«Έφτασαν, έφτασαν οι Aμερικανοί!», ούρλιαζε…

Μαύρη επέτειος σήμερα μιας τραγωδίας. Κλείνει ένας χρόνος από τότε που
άρχισαν η αμερικανοβρετανική εισβολή και οι βομβαρδισμοί στο Ιράκ. H χώρα του
Τίγρη και του Ευφράτη στην οποία η Ουάσιγκτον υποσχέθηκε δημοκρατία και
ευημερία, ζει ένα πρωτοφανές χάος.

Φωτιά και θάνατος. Αριστερά, η οδύνη ζωγραφισμένη στα πρόσωπα των παιδιών που μόλις έμαθαν ότι ο πατέρας και ο αδελφός τους σκοτώθηκαν από Αμερικανούς στρατιώτες. Δεξιά, τα παλάτια του Σαντάμ καίγονται μετά τον αεροπορικό βομβαρδισμό της Βαγδάτης

Μπορεί οι εχθροπραξίες επισήμως να τέλειωσαν τον Απρίλιο του 2003, ωστόσο
δεκάδες νεκροί, Ιρακινοί πολίτες, συνεργάτες των στρατευμάτων κατοχής αλλά και
ξένοι στρατιώτες, είναι ο εβδομαδιαίος απολογισμός μιας τρέλας που δεν έχει
τελειωμό.

H περιοχή φλέγεται, το γειτονικό Ιράν κινδυνεύει να εμπλακεί σε περιπέτειες, η
Συρία περνά δύσκολες ώρες, το Αφγανιστάν ζει μία ακόμα περιπέτεια και τα
σενάρια δίνουν και παίρνουν. Ποιος αντιστέκεται σήμερα στο Ιράκ; Ποιοι χτίζουν
καθημερινά μία απίστευτα ηρωική αλλά και τραγική συνάμα αντίσταση, που δεν
είχε δει ούτε το Βιετνάμ στους πρώτους μήνες της αμερικανικής κατοχής; Ποιοι
έχουν το πάνω χέρι; Οι ένοπλες ομάδες του κόμματος Μπάαθ ή στελέχη της
οργάνωσης-φάντασμα Αλ Κάιντα; Τι ρόλο παίζουν οι σουνίτες, οι σιίτες (οι πιο
φανατικοί μουσουλμάνοι) και οι Κούρδοι του Ιράκ;

Ορισμένες απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά μπορεί κανείς να βρει στο βιβλίο τριών
δημοσιογράφων της Ισπανίας, μιας χώρας που έπαιξε καθοριστικό ρόλο για να
γίνει αυτός ο πόλεμος. H Άνχελες Εσπινόζα της εφημερίδας «Ελ Παΐς», ο Αλμπέρτο
Μασεγκόζα, του κρατικού πρακτορείο ειδήσεων ΕΦΕ και ο Αντόνιο Μπανκέρο της
εφημερίδας «Ελ Περιόντικο Ντε Καταλούνια», με τις περιγραφές τους που
καταγράφουν στο βιβλίο τους «Μέρες πολέμου, ημερολόγιο της Βαγδάτης», το οποίο
κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Σίλιο Βεντιούνο, δίνουν κάποιες εξηγήσεις.

«Μέρες πολέμου, ημερολόγιο της Βαγδάτης». Το βιβλίο των Ισπανών δημοσιογράφων

Λεπτά ατελείωτα. «Έφτασαν, έφτασαν οι Αμερικανοί, άρχισε ουρλιάζει ο
Αντόνιο μέσα στη νύχτα της 19ης προς την 20ή Μαρτίου του 2003», γράφουν. «Σε
λίγο θα αρχίσουν να βομβαρδίζουν. Ξύπνησε τον συγκάτοικό του, τον Αλμπέρτο που
έμενε κι αυτός στο ίδιο δωμάτιο, το 702 του ξενοδοχείου “Παλαιστίνη”. Και οι
δύο τηλεφώνησαν στην Άνχελες, στο δωμάτιο 730. Πέρασαν δέκα λεπτά ατελείωτα,
χωρίς να χτυπάνε σειρήνες. Ξαφνικά αντιαεροπορικά πυρά άρχισαν να σκίζουν τον
αέρα. H κόλαση άνοιγε τις πόρτες της.

Στο βάθος, στην περιοχή Αλ Ντόρα, εκεί όπου βρίσκεται η εγκατάσταση της
ηλεκτρικής εταιρείας της Βαγδάτης, φάνηκαν φλόγες και μία κολόνα φωτεινή που
έφτανε μέχρι τον ουρανό. Σκεφθήκαμε πως θα έπρεπε να έχουμε καλύτερη θέα στον
πόλεμο που μόλις άρχιζε. Ανεβήκαμε στο 16ο όροφο, όπου βρισκόταν η εγκατάσταση
της μεξικανικής τηλεόρασης.

