Διαφωνία επιστημόνων για τα βιολογικά προϊόντα

«Έκρηξη» στην κατανάλωση βιολογικών προϊόντων παρατηρείται το τελευταίο
διάστημα στην Ελλάδα. Την ίδια στιγμή επιστήμονες και μεγάλα ερευνητικά κέντρα
του εξωτερικού αμφισβητούν την θρεπτική αξία αυτών των προϊόντων. H απάντηση
των ειδικών στο ερώτημα αν τα βιολογικά προϊόντα είναι περισσότερο ή λιγότερο
ωφέλιμα από τα συμβατικά – σε αντίθεση με ό,τι θα περίμενε κανείς – είναι «δεν
ξέρω, δεν απαντώ». Ακόμα και για το αν είναι πιο υγιεινά αφού παράγονται χωρίς
χημικά, ο αντίλογος είναι ότι τα βιολογικά είναι πιο ευάλωτα σε ιούς και
παράσιτα.

Διπλάσιες ποσότητες βιολογικών προϊόντων κατανάλωσαν οι Έλληνες το 2003 σε
σχέση με το 2002 πληρώνοντας περισσότερα από 20 εκατ. ευρώ. Το 2002 τα
προϊόντα βιολογικών καλλιεργειών και κτηνοτροφίας κάλυπταν μόλις το 2% του
συνόλου των τροφίμων. Τη χρονιά που πέρασε το ποσοστό αυτό ανήλθε στο 4% και
όπως λένε οι λιανέμποροι το 2005 ενδέχεται να ξεπεράσει το 10% και να
ακολουθήσουν και οι Έλληνες καταναλωτές τους υπόλοιπους Ευρωπαίους.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα εταιρείας δημοσκοπήσεων (της ICAP), που διεξήχθη
στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, την ηπειρωτική χώρα, την Κρήτη και την Εύβοια, το
8,4% των Ελλήνων αγοράζει βιολογικά προϊόντα, κάποιοι μάλιστα σε καθημερινή
βάση. Πριν από δύο μόλις χρόνια το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 0,9%. Ακόμη
και αυτοί που δεν προτιμούν βιολογικά προϊόντα προβάλλουν ως κύριο λόγο τη
δυσκολία που αντιμετωπίζουν να τα βρουν, ενώ το 40% αναφέρει επίσης το
απαγορευτικό κόστος.

Έρευνα. Ο βασικότερος λόγος για τον οποίο αγοράζουν αυτά τα προϊόντα οι
Έλληνες καταναλωτές, βάζοντας μάλιστα βαθιά το χέρι στην τσέπη τους, είναι η
θρεπτική τους αξία. Σύμφωνα με την έρευνα οι βασικοί λόγοι για τους οποίους
αναφέρουν οι Έλληνες ότι αγοράζουν βιολογικά προϊόντα είναι ότι θεωρούν τα
τρόφιμα αυτά υγιεινά (94,8%), φιλικά προς το περιβάλλον (94,8%), ανώτερα
ποιοτικά (93,8%) και γευστικότερα (86,9%) σε σύγκριση με τα συμβατικά.

«Είναι πολύ ακριβά. Αυτός είναι και ο μόνος λόγος που διστάζω να τα αγοράσω.
Όμως πιστεύω ότι είναι περισσότερο υγιεινά από τα συμβατικά», επισημαίνει η κ.
Μαρία Τζουγανάτου, νοικοκυρά. Πράγματι η εκτίμηση της ελληνικής κοινής γνώμης
είναι ότι τα βιολογικά προϊόντα είναι πιο ασφαλή, είναι θρεπτικότερα και ότι
χαρίζουν καλύτερη υγεία στους καταναλωτές τους.

