Xαμένος στο Διάστημα

«Τη σιωπή του Διαστήματος διέλυε μόνο ο χτύπος της καρδιάς μου. Ήμουν
συνδεδεμένος με το διαστημικό μας όχημα Βοσκχόντ 2 με καλώδια. Ένιωθα σχεδόν
ακίνητος καθώς πετούσα πάνω από μια αχανή μπλε σφαίρα ντυμένη με ένα
χρωματιστό χάρτη. Μπορούσα να αναγνωρίσω τα πάντα, σαν να παρακολουθούσα
μάθημα Γεωγραφίας. Για κάποια λεπτά ένιωσα τελείως μόνος στο παρθένο νέο
περιβάλλον». Αλεξέι Λεόνοφ

Ο Αλεξέι Λεόνοφ έγινε φίλος με τον Ντέιβιντ Σκοτ. Το 1975 ανακάλυψαν πως όσα τους χώριζαν απείχαν έτη φωτός από εκείνα που τους έφερναν κοντά

Στις 18 Μαρτίου του 1965, ο Αλεξέι Λεόνοφ έγινε ο πρώτος άνθρωπος που έκανε
διαστημικό περίπατο. Ήταν 31 ετών όταν το διαστημικό του όχημα Βοσκχόντ 2
εκτοξεύτηκε από το κοσμοδρόμιο Μπαϊκονούρ, στη Σοβιετική Δημοκρατία του
Καζαχστάν. Πολλοί φοβήθηκαν τότε ότι η εμπειρία εκείνη θα τον τρέλαινε,
έφτασαν μάλιστα να συνδέσουν ανιχνευτές στο κρανίο του για να παρακολουθήσουν
την κάθοδό του στην παράνοια. Αλλά ο Λεόνοφ δεν τρελάθηκε. Αντίθετα, ωρίμασε.
Έγινε σοφότερος: διαπίστωσε μόνος του ότι η Γη είναι στρογγυλή. Οι ορίζοντές
του άνοιξαν. Έμαθε να ξεχωρίζει την αλήθεια από την προπαγάνδα. Κι απέκτησε
καινούργιους φίλους, απροσδόκητους.

Φίλοι. Εν μέσω του Ψυχρού Πολέμου, όταν η εξερεύνηση του Διαστήματος
ήταν άρρηκτα δεμένη με τον αγώνα για επικράτηση, ένας Σοβιετικός κοσμοναύτης
κι ένας Αμερικανός αστροναύτης μόνο φίλοι δεν θα μπορούσαν να γίνουν. Έγιναν
όμως, κι ένα βράδυ του 1975, πίνοντας βότκα ως το πρωί, ανακάλυψαν πως, όσα
τους χώριζαν απείχαν έτη φωτός από εκείνα που τους έφερναν κοντά: Κοινά όνειρα
από παιδιά – να γίνουν πιλότοι – αλλά και κοινή απογοήτευση, όταν αισθάνθηκαν
ότι οι υπηρεσίες τους δεν εκτιμήθηκαν όπως θα έπρεπε από τις ηγεσίες των δύο
διαστημικών υπηρεσιών, τις οποίες τελικά εγκατέλειψαν. Ο Αλεξέι Λεόνοφ έγινε
φίλος με τον Ντέιβιντ Σκοτ, τον Αμερικανό επικεφαλής της πρώτης αποστολής στο
Φεγγάρι. Και έγραψε μαζί του ένα βιβλίο, που κυκλοφόρησε αυτή την εβδομάδα με
τίτλο «Οι δυο όψεις της Σελήνης» (εκδ. Simon & Schuster). Ο Λεόνοφ και ο
Σκοτ ήταν άρτια εκπαιδευμένοι και ικανότατοι πιλότοι, εξοικειωμένοι με τα
εξελιγμένα αεροπορικά οπλοστάσια των χωρών τους. Ευτυχώς γι’ αυτούς και για
τον υπόλοιπο κόσμο, οι καταστάσεις δεν ήταν ποτέ τέτοιες ώστε να υποχρεωθούν
να εξολοθρεύσουν ο ένας τον άλλον. Το αντίθετο.

«Μια φωνή γέμισε το κενό: “Προσοχή, προσοχή”. Ήταν ο επικεφαλής της αποστολής
που με συνόδευε, ο Πάβελ Μπελιάγεφ, και απευθυνόταν σε μένα, και όπως
αποδείχτηκε, σε όλους τους ανθρώπους. “Την προσοχή σας, παρακαλώ. Ένας
άνθρωπος ολοκλήρωσε τον πρώτο περίπατο στο διάστημα. Αυτή τη στιγμή, ‘πετάει’
ελεύθερος στο διάστημα”. Χρειάστηκα ένα λεπτό για να συνειδητοποιήσω ότι
αναφερόταν σε μένα. Ύστερα, μια άλλη φωνή: “Πώς νιώθεις Λιόσα;”. Ήταν κι αυτή
οικεία αλλά δεν την αναγνώρισα αμέσως. Ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ, ο πρώτος
γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης. Κανείς δεν με
είχε προειδοποιήσει, αν και το γνώριζα ότι ήταν μια σημαντική πολιτική στιγμή.
H αποστολή μου – τα πρώτα βήματα του ανθρώπου στο διάστημα – σηματοδοτούσε
άλλη μια νίκη για τη Σοβιετική Ένωση, ύστερα από εκείνη του φίλου μου, Γιούρι
Γκαγκάριν, του πρώτου ανθρώπου που βρέθηκε στο διάστημα, τέσσερα χρόνια
νωρίτερα. Οι εικόνες αυτές μεταδόθηκαν σε εκατομμύρια σπίτια. H τετράχρονη
κόρη μου Βίκα, έκλαιγε: “Μα, τι κάνει; Πες στο μπαμπά να μπει μέσα”. Ο
ηλικιωμένος πατέρας μου στενοχωρήθηκε: “Γιατί συμπεριφέρεται σαν ακοινώνητος
έφηβος; Όλοι οι άλλοι είναι μέσα. Τι κάνει εκεί έξω; Ας του πει κάποιος να
μπει μέσα αμέσως. Πρέπει να τιμωρηθεί γι’ αυτό».

