TITOΣ ΠATPIKIOΣ «Ο πολιτισμός προσθέτει γαλόνια στους πολιτικούς»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
«Δεν υποτιμώ τη σημασία της εικόνας, είμαι όμως ριζικά αντίθετος με τη συνεχή |
«Με ψηλαφήματα γίνεται προσπάθεια διερεύνησης της νέας εποχής. Τόσο στην
πολιτική όσο και στην τέχνη», λέει στα «NEA» ο Τίτος Πατρίκιος. Ο ποιητής που
έχει συνδυάσει την πνευματική προσφορά με την κοινωνική και πολιτική δράση, σε
ορισμένες περιπτώσεις αποδεχόμενος και θέσεις ευθύνης, πάντα τοποθετημένος
στην όχθη των αριστερών ιδεών. Προ ημερών παρακολούθησε την ομιλία του Γιώργου
Παπανδρέου προς τον κόσμο της τέχνης και των γραμμάτων, στο Μέγαρο Μουσικής
Αθηνών.
«Μία από τις κυριότερες αιτίες που με φέρνουν κοντά στο εγχείρημα του Γιώργου
Παπανδρέου είναι η ιδέα της συμμετοχής», λέει ο Τίτος Πατρίκιος. «Τον Μάιο του
’68 έγινε αγώνας γι’ αυτήν. Και είναι καίριο το ότι επανέρχεται. Δεν είναι ένα
απλό σύνθημα, εκφράζει την ανάγκη της υπέρβασης της απομόνωσης και της
εξατομίκευσης στην οποία έχει οδηγηθεί ο σημερινός άνθρωπος. H συμμετοχή»,
λέει ο Τίτος Πατρίκιος, «είναι συστατικό στοιχείο και της λειτουργίας της
τέχνης. H σχέση που δημιουργεί η τέχνη δεν είναι διώνυμη, όπως συνήθως
πιστεύεται, αλλά τριγωνική. Το έργο και ο δημιουργός του δεν επικοινωνούν μόνο
με τον αποδέκτη του καλλιτεχνικού έργου αλλά μέσω αυτού και με άλλους
ανθρώπους με τους οποίους ο αποδέκτης συζητά. Όλοι νιώθουμε την ανάγκη της
μετάδοσης μιας καλλιτεχνικής συγκίνησης. Και η συνεπαφή συμβάλλει στην άρση
της απομόνωσης».
Ο τρόπος εκλογής του Γιώργου Παπανδρέου στη θέση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ
προκάλεσε ωστόσο αμφισβητήσεις, θεωρούμενος από μερίδα του πνευματικού κόσμου
ως κατ’ όνομα μόνο συμμετοχικός. «Ένας φίλος του οποίου την κρίση
εμπιστεύομαι, χαρακτήρισε τον τρόπο αυτό εκλογής ως μορφή περονισμού. Το
σκέφτηκα πολύ», λέει ο Τίτος Πατρίκιος. «Και κατέληξα ότι δεν είναι έτσι.
Καταρχήν το ότι ένα εκατομμύριο πολίτες έσπευσαν να ψηφίσουν είναι μορφή
συμμετοχής. Το κυριότερο είναι όμως ότι ο περονισμός (όπως και οι αντίστοιχες
μουσολινικές και χιτλερικές πρακτικές) πρώτα έφτιαξαν κομματικούς μηχανισμούς,
μετά κατάργησαν τους άλλους και μετά έκαναν τα δημοψηφίσματα. Εδώ έγινε το
αντίθετο. H συμμετοχή του κόσμου είναι πλήγμα στον κομματικό συγκεντρωτισμό.
Όταν το 1903 το ρωσικό κίνημα διασπάστηκε σε Μενσεβίκους και Μπολσεβίκους, ο
Λένιν επινόησε το συγκεντρωτικό κόμμα που έμελλε να παίξει τεράστιο ρόλο στην
ιστορία, επεκτεινόμενο σε όλο το πολιτικό φάσμα και δημιουργώντας φράγματα
στην πολιτική συμμετοχή. Συχνά οι θεσμοί και οι ιδέες επιβιώνουν των
καταστάσεων που τους δημιούργησαν χωρίς πια να ανταποκρίνονται στις κοινωνικές
συνθήκες».