Συγκρίσεις. Οι επιστήμονες, ωστόσο, δεν μπορούν να συμφωνήσουν απόλυτα
με τις απόψεις της κοινής γνώμης. Μόλις τον περασμένο Δεκέμβριο, η Κρατική
Διεύθυνση για την Ασφάλεια των Τροφίμων της Γαλλίας, πραγματοποίησε μεγάλη
έρευνα σχετικά με το θέμα χωρίς να καταλήξει σε συμπέρασμα. «Κανένα στοιχείο
δεν επιτρέπει ακόμη ασφαλείς συγκρίσεις μεταξύ συμβατικών και βιολογικών
προϊόντων», ήταν η σχεδόν μόνιμη απάντηση των ειδικών. «Παράγοντες όπως η
ποιότητα του εδάφους και οι καιρικές συνθήκες μπορούν να επηρεάσουν τη χημική
σύσταση ενός προϊόντος», συμπλήρωναν.

«Δεν υπάρχει μέχρι τώρα καμιά επιστημονική απόδειξη που μπορεί να πείσει την
επιστημονική κοινότητα ότι τα βιολογικά προϊόντα είναι θρεπτικότερα από τα
συμβατικά», εξηγεί ο κ. Αντώνης Ζαμπέλας, επίκουρος καθηγητής Κλινικής
Διατροφής. «Χρειάζεται ένα μεγάλο διάστημα ερευνών για να καταλήξουμε σε
συμπεράσματα», συμπληρώνει.

Πρωτεΐνες. Στο θέμα της περιεκτικότητας πρωτεϊνών μάλιστα, σύμφωνα
πάντα με τις εκτιμήσεις των Γάλλων επιστημόνων, υπερτερούν τα συμβατικά
δημητριακά που έχουν καλλιεργηθεί με προσθήκη αζωτούχων λιπασμάτων. Ενώ σε
ό,τι αφορά την περιεκτικότητα σε βασικά αμινοξέα, η ζυγαριά κλίνει προς τη
μεριά των βιολογικών. Τα μέχρι τώρα στοιχεία δείχνουν ότι υπέρ των βιολογικών
είναι τα αποτελέσματα σχετικά με τα λιπίδια, αφού φάνηκε ότι περιέχουν
περισσότερα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα που είναι «σύμμαχοι» της υγείας. Ασαφή
όμως είναι τα δεδομένα σχετικά με την περιεκτικότητα σε μεταλλικά άλατα.

Το ίδιο φαίνεται να ισχύει και με τα «φτωχά» στοιχεία σχετικά με τις
βιταμίνες. Τα συμπεράσματα των επιστημόνων πάντως είναι πως στην πλειονότητα
των περιπτώσεων ο τρόπος της βιολογικής παραγωγής δεν φαίνεται να ενισχύει την
περιεκτικότητα των λαχανικών σε βιταμίνες. Μόνο σε ό,τι αφορά τη βιολογική
πατάτα είναι αδιαμφισβήτητο ότι είναι πιο πλούσια από τη συμβατική σε βιταμίνη
C.

Τα ζωικά. Τα επιστημονικά στοιχεία σχετικά με τα βιολογικά προϊόντα
αφορούν κυρίως τα φρούτα και τα λαχανικά. Σχετικά με το γάλα, το κρέας ή τα
αυγά τα στοιχεία είναι ακόμη λιγότερα. H σύσταση του γάλακτος είναι
διαφορετική ανάλογα με το είδος των αγελάδων που το παρήγαγαν. Οι μέθοδοι
εκτροφής των ζώων μπορούν επίσης να αλλάξουν τα δεδομένα, ωστόσο οι
επιστήμονες δεν καταλήγουν και σε αυτόν τον τομέα σε ασφαλή συμπεράσματα. Ίδια
ήταν η εικόνα – που παραμένει τελικώς θολή – και για τα αυγά ή το κρέας.

Οι οπαδοί των βιολογικών προϊόντων σημειώνουν πάντως ότι ακόμη και αν δεν έχει
ακόμη διευκρινιστεί επιστημονικώς αν αυτά είναι τελικώς πιο θρεπτικά από τα
συμβατικά, δεν μπορεί να είναι σε καμία περίπτωση λιγότερο ασφαλή, αφού
καλλιεργούνται χωρίς την προσθήκη χημικών ουσιών και τυποποιούνται χωρίς
συντηρητικά. H εκτροφή στην ύπαιθρο αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης παρασίτων
και αφήνει τα ζώα πιο «ευάλωτα» σε ιούς που βρίσκονται στο έδαφος ή προκύπτουν
από την επαφή με άγρια άρρωστα ζώα, λέει η άλλη πλευρά.