Από εκεί φαίνονταν καλύτερα οι πρώτες ώρες του βομβαρδισμού και υπήρχε μία θέα
συνολικά της πρωτεύουσας που ξυπνούσε πλέον μέσα σ’ έναν εφιάλτη που θα
κρατούσε τελικώς πολύ. Αργότερα κι ενώ ο πόλεμος άρχισε να ακούγεται από
παντού, πήγαμε στο Κέντρο Τύπου. Ο Σαντάμ Χουσεΐν απευθυνόταν με μήνυμα στον
ιρακινό λαό.

Ο οδηγός μας ο Ναντίρ, που μίλησε στα αραβικά με την Άνχελες και τον Αντόνιο,
υποστήριζε ότι οι Ιρακινοί άντεξαν τους πρώτους βομβαρδισμούς». H περιγραφή
των τριών Ισπανών φίλων είναι πολύ λιτή για εκείνο το πρωινό. Είχα
λαγοκοιμηθεί με τα ρούχα εκείνη τη νύχτα, περιμένοντας την επίθεση. Και δεν το
περίμενα ποτέ ότι λίγο αργότερα, όταν γύρω μου άρχισε να ξημερώνει το χάος,
εγώ θα ήμουν τόσο ψύχραιμος και θα σήκωνα το τηλέφωνο για να μεταδώσω στα
«NEA» την ανταπόκρισή μου.

Στον εξώστη. Πετάχτηκα από το κρεβάτι μου. Άνοιξα την πόρτα του
δωματίου μου, του 703, στον έβδομο όροφο του ξενοδοχείου «Παλαιστίνη», και
έτρεξα μηχανικά στο απέναντι ακριβώς δωμάτιο των Ισπανών συναδέλφων μου, στο
702, που ήξερα ότι έχουν δορυφορικά τηλέφωνα. Έπρεπε να προλάβω τη δεύτερη
έκδοση της εφημερίδας μου. Στη μία άκρη του μικρού μπαλκονιού η Άνχελες
προσπαθούσε με ένα μικρό δορυφορικό να μιλήσει στη Μαδρίτη κι εγώ στην άλλη
άκρη τηλεφωνούσα στην Αθήνα και λέγαμε – δύο διαφορετικοί άνθρωποι, από
διαφορετικές χώρες και σε διαφορετική γλώσσα – τα ίδια πράγματα για τον
πόλεμο.

«Είναι τρομερό», είπα στη συνάδελφο, «να ‘μαστε θεατές από έναν εξώστη του
πολέμου που άρχισε. Και είναι τραγικό που βρεθήκαμε μέσα σε δύο χρόνια σε
τρεις τραγωδίες, σε τρεις διαφορετικές γωνιές της Ασίας, στο Αφγανιστάν το
2001, στη Βηθλεέμ το 2002 και στη Βαγδάτη τώρα το 2003 για να περιγράφουμε
σκοτωμούς, καταστροφές μουσείων και εκκλησιών!».

Πραξικοπήματα, δολοφονίες, πόλεμοι…

Αυτόπτης μάρτυρας. O Γιάννης Διακογιάννης ανάμεσα σε Ιρακινούς που πανηγυρίζουν την πτώση του Σαντάμ

H Πέμπτη εκείνη (20 Μαρτίου του 2003), το πρώτο 24ωρο του πολέμου ήταν
δύσκολο. Γιατί από το πρώτο βράδυ είδαμε τα κτίρια να καίγονται απέναντί μας,
σε απόσταση λίγων εκατοντάδων μέτρων, στην άλλη πλευρά του ποταμού. Όλα τα
άλλα ακολούθησαν. Το ηλεκτρικό που κόπηκε ξαφνικά, το νερό που εξαφανίστηκε,
τα νοσοκομεία που έμειναν άδεια, τα τηλέφωνα που σίγησαν, τα αεροπλάνα που
βομβάρδιζαν ανελέητα, οι πύραυλοι που φυτεύονταν στη γη καταστρέφοντας κάθε
ίχνος ζωής.

Από τότε που έγινε το μεγάλο κακό ακολούθησαν πολλά άλλα ακόμα μεγαλύτερα.
Κάθε μέρα που ξημερώνει ο Ιρακινός δεν ξέρει αν θα ζήσει, αν θα βρει να
δουλέψει, αν θα βρει τίποτα όρθιο στα νοσοκομεία.

