Σύμβολο δύναμης, στήριγμα αδυναμίας

Στο πέρασμα των αιώνων αποδείχθηκε μάλλον σύμβολο δύναμης παρά βοήθημα σε
αδυναμία. Σύμβολο επιπέδου αλλά και επιβλητικής παρουσίας που ακολουθεί τον
άνθρωπο, ως πολύτιμος παραστάτης, από τα πανάρχαια χρόνια.

Το πιο διάσημο μπαστούνι του κόσμου στα χέρια του Τσάρλι Τσάπλιν. Κάτω: μπαστούνια από ελεφαντόδοντο, αξίας έως και 600 στερλινών

Ο Σέρλοκ Χολμς αισθανόταν γυμνός χωρίς το μπαστούνι του, ένα Penang Lawyer –
όπως άλλωστε και χωρίς το καπέλο του. Ο Τσάρλι Τσάπλιν δεν πήγαινε πουθενά
χωρίς αυτό και για τον Μπέντζαμιν Ντισραέλι το κατάλληλο μπαστούνι την
κατάλληλη στιγμή ήταν ένα από τα απαραίτητα του καθημερινού ιδιωτικού ή
δημόσιου βίου του.

Βοηθός. Τα μπαστούνια βαδίσματος αποτελούν έναν από τους αρχαιότερους
βοηθούς του ανθρώπου, από τις πρώτες στιγμές της εμφάνισής του, όταν ένα
μακρύ, ανθεκτικό κομμάτι ξύλου και αρκετά ελαφρύ για το ένα χέρι αποδείχτηκε
χρήσιμο για να απαλύνει το βάρος από ένα τραυματισμένο πόδι, αλλά και για να
απωθήσει εχθρικές παρουσίες.

Στις μέρες μας, ο μεταλλικός του ήχος σε εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους
έχει γίνει πράγμα σπάνιο. Δεν είναι τυχαίο. Κουρασμένοι οι πεζοί,
παραφορτωμένοι, θέλουν πλέον να κουβαλούν όσο γίνεται λιγότερα.

Εγκυκλοπαίδεια. «Τα μπαστούνια βαδίσματος έχουν τη δική τους ιστορία»,
επισημαίνει ο Στιούαρτ Τόμσον, ιδιοκτήτης καταστήματος πώλησης μπαστουνιών στο
δυτικό Σάσεξ και… κινητή εγκυκλοπαίδεια για το θέμα. «Τα μπαστούνια στη
σκηνή τα συναντάμε πρώτη φορά στο θέατρο βαριετέ, όπου οι πρωταγωνιστές
σταματούν σε μια σκηνή, πιάνουν με τα δυο τους χέρια το μπαστούνι και το
λυγίζουν – θυμίζοντας σε μεγάλο βαθμό αυτό που έκανε ο Τσάπλιν – δηλώνοντας
έτσι ότι η δική τους συμμετοχή τερματίστηκε».

H χρήση της λέξης μπαστούνι χρονολογείται στον 15ο αιώνα. Στην Βρετανία,
μπαστούνι ονομάζεται κάθε λεπτό, κομψό κομμάτι ξύλου με διάκοσμο στην κορυφή,
όμως στις Ηνωμένες Πολιτείες ορίζεται ως ορθοπεδικός βοηθός – από εκεί
προέρχεται και η προτίμηση των Αμερικανών στη φράση «μπαστούνι βαδίσματος».

«Το ενδιαφέρον του κόσμου έχει αυξηθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, και
εκτός από τους ιδιωτικούς συλλέκτες ανακαλύπτουμε ότι προμηθεύουμε μπαστούνια
ως κομψά και εναλλακτικά δώρα για κάθε σημαντικό γεγονός, από γεννήσεις μέχρι
γενέθλια υπερηλίκων», προσθέτει ο Τόμσον. «Ευκατάστατοι πολίτες που
χρειάζονται ένα μπαστούνι για στήριγμα μπορεί να διαλέξουν ακόμη και ένα που
το κόστος του φτάνει τις 2.000 στερλίνες, αν το συγκεκριμένο ταιριάζει στην
εικόνα τους. Είναι όπως ένα ακριβό κοστούμι ή ένα καλό ρολόι».