Ξεχωριστή σκιά χρυσού. Με συγκλόνιζε το πόσο εύθραυστο και ευάλωτο
έμοιαζε το διαστημικό όχημα στο αχανές σύμπαν. H λαμπρότητά του, όπως
αντανακλούσε πάνω του το ηλιακό φως, του προσέδιδε μια χρυσή όψη. Επί χρόνια
θα προσπαθούσα – αργότερα – να αποδώσω στη ζωγραφική αυτήν την ξεχωριστή σκιά
χρυσού, ποτέ όμως δεν κατάφερα να συλλάβω την έντασή της. Ακριβώς απέναντί μου
είχα τον ήλιο – η θερμότητα ήταν τρομακτική. Ένιωθα τον ιδρώτα να κυλά στο
σώμα μου και ήμουν πολύ κουρασμένος. Γνώριζα ότι ήταν πια ώρα να επιστρέψω στο
διαστημικό όχημα. Έπιασα τα μολύβια μου και προσπάθησα να ζωγραφίσω την πρώτη
μου εντύπωση από το πανόραμα που μόλις είχα δει: τη λάμψη στον ορίζοντα της
Γης, τη γαλάζια ζώνη του φλοιού της, το φάσμα των χρωμάτων της».

Ο Λεόνοφ και ο συνεπιβάτης του λίγο έλειψε να χαθούν στο Διάστημα κατά την
επιστροφή τους. H πίεση του οξυγόνου έφτασε στα 460mm αντί των φυσιολογικών
160. To αυτόματο σύστημα καθοδήγησης έπαψε να λειτουργεί και η επαφή με το
Κέντρο Ελέγχου χάθηκε. Πολλές λειτουργίες κατά την προσγείωση έγιναν
χειρονακτικά. Μέχρι και η προσγείωση του ειδικού θαλαμίσκου έγινε επεισοδιακά.
Οι δύο Ρώσοι κατέληξαν εν τέλει σε ένα δάσος, στη Σιβηρία, 1.250 μίλια από το
σημείο που είχαν επιλέξει, μια περιοχή κοντά στην πόλη Περμ.

“…Ήταν άνοιξη, εποχή ζευγαρώματος, περίοδος που τα ζώα γίνονται περισσότερο
επιθετικά. Και είχαμε μόνο ένα πιστόλι μαζί μας. Προσπάθησα να στείλω σήματα
Μορς. Αρκετές ώρες αργότερα ακούσαμε τον ήχο ενός ελικοπτέρου. Μας εντόπισαν
αλλά ήταν αδύνατο να χρησιμοποιήσουμε την σκάλα που μας έριξαν. Οι στολές μας
ήταν πολύ βαριές και δεν ήμασταν ακροβάτες. Εμφανίστηκαν κι άλλα αεροπλάνα.
Ένα μπουκάλι κονιάκ πετάχτηκε από ένα παράθυρο κι έσπασε στον πάγο. Δύο
ζευγάρια μπότες από δέρμα λύκου, παντελόνια και μπουφάν. Το βράδυ η
θερμοκρασία έπεσε στους -30 βαθμούς Κελσίου. Ξυπνήσαμε από τον ήχο αεροπλάνου.
Ακούγαμε φωνές… Δύο γιατροί, ένας κοσμοναύτης κι ένας εικονολήπτης. Περάσαμε
άλλη μια νύχτα στο δάσος. Ένα ελικόπτερο την επομένη μας μετέφερε στο Περμ κι
από εκεί πήγαμε στο Μπαϊκονούρ. Ακόμη κι όταν το Κέντρο Ελέγχου δεν είχε ιδέα
για την τύχη μας, στις οικογένειές μας είχαν πει ότι είχαμε προσγειωθεί με
ασφάλεια και αναπαυόμασταν σε μια απομακρυσμένη ντάτσα. Όπως όμως έμαθα
αργότερα, από τη στιγμή που χάθηκε η επαφή μας με το Κέντρο Ελέγχου, το
Ρέκβιεμ του Μότσαρτ – μουσική που, κατά τα συνήθη, προανήγγειλε το θάνατο
σημαντικού πολιτικού προσώπου, πριν ανακοινωθεί επίσημα – επαναλαμβανόταν στο
κρατικό ραδιόφωνο…