συζήτηση και η αμφισβήτηση περιορίζονται στην ακτινοβολία του Πολικού
Αστέρα, ενώ προς το παρόν η θέση του παραμένει ακλόνητη. Όμως δεν θα είναι
πάντα έτσι, μας λένε οι αστρονόμοι. H μετατόπιση του άξονα της Γης, που
διαγράφει έναν κύκλο στον ουράνιο θόλο, προκαλεί μεταβολές και στη θέση του
άστρου. Το 6.000 π.X., ο Πολικός ήταν το «Γιώτα» του αστερισμού του Δράκου.
Τρεις χιλιάδες χρόνια προ Χριστού ήταν το άστρο Θουμπάν του ίδιου αστερισμού.
Ύστερα από μερικές χιλιάδες χρόνια τη θέση του θα έχει πάρει ο Βέγας του
αστερισμού της Λύρας. Όμως, καθώς θα κλείνει ο κύκλος, σε 26.000 χρόνια, όταν
οι απόγονοί μας θα κυκλοφορούν με τα αστρόπλοια, θα βλέπουν τον Πολικό Αστέρα
που βλέπουμε και εμείς σήμερα.