Ακριβότερα. Οι τιμές των βιολογικών προϊόντων είναι διεθνώς ακριβότερες
από τις τιμές των συμβατικών. Οι διαφορές πολλές φορές φτάνουν ακόμα και το…
300%. «Οι τελικές τιμές που πληρώνει ο καταναλωτής για το βιολογικό προϊόν
μεγεθύνονται από το σημαντικά υψηλότερο κόστος διανομής», επισημαίνει ο
ιδιοκτήτης βιολογικής μονάδας κτηνοτροφίας κ. Τάσος Λιάπης. «Στις οργανικές
καλλιέργειες απαιτείται περισσότερη εργασία. H απαιτούμενη εργασία εξαρτάται
βέβαια από τον βαθμό εκβιομηχάνισης. Για παράδειγμα, έρευνα έδειξε για τις
πατάτες ότι το ξερίζωμα των ζιζανίων με το χέρι στις βιοκαλλιέργειες απαιτεί
100 περισσότερες ώρες τον χρόνο ανά εκτάριο».

Ο ΣΤΟΧΟΣ ΓΙΑ ΤΟ 2006

453.000 στρέμματα με βιολογικές καλλιέργειες

Το 1999 το ποσοστό των… βιολογικών εκτάσεων ήταν στο 0,63% της συνολικά
καλλιεργούμενης έκτασης στη χώρα μας και το 2002 ανέβηκε στο 0,9% (ή 292.557
στρέμματα). Τα στοιχεία επιβεβαιώνει και το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και
Τροφίμων. Ωστόσο σε σχέση με το 2001 οι αριθμοί βιολογικά καλλιεργούμενων
εκτάσεων δείχνουν μια μικρή πτώση στην Ελλάδα (το 2001 τα στρέμματα ανήλθαν σε
311.182).

H συνολική αξία της εγχώριας αγοράς βιολογικών προϊόντων σε τιμές λιανικής
φτάνει τα 20 εκατομμύρια ευρώ. Ειδικότερα, όσον αφορά το βιολογικό ελαιόλαδο,
η εγχώρια κατανάλωση εκτιμάται σε 450 τόνους το 2002 από 400 τόνους το 2001.
Το μεγαλύτερο μέρος εξάγεται. H αγορά κρασιού από βιολογικά προϊόντα εκτιμάται
σε 1.490 τόνους το 2002, σημειώνοντας αύξηση 65,6% σε σύγκριση με το
προηγούμενο έτος. Το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής παραγωγής του
συγκεκριμένου προϊόντος απευθύνεται στην ελληνική αγορά. Οι εξαγωγές κάλυψαν
μόλις το 19,5% της παραγωγής. H κατανάλωση βιολογικών εσπεριδοειδών παρουσίασε
αύξηση το 2002. Από 1.700 τόνους το 2001 σε 2.250 τόνους το 2002. Το ποσοστό
των εξαγωγών έφτασε το 75%.

Όσο για τις προοπτικές που ανοίγονται, διακηρυγμένος στόχος του υπουργείου
Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων είναι ώς το 2006 το σύνολο των
καλλιεργούμενων στρεμμάτων με τη μέθοδο της βιολογικής καλλιέργειας να
ξεπεράσει τα 453.000 στρέμματα.

Πάντως στην ελληνική αγορά ήδη υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός βιολογικών
προϊόντων. Από αυτά, ποσοστό 10% στα ράφια των καταστημάτων κατέχουν τα φρούτα
και τα λαχανικά, 22% το ελαιόλαδο, 13% τα προϊόντα οίνου και ποτοποιίας, 17%
τα προϊόντα ζωικής προέλευσης (κρέας, αλλαντικά, αυγά κ.ά.), 11% τα προϊόντα
δημητριακών και 27% προϊόντα άλλων κατηγοριών (καλλυντικά, χαρτικά,
τυποποιημένα τρόφιμα κ.λπ.).