Ένας φίλος από τη Βαγδάτη, ο γιατρός Ζεντ Σαλέντ, μου έστειλε μόλις προχθές
ένα ηλεκτρονικό μήνυμα. Ίσως είναι ό,τι πιο χαρακτηριστικό σημείωμα δέχθηκα
τους τελευταίους μήνες από το Ιράκ: «Από πέρυσι που αποχαιρετισθήκαμε δεν ξέρω
γιατί έμεινα εδώ. Δεν μπορώ να κάνω τίποτα.

Είμαι γιατρός και δεν έχω τις δυνατότητες να προσφέρω τις υπηρεσίες μου.
Στρατός κατοχής, συνεργάτες των Αμερικανών, φανατικοί του Σαντάμ, τρελοί
ισλαμιστές. Θα στείλω τα παιδιά μου στο Αμάν. Να γλιτώσουν. Δεν εμπιστεύομαι
κανέναν. Περπατάς στο δρόμο και δεν ξέρεις από πού θα σε χτυπήσουν. Είμαι 55
χρόνων και δεν θυμάμαι ποτέ να είχα ησυχία. Πραξικοπήματα, δολοφονίες,
πόλεμοι. Δεν μπορώ να κάνω έρωτα με τη γυναίκα μου, που τη λατρεύω. Έχουμε
πάθει και οι δύο σοκ. Κυρίως όταν στις 3 Απριλίου πέρυσι πύραυλος γκρέμισε το
πλαϊνό μας σπίτι. Δεν ελπίζω σε τίποτα. Μπορείς να μου βρεις δουλειά σε καμία
κλινική στην Ελλάδα;».

«Φύγε! Κανένα ρεπορτάζ δεν μπορεί να δικαιολογήσει το να ρισκάρεις τη ζωή
σου!»

Επί το έργον. Αριστερά ο Αλμπέρτο Μασεγκόζα δίνει ανταπόκριση στην Ισπανία από το δωμάτιό του στο Ξενοδοχείο «Παλαιστίνη». Κάτω, η Άνχελες Εσπινόζα μαζί με Ιρακινούς και Ισπανούς συναδέλφους της στη Βαγδάτη. Πρώτος από αριστερά ο καμεραμάν Χοσέ Κούσο, ο οποίος λίγες μέρες αργότερα σκοτώθηκε από τον αμερικανικό πύραυλο που χτύπησε το ξενοδοχείο

Στο βιβλίο τους οι τρεις δημοσιογράφοι αναφέρονται με πολύ παραστατικό τρόπο
στο πώς δέχθηκαν – όπως και όλοι οι άλλοι απεσταλμένοι – πιέσεις από τις
κυβερνήσεις τους για να επιστρέψουν πίσω. Όσο περνούσαν οι μέρες, όλο και
δέχονταν μεγαλύτερες πιέσεις. Κυρίως όταν οι Αμερικανοί βομβάρδισαν το
ξενοδοχείο «Παλαιστίνη» και σκότωσαν εκεί τρεις δημοσιογράφους. Ήταν 8
Απριλίου του 2003 και τα δορυφορικά τηλέφωνα πολλών απεσταλμένων άναψαν.

«Οι δημοσιογράφοι εκείνο το απόγευμα – μετά το μακελειό – αντιμετώπισαν το πιο
δύσκολο ρεπορτάζ της ζωής τους. Έπρεπε να διηγηθούν για τον φόνο των φίλων και
συναδέλφων τους. Για πρώτη φορά από την αρχή του πολέμου η Άνχελες Εσπινόζα, ο
Αλμπέρτο Μασεγκόζα και ο Αντόνιο Μπανκέρο δεν κάθησαν μαζί να γράψουν. Ο
καθένας κλείστηκε στο δωμάτιό του.

Το τηλεφώνημα. Ο πόλεμος είχε αρχίσει στις 20 Μαρτίου και ήδη είχαν
σκοτωθεί 11 δημοσιογράφοι. H Άνχελες «καρφώθηκε» στον υπολογιστή της, στο
δωμάτιο 730, για να στείλει το ρεπορτάζ στην εφημερίδα. Όταν χτυπάει το
δορυφορικό. Στην άλλη άκρη της γραμμής ήταν ο διευθυντής της «Ελ Παΐς», ο
Χεσούς Σεβέριο.

«H ασφάλειά σου κινδυνεύει», της λέει με πολύ παραστατικό τρόπο που έκανε το
αίμα της ρεπόρτερ να παγώσει. «Κανένα ρεπορτάζ και κανένα χρονικό δεν μπορεί
να δικαιολογήσει να ρισκάρεις τη ζωή σου», επιμένει ο διευθυντής, ο οποίος
έχει μακρά πείρα από δύσκολες περιοχές, όπως η Κεντρική Αμερική.