Ιστορικά μπαστούνια. H αναδίφηση στην εξέλιξη του μπαστουνιού απαιτεί
μια μεγάλη αναδρομή στην Ιστορία. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν
Ντισραέλι, για παράδειγμα, θεωρούσε απαραίτητο να συνοδεύει κάθε περίσταση με
το κατάλληλο μπαστούνι. Όσο ζούσε στην Αίγυπτο ξεκινούσε τη μέρα του με ένα
βαρύ «πρωινό» μπαστούνι. Για το απόγευμα, επέλεγε ένα κομψό απογευματινό, όπως
κάθε δανδής της εποχής του που σεβόταν τον εαυτό του. Στη συνέχεια το
αντικαθιστούσε με ένα λεπτότερο μπαστούνι τσαγιού, διακοσμημένο με ασημένια
κορυφή και περιλαίμιο. Αυτό όμως δεν ήταν το τελευταίο της ημέρας. Συχνά το
διαδεχόταν, υποσκελίζοντάς το σε κομψότητα, το βραδινό μπαστούνι ή μπαστούνι
όπερας: ένα κομψοτέχνημα από έβενο ή από ροδόξυλο με στολίδια από χρυσάφι,
αχάτη ή ελεφαντόδοντο.

«Επαγγελματικά». Οι πιο διάσημοι κατασκευαστές, που τους αναγνωρίζει
κανείς συνήθως από την κορυφή του μπαστουνιού, είναι οι οίκοι Henry Howell και
Briggs του Λονδίνου και ο οίκος Fradley της Νέας Υόρκης. Για τις πιο πρακτικές
ανάγκες, πάντως, υπάρχουν πιο λιτά μπαστούνια. Ύστερα είναι και τα λεγόμενα
«επαγγελματικά». Εκείνα που κρατούσαν οι γιατροί, ας πούμε, είχαν χρυσή λαβή
και τα κρατούσαν ψηλά, σε ένδειξη αναγνώρισης των κατόχων τους, όταν οι
υπηρεσίες τους ήταν αναγκαίες. Οι τραπεζίτες προτιμούσαν τα βαριά μπαστούνια
με ασήμι, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και αμυντικά, αν χρειαζόταν
να τραπεί σε φυγή κάποιος επίδοξος ληστής. Αν ήταν δυνατή η επιστροφή στο
παρελθόν και συναντούσαμε κάποιον να κρατά ένα απλό μπαστούνι, διακοσμημένο με
μια μπάλα από ελεφαντόδοντο, σίγουρα θα κερδίζαμε το στοίχημα αν λέγαμε ότι
επρόκειτο για αρτοποιό – το συνήθειο αυτό επικράτησε από τις ημέρες των
διαδηλώσεών τους στους δρόμους, όταν είχαν βάλει μπάλες από ζυμάρι στα ραβδιά
τους.

«Ό,τι μπορεί κανείς να ανακαλύψει μέσα σε ένα κατάστημα με αντίκες λες και
είναι μαζεμένο σε αυτό το, φαινομενικά απλό, ίσιο κομμάτι ξύλου: τα σχήματα,
οι χαρακτήρες, το στυλ, το ύφος κάθε περιόδου, η ιστορία, όλα μαζί είναι
συγκεντρωμένα σε μια μινιατούρα», υποστηρίζει ο Τζέφρι Μπριζ, συλλέκτης και
ιδιοκτήτης καταστήματος μπαστουνιών. «Το μπαστούνι είναι κάτι που το κρατάς
μαζί σου, έχει σχέση με το ποιος είσαι, με τη δύναμη, με το επίπεδο και με την
παρουσία. Και το συναρπαστικό είναι ότι κάθε μπαστούνι χρησιμοποιείται για
συγκεκριμένο σκοπό. Δεν θα έπαιρνες ποτέ ένα ωραίο, εβένινο μπαστούνι με ασήμι
στην εξοχή, ούτε κι ένα απλό μπαστούνι περιπάτου στο θέατρο».