Η εξουσία βρίσκεται στους δρόμους

Κάθε κόμμα έχει το χρώμα του. Ωστόσο, σε κρίσιμες στιγμές της πολιτικής του
διαδρομής μπορεί να αποχρωματισθεί.

Το λευκό με γαλάζιους τόνους και δύο αχνές γραμμές, μία κίτρινη και μία ανοιχτή πράσινη, στο πούλμαν του Γιώργου Παπανδρέου και στις αφίσες του ΠΑΣΟΚ δεν είναι τυχαία επιλογή…

H επιλογή του λευκού με γαλάζιους τόνους και δύο αχνές γραμμές – μία κίτρινη
και μια ανοιχτή πράσινη – στις αφίσες του ΠΑΣΟΚ ή στο πούλμαν του Γιώργου
Παπανδρέου δεν είναι χωρίς προηγούμενο. Το 1997, όταν ο Τόνι Μπλερ αγωνιζόταν
να ξαναφέρει τους Εργατικούς στην εξουσία, ύστερα από δεκαοκτώ χρόνια στο κρύο
της αντιπολίτευσης, ένα από τα στοιχεία που είχαν εντυπωσιάσει, ήταν το
ουράνιο τόξο χρωμάτων πίσω του, κάθε φορά που έδινε συνέντευξη Τύπου στο
στρατηγείο του κόμματος στο Μίλμπανκ, δίπλα στον Τάμεση.

Το παραδοσιακό χρώμα του Εργατικού Κόμματος είναι το κόκκινο. Ωστόσο, ο Μπλερ
είχε πίσω του και μπλε – το χρώμα των αντίπαλων Τόρις – και κίτρινο – το χρώμα
των Φιλελευθέρων – και μοβ και άλλα χρώματα. Το οπτικό μήνυμα, προορισμένο για
το υποσυνείδητο των ψηφοφόρων, ήταν σαφές: «Τολμάμε, αλλάζουμε, προχωράμε» –
για να δανεισθεί κανείς το σύνθημα του ΠΑΣΟΚ της νέας εποχής.

Το «καθαρόαιμο». Στη σύντομη συνάντηση που είχαν προ δεκαπενθημέρου
στην Ντάουνινγκ Στριτ, Μπλερ και Παπανδρέου συζήτησαν περισσότερο για πολιτική
και λιγότερο για εξωτερικά θέματα. Ο Μπλερ θεωρείται «καθαρόαιμο» της
πολιτικής, όπως δείχνει και το άνετο πέρασμά του από τις κοινοβουλευτικές
Συμπληγάδες της ψηφοφορίας για τα δίδακτρα των Πανεπιστημίων και του
πορίσματος της Επιτροπής Χάτον. Στη συζήτηση με τον Γιώργο, ήθελε να
πληροφορηθεί για το μείγμα κοινωνικών και οικονομικών θεμάτων στο πρόγραμμα
του ΠΑΣΟΚ. Μετά η συζήτηση περιστράφηκε γύρω από θέματα πολιτικής
επικοινωνίας. H Ντάουνινγκ Στριτ του Μπλερ είναι διάσημη για το πολιτικό
«σπιν», δηλαδή το πέρασμα της γραμμής της.

Οι Εργατικοί ήταν δεκαοκτώ χρόνια εκτός εξουσίας. Το ΠΑΣΟΚ είναι δεκαοκτώ
χρόνια στην κυβέρνηση. Έχει δηλαδή το αντίστροφο πρόβλημα. Το παραδοσιακά
πράσινο κίνημα αποχρωματίσθηκε στις αφίσες, ενώ στα τηλεοπτικά σποτ, ο
κλασικός ήλιος από τη δεκαετία του ’70 έχει παραλλαχθεί γραφιστικά, ακόμη και
με σημειολογία «γκράφιτι». Όλα αυτά δεν θα ήταν όμως αρκετά, για να
αντιμετωπισθεί ο νόμος της πολιτικής βαρύτητας. Το μεγάλο ατού του ΠΑΣΟΚ είναι
ο νέος αρχηγός του – δηλαδή ο Γιώργος Παπανδρέου.

H στρατηγική του να απομονώσει κανείς τον Παπανδρέου στο προσκήνιο, αφήνοντας
κατά το δυνατόν το ΠΑΣΟΚ στη σκιά των προβολέων, είναι αυτονόητη. Αυτή,
άλλωστε, υπαγόρευσε το εγχείρημα της τηλεοπτικής συνέντευξης της περασμένης
Τετάρτης. Ήταν μια κρίσιμη στιγμή της καμπάνιας, αφού η διαφορά υπέρ της N.Δ.
είχε ξανανοίξει στις τέσσερις μονάδες.