Αιφνιδιαστική επίσκεψη στο Ιράκ πραγματοποίησε χθες ο Κόλιν Πάουελ. Τον περίμενε, όμως, μια ψυχρολουσία. Μόλις μπήκε στο συνεδριακό κέντρο της Βαγδάτης, προκειμένου να δώσει συνέντευξη Τύπου, οι Άραβες δημοσιογράφοι εγκατέλειψαν επιδεικτικά την αίθουσα, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τον θάνατο δύο δημοσιογράφων του Αλ Αραμπίγια από αμερικανικά πυρά

Ο διευθυντής της «Ελ Παΐς» τής λέει ότι έχει λάβει ένα τηλεφώνημα από τον
υπουργό Άμυνας της Ισπανίας και από τον εκπρόσωπο Τύπου, που του είπαν πως το
ξενοδοχείο «Παλαιστίνη» έχει γίνει πλέον στρατιωτικός στόχος για τους
Αμερικανούς.

Ο διευθυντής καταλαβαίνει το σοκ της δημοσιογράφου από τον θάνατο των
συναδέλφων της όταν το αμερικανικό τανκ χτύπησε το ξενοδοχείο. Και εξηγεί ότι
και η κυβέρνηση της Ισπανίας δεν έχει κανένα λόγο να ξανασυμβεί ένα τέτοιο
τραγικό γεγονός. H Άνχελες όμως που τον ακούει γνωρίζει ότι δεν είναι αυτό που
τον ανησυχεί.

«Θα ένιωθα καλύτερα αν ήξερα ότι θα βρισκόσουν έξω από το Ιράκ», της είπε ο
Σεβέριο και τη ρωτά αν θα ήθελε να δώσει τον αριθμό του δορυφορικού τηλεφώνου
της στον υπουργό Άμυνας για να της τηλεφωνήσει κι αυτός. Άλλωστε, η ισπανική
κυβέρνηση – πρόσθεσε – θα μπορούσε να οργανώσει την εκκένωση.

H Άνχελες τον άκουσε με προσοχή. «Αν αυτό που θέλεις είναι να αφήσω το γράψιμο
και να διασχίσω τις εχθρικές γραμμές, να μου το πεις. Πάντως το έκανα μία φορά
στη ζωή μου, στο Αφγανιστάν, και δεν το ξανακάνω. Θα ήταν τρέλα να αποφασίσω
να σκοτωθώ».

Ο Σεβέριο της μιλάει ξανά και της λέει: «Άνχελες, σε παρακαλώ πολύ να
ξανασκεφθείς, διατρέχεις απίστευτους κινδύνους». Όταν κατεβάζει το ακουστικό
βρίσκεται πια σε απόγνωση, όσο ποτέ άλλοτε. Φοβάται μήπως δεν έχει όλα τα
απαραίτητα στοιχεία που χρειάζονται για να αποφασίσει. Είναι μία πολύ δύσκολη
απόφαση και σίγουρα δεν είναι αυτόχειρας.

H συζήτηση. Φωνάζει και τους συναδέλφους της και κάνουν μία σύσκεψη στο
δωμάτιο 502 του ξενοδοχείου «Παλαιστίνη» που έχουν οι δημοσιογράφοι του
Antenna 3 της Ισπανίας.

Εκεί μαθαίνει ότι όλοι οι συνάδελφοί της είχαν δεχθεί ανάλογα τηλεφωνήματα –
μέσω δορυφορικών συσκευών – από τους υπευθύνους των μέσων στα οποία
εργάζονταν. Μάλιστα στους δημοσιογράφους του τηλεοπτικού σταθμού η κυβέρνηση
της Ισπανίας μετέφερε πληροφορία των ΗΠΑ ότι οι Ιρακινοί θα χρησιμοποιήσουν ως
ανθρώπινες ασπίδες τους δημοσιογράφους τού ξενοδοχείου «Παλαιστίνη» και
επομένως θα έπρεπε να φύγουν για να γλιτώσουν.

Τότε, ένας από τους συναδέλφους σε εκείνη τη συνάντηση σηκώθηκε όρθιος και
επικοινώνησε με τον διευθυντή του. «Να πείτε στους Αμερικανούς να πάψουν να
μας πυροβολούν. Αυτοί σκότωσαν τους αδελφούς μας, τον Κούσο τον φίλο μας. Οι
Ιρακινοί μέχρι τώρα δεν έχουν κάνει τίποτα».

H συζήτηση κράτησε αρκετά και ξανακλείσαμε ραντεβού να ξανασυζητήσουμε, αφού
στο μεταξύ θα είχαμε γράψει τα ρεπορτάζ μας για τα μέσα όπου δουλεύαμε».