Tο ισχυρότερο K.K. της Eυρωπαϊκής Ένωσης

Το αντιπολιτευτικό κίνημα, το οποίο υπό την ηγεσία του Βάτσλαβ Χάβελ ανέτρεψε
το παλαιό καθεστώς, διαχειρίστηκε με τη μορφή ενός ενιαίου σχηματισμού (Φόρουμ
Πολιτών) τα πρώτα χρόνια της μετάβασης, αλλά σύντομα οδήγησε στη δημιουργία
ξεχωριστών κομμάτων. Ισχυρότερο από τα κόμματα αυτά αναδείχθηκε, ήδη από τις
εκλογές του 1992, το Δημοκρατικό Κόμμα Πολιτών (ODS), με ηγέτη τον Βάτσλαβ
Κλάους, ο οποίος διετέλεσε πρωθυπουργός μέχρι το 1997 και το 2003 διαδέχθηκε
τον Χάβελ στην Προεδρία της Δημοκρατίας. Το ODS αποτελεί ένα κλασικό δεξιό
κόμμα, το οποίο υιοθετεί πλέον εθνικιστικές και ευρωσκεπτικιστικές θέσεις, γι’
αυτό και η οριστική ένταξή του στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα αντιμετωπίζεται με
προβληματισμό, ιδιαίτερα από τους Γερμανούς χριστιανοδημοκράτες.

H δεύτερη σημαντική ιδεολογική συνιστώσα που προέκυψε από το ενιαίο
Φόρουμ του 1989 είναι μία κεντρώα εκδοχή τής χριστιανοδημοκρατίας, η οποία
διαθέτει δύο ξεχωριστούς κομματικούς φορείς – τη Χριστιανοδημοκρατική Ένωση
(KDU) και την Ένωση Ελευθερίας (US) – οι οποίοι στις τελευταίες εκλογές, το
2002, εμφανίστηκαν ως ενιαίος Συνασπισμός. H χριστιανοδημοκρατική συνιστώσα
αποτέλεσε τον κυβερνητικό σύμμαχο του B. Κλάους μέχρι το 1997, ενώ σήμερα
συμμετέχει στην κεντροαριστερή κυβέρνηση του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος.

Δύο ισχυροί κομματικοί σχηματισμοί προέκυψαν αντίστοιχα και από τις
πολιτικές δυνάμεις που προέρχονται από το παλαιό καθεστώς. H ανανεωτική
πτέρυγα του πρώην Κομμουνιστικού Κόμματος (μαζί με παλαιότερους διαφωνούντες)
μετασχηματίστηκε ταχύτατα σε ένα αμιγές Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (CSSD), με
φιλοευρωπαϊκό προσανατολισμό, το οποίο στις εκλογές του 1998 αναδείχθηκε πρώτο
κόμμα (με 32,3%) και έχει έκτοτε αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας.

Ισχυρή επιρροή διατήρησε όμως και η παραδοσιακή πτέρυγα του
Κομμουνιστικού Κόμματος, η οποία, μετά τη διάσπαση της Τσεχοσλοβακίας,
συγκρότησε το K.K. Βοημίας και Μοραβίας (KSCM). Διατηρώντας, σε μια πρώτη
φάση, ποσοστά της τάξεως του 10%, το K.K. παρουσίασε εντυπωσιακή άνοδο στις
τελευταίες βουλευτικές εκλογές (18,5%) και αποτελεί σήμερα το συγκριτικά
ισχυρότερο K.K. στις 25 χώρες της E.E.

Εθνικισμός και λαϊκισμός στην «τίγρη» της Κεντρικής Ευρώπης

H συγκρότηση, τον Ιανουάριο του 1993, της ανεξάρτητης Σλοβακίας αποτέλεσε
μια εξαιρετικά σημαντική καινοτομία για ένα έθνος που είχε μάθει μέχρι τότε να
ζει ως δευτερεύουσα συνιστώσα ενός ευρύτερου κρατικού μορφώματος, είτε αυτό
ήταν είτε η Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία είτε η Δημοκρατία της Τσεχοσλοβακίας.
Επιπλέον, η μοναδική προηγούμενη εμπειρία ανεξαρτησίας (1939-1945) στη
διάρκεια του B’ Παγκοσμίου Πολέμου ως οιονεί προτεκτοράτο της Γερμανίας
δύσκολα μπορούσε να χρησιμεύσει ως σημείο αναφοράς.