Ο Τίτος Πατρίκιος διευκρινίζει πως δεν νιώθει να κατέχει καμία απόλυτη
αλήθεια, την ψάχνει όμως και αυτό τον οδηγεί να αναλάβει την ευθύνη να εκτεθεί
ως πολίτης. «H μυστικότητα της ψήφου είναι μεγάλο δημοκρατικό δικαίωμα, που
όμως δεν ισχύει για όσους μιλούν δημόσια», λέει. «Εκεί πρέπει να λες τι
ψηφίζεις». Όταν ανέλαβε την ευθύνη της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας, στα πρώτα της
βήματα, εντυπωσιάστηκε από την ετοιμότητα όλων να καταθέτουν προτάσεις
διεκδικώντας κρατικό χρήμα – τεράστιους φακέλους προφανώς έτοιμους διά παν
ενδεχόμενον. Γρήγορα παραιτήθηκε διώχνοντας από πάνω του τις ποικιλώνυμες
πιέσεις. Παραδέχεται ωστόσο ότι «η χειραφέτηση από προσωποεπαγγελματικές
σχέσεις είναι από τα πλέον δυσεπίλυτα προβλήματα».
Και αντιπροτείνει «την αναδιανομή των ισορροπιών». «Επί Μελίνας πριμοδοτήθηκε
το θέαμα-ακρόαμα που είναι άμεσης απόδοσης. H ανάγνωση μοιραία μπήκε σε
δεύτερο πλάνο. Εντούτοις, αν έξω γνωρίζουν κάτι για την Ελλάδα πέρα από τους
αρχαίους, είναι καταρχήν ο Καβάφης, κατά δεύτερον ο Σεφέρης, ο Καζαντζάκης, ο
Ρίτσος και εν μέρει ο Ελύτης. Και το ότι μπορεί ένας ξένος να αναφέρει πέντε
ονόματα είναι μεγάλη κατάκτηση. Αλλά για τον Καβάφη χρειάστηκαν εκατό χρόνια.
Είναι πράγματα που αφορούν όλους μας, έστω και αν δεν έχουν άμεση
αποδοτικότητα. Το σιτάρι το σπέρνεις Οκτώβρη και Ιούνιο το θερίζεις. H ελιά
θέλει χρόνια για να δώσει καρπό. Αλλά την ελιά είχαν επιλέξει οι Αθηναίοι στην
αρχαιότητα ως σύμβολό τους».
Στο πολιτικό πεδίο ο Τίτος Πατρίκιος θεωρεί ότι πάμε προς ένα σύστημα
«πολυκομματικού δικομματισμού». Επισημαίνει ότι «οι άνθρωποι αλλάζουν ιδέες
χωρίς να το κάνουν από ιδιοτέλεια». Και ότι «ουδέποτε η πολιτική μας ζωή ήταν
πιο πολυκομματική απ’ ό,τι είναι σήμερα, ουδέποτε η Ελλάδα ήταν
δημοκρατικότερη».
Όχι στους αυλικούς
Στο πρόβλημα που προκύπτει, πώς επιβιώνουν οι άνθρωποι της τέχνης και των
γραμμάτων χωρίς να είναι κρατικοδίαιτοι αυλικοί, ο Τίτος Πατρίκιος επισημαίνει
ότι «επιβάλλεται να αντικατασταθούν οι παροχές (από το κράτος ή τους μαικήνες
της τέχνης) με επαγγελματικές αμοιβές». Αυτό μπορεί να συμβεί τόσο στο πλαίσιο
της αναγνώρισης των δικαιωμάτων των καλλιτεχνών όσο και μέσω της έμπρακτης
αναγνώρισης της καλλιτεχνικής προσφοράς από τις τοπικές κοινωνίες. Στην
Ισπανία και τη Ρωσία, για παράδειγμα, οι ποιητές αμείβονται για βραδιές
ανάγνωσης. H αμοιβή επιβάλλεται γιατί έτσι διευρύνεται η προβληματική που
διατυπώνει η τέχνη. Υπάρχουν συνεχώς νέα ερωτήματα που ζητούν διαρκώς νέες
απαντήσεις», λέει.
