Tου μέλλοντος και του φασισμού

Σε κεντρική στοά της Αθήνας, που συνδέει μια πλατεία μ’ έναν πολυσύχναστο
δρόμο. Δυο παιδάκια (Αλβανάκια), ηλικίας εννιά έως δέκα χρόνων, κρατάνε και τα
δύο μαζί μια μεγάλη μπλε πλαστική σακούλα, που έχει, ώς τη μέση της, περίπου,
πακέτα με χαρτομάντιλα. Περπατάνε με εκείνο το ύφος το χαρούμενο και
τρομαγμένο, ταυτόχρονα, που τα κάνει απίθανα ευγενικά και αξιαγάπητα. Δεν
πλησιάζουν κανέναν από τους περαστικούς για να του προτείνουν την πραμάτειά
τους, απλά περπατάνε.

Όταν αίφνης προβάλλει ένας μαγαζάτορας (ιδιοκτήτης ή ενοικιαστής, αδιάφορο),
μια «μισοριξιά» ανθρώπου, και εφορμώντας πάνω τους αρχίζει να τα σπρώχνει και
να κραυγάζει: «Πόσες φορές σάς είπα να μην ξαναπεράσετε από εδώ, φύγετε και να
μην σας ξαναδώ μπροστά μου». Τα μικρά εξαφανίζονται και στο δικό μου βλέμμα,
που πίστεψα ο ηλίθιος ότι θα μπορούσε να τον κεραυνοβολήσει, απαντά δόλια, σαν
να μην κατάλαβε το νόημά του: «Είδατε τι τραβάμε κύριε;».

Με το τι θα σκεφτόταν ο καθένας που θα έβλεπε τη σκηνή, σίγουρα θα μπορούσε να
γραφεί ένα μυθιστόρημα. Καταπίνω τη σύγχυση και την οργή (όπως, δυστυχώς, θα
έκαναν οι περισσότεροι) και στην αδικία που έγινε στα δύο μικρά Αλβανάκια,
αρχίζει να προστίθεται και η αδικία των λέξεων, που μ’ αυτές πιάνει να
αναλύεται η σκηνή μέσα μου. Με παρηγορεί όμως το γεγονός ότι και ο Παντελής
Μπουκάλας (που όταν οι Αλβανοί, με το καλό, αποκατασταθούν τόσο στη χώρα τους
όσο και στη δική μας θα πρέπει να του στήσουν προτομή στην κεντρική πλατεία
των Τιράνων) με τις λέξεις προσπαθεί, χρόνια τώρα, να ξορκίσει τη φασιστική
και φασιστογενή μας συμπεριφορά απέναντι στους γείτονές μας.

Δεν θα περίμενε, βέβαια, κανείς από τον μαγαζάτορα (ιδιοκτήτη ή ενοικιαστή,
αδιάφορο) να έχει σκεφθεί πως η ισχύς που υπαγόρευε τη συμπεριφορά του δεν θα
χρειαζόταν ούτε ένα φύσημα του αέρα για να μεταβληθεί, αυτοστιγμεί, σε
αδυναμία απείρως μεγαλύτερη από εκείνη των δύο μικρών Αλβανών. Ούτε, βέβαια,
να αναλογιστεί πως όταν αδικείς τον ανίσχυρο, ο θυμός του τελευταίου, όταν
ωριμάσει, μπορεί να ναρκοθετήσει όχι μόνον ένα μαγαζί, αλλά τον πλανήτη
ολόκληρο. Θα όφειλε όμως να γνωρίζει πως η «ιδιοκτησία» του περιορίζεται στον
χώρο του μαγαζιού του και δεν προεκτείνεται στη στοά, που είναι δημόσιος
χώρος.

Άρα ένας χώρος που μπορεί να τον διασχίζουν άνετα και πραγματικά επικίνδυνα
τώρα άτομα, τόσο για τον ίδιο όσο και για την «περιουσία» του. Για να
συμπεριφέρεται, όμως, με τον τρόπο που περιγράψαμε, κάτι θα τον έχει πείσει
πως ιδιοκτησία του δεν είναι μόνο το «μαγαζί» του, αλλά και όλοι οι χώροι που
το περιβάλλουν και, υπό κλίμακα, ιδιοκτησία του είναι η Ελλάδα ολόκληρη.

Μπορεί να ζούμε μέσα σ’ ένα καθεστώς μιας καθημερινής αδικίας, με απείρως
θεαματικότερες και οδυνηρότερες εκφάνσεις, αλλά η αδικία στη γέννησή της (όσο
«μικρό» κι αν είναι το περιστατικό που την εκφράζει) είναι προάγγελος ενός
απροσμέτρητου κοινωνικού δεινού. Το ακόμη πιο οδυνηρό είναι πως τα «αντίποινα»
της αδικίας που προκάλεσε ο περί ου ο λόγος μαγαζάτορας δεν θα τα εισπράξει ο
ίδιος, αλλά κάποιος ή κάποιοι άλλοι που δεν ευθύνονται γι’ αυτή τη
συγκεκριμένη αδικία. Αυτοί οι άλλοι θα ευθύνονται για κάποιες άλλες αδικίες,
που όμως όταν πέσει πάνω τους ο πέλεκυς της συμφοράς άναυδοι θα αναρωτιούνται
για το δυσανάλογο μέγεθός της. Πράγμα που σημαίνει πως όσο μικρή κι αν
αναγνωρίζουμε την ευθύνη μας για μιαν αδικία, ο τελικός λογαριασμός μάς
έρχεται σαν να διαπράξαμε τη μέγιστη.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Λέξη».