Το ιδιαίτερο βάρος που έχει η προηγούμενη αυτή ιστορική εμπειρία εξηγεί σε
μεγάλο βαθμό και τη σημαντικότατη επιρροή που διαθέτει στη Σλοβακία ένα
ακραιφνώς εθνικιστικό ρεύμα. Την τάση αυτή εξέφρασε, ήδη από τις αρχές της
δεκαετίας του ’90, ένας λαϊκιστής, αλλά και χαρισματικός ηγέτης, ο Βλαντίμιρ
Μεσιάρ (πρώην μεσαίο στέλεχος του K.K.), η παρουσία του οποίου επικαθορίζει,
ακόμη και σήμερα, την πολιτική ζωή της Σλοβακίας.

Ο Βλ. Μεσιάρ και το κόμμα του, το Κίνημα για μια Δημοκρατική Σλοβακία
(HZDS) αναδείχθηκαν, ήδη από το 1992, σε κυρίαρχη πολιτική δύναμη και
κυβέρνησαν με αυταρχικό τρόπο μέχρι το 1998 (με ένα ολιγόμηνο μόνο διάλειμμα),
προκαλώντας την απομόνωση της Σλοβακίας, κυρίως ως προς τη διαδικασία
διεύρυνσης της E.E. Το κόμμα του Μεσιάρ παρέμεινε πάντως η ισχυρότερη πολιτική
δύναμη ακόμη και μετά την απώλεια της εξουσίας, ενώ στις πρόσφατες προεδρικές
εκλογές (Απρίλιος 2004), ο ίδιος ως υποψήφιος συγκέντρωσε στον α’ γύρο το
32,7% των ψήφων. Χρειάστηκε στον β’ γύρο η σύμπραξη όλων των υπόλοιπων
κομμάτων, ώστε ο (απόλυτα ανεπιθύμητος για την E.E.) Μεσιάρ να ηττηθεί από τον
πρώην υπαρχηγό του και σημερινό Πρόεδρο της Δημοκρατίας Ιβάν Γκασπάροβιτς, ο
οποίος αντιπροσωπεύει μια ελαφρώς μετριοπαθέστερη τάση του κυρίαρχου
εθνικιστικού ρεύματος (αποχώρησε από το HZDS μόλις τις παραμονές των
βουλευτικών εκλογών του 2002 ιδρύοντας το Κίνημα για τη Δημοκρατία – HZD).

Για τον αποκλεισμό του Μεσιάρ από την εξουσία και ταυτόχρονα την
επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων για ένταξη στην E.E. χρειάστηκε να
σχηματιστεί, μετά τις εκλογές του 1998, μια ευρύτατη συμμαχία μεταξύ
χριστιανοδημοκρατών, φιλελεύθερων, σοσιαλδημοκρατών (στους οποίους είχε
μετασχηματιστεί το μεγαλύτερο μέρος των πρώην κομμουνιστών) και του κόμματος
της ουγγρικής μειονότητας (το οποίο συγκεντρώνει σταθερά περίπου το 10% των
ψήφων, όσο είναι και το αντίστοιχο πληθυσμικό μέγεθος της μειονότητας). H
κυβερνητική αυτή συμμαχία επικράτησε και στις επόμενες εκλογές, τον Σεπτέμβριο
του 2002, με μόνη διαφορά την απουσία των σοσιαλδημοκρατών (πρώην
κομμουνιστών), αφού το αντίστοιχο κόμμα (SDL) καταποντίστηκε εκλογικά και τη
θέση του πήρε ένα νέο κόμμα, το Κατεύθυνση – Τρίτος Δρόμος (SMER), με άμεση
αναφορά στην μπλερική εκδοχή της σοσιαλδημοκρατίας, σε συνδυασμό με αρκετά
λαϊκιστικά χαρακτηριστικά. Το SMER προτίμησε να παραμείνει στην αντιπολίτευση
και, σύμφωνα με τις πρόσφατες δημοσκοπήσεις, ενδέχεται να καρπωθεί την
κυβερνητική φθορά και να αναδειχθεί πρώτο κόμμα στις ευρωεκλογές.

H κεντρώα και εκσυγχρονιστική μεταστροφή του σοσιαλιστικού χώρου, σε
συνδυασμό με τις κοινωνικές ανισότητες που προκαλεί η ταχύρρυθμη οικονομική
ανάπτυξη της Σλοβακίας τα τελευταία χρόνια (χαρακτηρίζεται ως η «τίγρις» της
Κεντρικής Ευρώπης), εξηγεί και τη σχετικά σημαντική άνοδο στις εκλογές του
2002 του Κομμουνιστικού Κόμματος, το οποίο για πρώτη φορά ξεπέρασε το όριο του
5%, εξασφαλίζοντας κοινοβουλευτική εκπροσώπηση και διεκδικώντας επίσης την
αντίστοιχη ευρωκοινοβουλευτική.