Στην ομιλία του, ο Γιώργος Παπανδρέου είπε ότι η Αγγλία στηρίζει πολλά – από
οικονομική άποψη – στη μουσική της βιομηχανία. «Και στην Ελλάδα, τα τελευταία
είκοσι χρόνια ζούμε μια σημαντική μεταβολή», λέει ο Τίτος Πατρίκιος. «Δεν
είναι μόνο η οικονομία που προσδιορίζει τον πολιτισμό, αλλά και ο πολιτισμός
που δημιουργεί οικονομία. Αυτό επιβάλλει να μελετήσουμε όχι μόνο τις θετικές
συνέπειες αλλά και τις νέες εξαρτήσεις». Ούτως ή άλλως η κοινωνία σήμερα, λέει
ο Τίτος Πατρίκιος, διατυπώνει αίτημα πολιτισμού και εισόδου της πολιτικής στον
πολιτισμό. Γι’ αυτό και βλέπουμε συνεχώς πολιτικούς σε παρουσιάσεις βιβλίων.
«Παλιά, οι πολιτικοί που μιλούσαν για βιβλία θεωρούντο ψώνια. Σήμερα τους
προστίθενται γαλόνια».
Πάντως «οι σχέσεις ανάμεσα στην πολιτική και τον πολιτισμό πρέπει να γίνουν
σχέσεις λόγων και αντιλόγων, αντί να είναι προεκλογικές σχέσεις παροχών και
αντιπαροχών», λέει ο Τίτος Πατρίκιος. «Διάλογος και συμμετοχή σημαίνει να
μιλούν και οι άνθρωποι του πολιτισμού στους ανθρώπους της πολιτικής και όχι
μόνο το αντίθετο και μάλιστα σε προεκλογικές περιόδους. Όλα τα κόμματα σήμερα
δείχνουν αναγνώριση προς τον πολιτισμό. Από την άλλη όμως δεν βλέπω στις
τετραετίες που μεσολαβούν ανάμεσα στις εκλογές να υπάρχει προσπάθεια
ανταλλαγής ιδεών. Έτσι οι προεκλογικού τύπου συναντήσεις της πολιτικής με τον
πολιτισμό μοιάζουν με έκκληση βοήθειας στα δύσκολα. Με ένα “άντε όλοι μαζί να
σηκώσουμε τον ήλιο από τη λάσπη”, που θα έλεγε και ο Σικελιανός».
«H τέχνη διέπεται από τη λογική των άκρων»
Όσα είπε ο Γιώργος Παπανδρέου (για την απόρριψη της λογοκρισίας, την
αναγνώριση της διαφορετικότητας) είναι ενδιαφέροντα και ανοιχτόμυαλα, λέει ο
Τίτος Πατρίκιος. Σπεύδει όμως να διευκρινίσει: «H πολιτική και η εξουσία είναι
ρεύμα διαφορετικό από τον πολιτισμό. H πολιτική είναι λειτουργία μέσων όρων,
ισορροπιών. H λειτουργία της τέχνης διέπεται από τη λογική των άκρων, των
ανατροπών. Επομένως όταν η λογική της εξουσίας κυριαρχεί στη λογική της
τέχνης, τότε παράγεται τέχνη αυλική και το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα είναι…
πιλάφι. Αν κυριαρχήσει η τέχνη στην πολιτική, οδηγούμαστε σε κρίσεις. Οι δύο
λειτουργίες πρέπει να λειτουργούν παράλληλα, ανεξάρτητα». Ο Τίτος Πατρίκιος
διακηρύσσει επίσης την πεποίθησή του ότι ο διαχειριστής του πολιτισμού δεν
μπορεί να είναι ταυτόχρονα καλλιτέχνης διότι αναγκαστικά θα μεροληπτεί. «H
τέχνη δημιουργεί δυσαρέσκειες οι οποίες μόνο με την πάροδο του χρόνου φεύγουν.
Σήμερα μελετούμε τον Κάλβο και τον Σολωμό σε ενιαίο πλαίσιο, στην εποχή τους
όμως δεν μίλαγαν ο ένας στον άλλο κι ας ζούσαν στο ίδιο νησί».
Google news