Για τη συνολική πάντως έκβαση των ευρωεκλογών, καθοριστική παράμετρος
θα είναι το ποσοστό συμμετοχής, το οποίο αναμένεται ιδιαίτερα χαμηλό
(ενδεχομένως κάτω του 30%), επιβεβαιώνοντας μια τάση αποστασιοποίησης των
πολιτών, η οποία διαπιστώθηκε και στις πρόσφατες προεδρικές εκλογές, όπου η
αποχή ξεπέρασε το 50%.

Πετυχημένη ένταξη μετά τη «βελούδινη» ανεξαρτησία

H εθνικά ομοιογενής και οικονομικά ανεπτυγμένη Σλοβενία είναι η μόνη
Δημοκρατία της πρώην Γιουγκοσλαβίας που απέκτησε την ανεξαρτησία της τον
Ιούνιο του 1991 χωρίς ουσιαστικούς τριγμούς και αιματηρές συγκρούσεις. Μία
«βελούδινη» μετάβαση προς την ανεξαρτησία, την κοινοβουλευτική δημοκρατία και
τελικώς την ένταξη στην E.E., η οποία θεωρείται ως η πλέον «πετυχημένη» στην
Κεντρική Ευρώπη.

H μετάβαση αυτή πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία του δημοφιλούς και
χαρισματικού πρώην ηγέτη της Κομμουνιστικής Λίγκας, Μίλαν Κούτσαν (πρόεδρος
της Σλοβενίας από το 1990 μέχρι το 2002) και μιας κεντροδεξιάς
κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, που αναδείχθηκε από τις πρώτες ελεύθερες εκλογές
(στο πλαίσιο ακόμα της πρώην Γιουγκοσλαβίας) τον Απρίλιο του 1990. Έτσι, το
88% των Σλοβένων υπερψήφισε, τον Δεκέμβριο του 1990, την ανεξαρτησία της
χώρας, ποσοστό σχεδόν ταυτόσημο με αυτό που, δεκατρία χρόνια αργότερα,
ενέκρινε με δημοψήφισμα την ένταξη της Σλοβενίας στην E.E.

Μετά την ανεξαρτησία, το κομματικό σύστημα άρχισε σταδιακά να
αποκρυσταλλώνεται και ήδη από τις πρώτες (το 1992) βουλευτικές εκλογές η
κεντρώων τάσεων Φιλελεύθερη Δημοκρατία της Σλοβενίας (LDS) αναδείχθηκε σε
κυρίαρχη πολιτική δύναμη, αυξάνοντας μάλιστα σταθερά τη δύναμή της στις δύο
επόμενες βουλευτικές εκλογές, το 1996 και το 2000. Έτσι, το LDS, σε συνασπισμό
με άλλα μικρότερα κόμματα, κυβερνά συνεχώς τη Σλοβενία επί δώδεκα χρόνια, με
μία μόνο ολιγόμηνη εξαίρεση, ενώ το 2002 εξασφάλισε και την προεδρία της
Δημοκρατίας, με τον δημοφιλή ηγέτη του Γιάνες Ντρνόβσεκ.

Στη σημερινή κυβερνητική συμμαχία συμμετέχει επίσης ένα μικρό
μονοθεματικό κόμμα (το Κόμμα των Συνταξιούχων) καθώς και το Σοσιαλδημοκρατικό
Κόμμα (Ενιαία Λίστα), το οποίο προέρχεται από την παλιά Κομμουνιστική Λίγκα
και διαθέτει μια σχετικά περιορισμένη απήχηση, η οποία πάντως αναμένεται να
του επιτρέψει να εξασφαλίσει τη μία από τις 7 έδρες της Ευρωβουλής που
αντιστοιχούν στη Σλοβενία.

Την αντιπολίτευση στη σημερινή (κεντροαριστερών τάσεων) κυβερνητική
συμμαχία αποτελούν τρία χριστιανοδημοκρατικά κόμματα (το Κοινωνικό Δημοκρατικό
Κόμμα, το Λαϊκό Κόμμα και η Νέα Σλοβενία), τα οποία, αν και αντιπροσωπεύουν
(στην έντονα καθολική Σλοβενία) συνολικά περίπου το 35% του εκλογικού σώματος,
εντούτοις διεκδικούν προς το παρόν αυτόνομα την κοινοβουλευτική και την
ευρωκοινοβουλευτική τους εκπροσώπηση.

Στις ευρωεκλογές συμμετέχουν επίσης το εθνικιστικών τάσεων Σλοβενικό
Εθνικό Κόμμα (SNS), το Κόμμα της Σλοβενικής Νεολαίας (SMS) που συνεργάζεται με
τους Ευρωπαίους Πράσινους, ενώ συγκροτήθηκε επίσης ένα ευρωσκεπτικιστικό
ψηφοδέλτιο, κατά το πρότυπο του σκανδιναβικής προέλευσης Κινήματος του
Ιουνίου.

Επιμέλεια:Ευτυχία Τεπέρογλου