Ρίσκο. Ήταν επίσης ένα ρίσκο. Ο Παπανδρέου είναι πολιτικός που αποδίδει
τα μέγιστα όταν βρίσκεται στον δρόμο, ανάμεσα σε κόσμο. Εκεί φαίνεται αμέσως η
μαζική του απήχηση. Αντιθέτως, δεν είναι πολιτικός που βρίσκεται στο στοιχείο
του στην παγερή, αποστειρωμένη ατμόσφαιρα ενός τηλεοπτικού στούντιο. Δεν έχει
τη φραστική δεινότητα ενός Μπλερ ή ενός Κλίντον – αμφότεροι των οποίων έλαμψαν
ως δικηγόροι, πριν γίνουν πολιτικοί – ή την άνετη ευφράδεια της Ντόρας
Μπακογιάννη, που είναι η καλύτερη τηλεοπτική περφόρμερ της γενιάς πολιτικών
του Γιώργου.

Ωστόσο, η επιχειρηματολογία δεν έχει πάντα σημασία. Σύμφωνα με την κρατούσα
άποψη, μια εμφάνιση κρίνεται από το κοινό ως εξής: κατά 70% μετράει η εικόνα,
κατά 20% ο τόνος φωνής και οι χειρονομίες, και κατά 10% αυτή καθαυτή η
επιχειρηματολογία. Με άλλα λόγια, κρίνει κανείς «με την καρδιά και όχι με το
κεφάλι». Το μεγάλο πλεονέκτημα του Παπανδρέου είναι η ζεστή παρουσία του και,
κατά την ορολογία της εποχής, η «συναισθηματική του νοημοσύνη» – στοιχείο που
είχε μάλλον στερηθεί ο Σημίτης στην ύστερη φάση του. H παρουσία είκοσι εννέα
πολιτών στο ακροατήριο, έδωσε την ευκαιρία στον νέο αρχηγό του ΠΑΣΟΚ να δείξει
πόσο ανοιχτός είναι απέναντι στους απλούς ανθρώπους. Όπως πάντα στην πολιτική,
οι συμβολισμοί μέτρησαν πολύ περισσότερο από τα επιχειρήματα ή τις απαντήσεις
– που είχαν τη γνωστή νεο-Παπανδρεϊκή ολιστική ασάφεια.

Απήχηση. H καλή εικόνα του Παπανδρέου θα τον βοηθήσει και στο
«ντιμπέιτ» με τον Καραμανλή. Ο νέος αρχηγός του ΠΑΣΟΚ έχει σαφώς μεγαλύτερη
απήχηση στις νεαρές ηλικίες – κοντά 600.000 νέοι ψηφοφόροι – τις γυναίκες και,
γενικώς, τους απολιτίκ. Στην τελευταία περίπτωση, πρόκειται για ένα πεδίο
μεγάλης ρευστότητας, όπου λέγεται χαρακτηριστικά ότι «οποιοσδήποτε μπορεί να
ψηφίσει οποιονδήποτε». Το ερωτηματικό είναι οι κεντροδεξιοί «ψηφοφόροι του
Σημίτη». Αυτοί κρίνουν περισσότερο με το κεφάλι παρά με την καρδιά, και
ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την οικονομία. Ωστόσο, η προεκλογική περίοδος έχει
ακόμη δρόμο και αν κυριαρχήσουν χαρακτηριστικά πόλωσης όταν θα πλησιάζει η ώρα
της κάλπης, τότε δεν αποκλείεται να επηρεαστεί η συμπεριφορά τους.

Αποτελεί γεγονός ότι το στρατηγείο του ΠΑΣΟΚ στη Μαυρομιχάλη βλέπει – σωστά –
τις εκλογές ως προσωπική καμπάνια του Παπανδρέου. Με μαρξιστική ορολογία, «η
εξουσία βρίσκεται στους δρόμους». Ωστόσο, κάθε καμπάνια δεν έχει μόνο θετικές,
αλλά και αρνητικές πτυχές. Ο δε Γιώργος αρέσει στους απολιτίκ και έχει ασαφές
γενικόλογο στυλ, ωστόσο τα αμιγώς πολιτικά θέματα συνεχίζουν να απασχολούν την
κοινωνία. H εκστρατεία του Παπανδρέου έλαβε σημαντική προωθητική βοήθεια από
την αυτόνομη κινητοποίηση τριών κυβερνητικών στελεχών – Χριστοδουλάκη, Ρέππα
και Πρωτόπαπα – που διέγνωσαν μαύρες τρύπες στο πρόγραμμα της N.Δ. για την
οικονομία και πέρασαν στην αντεπίθεση. H ιστορία του Ασφαλιστικού, που άνοιξε
μεσοβδόμαδα, άλλαξε την ατζέντα των εκλογών.

Ο εφιάλτης. Πρόκειται για ζήτημα με τεράστια – οριζόντια και κάθετη –
κοινωνική απήχηση. Ένα δεκαήμερο μετά την αποχώρηση Μητσοτάκη, η N.Δ. είδε τον
εφιάλτη της περιόδου 1990-1993 να σκιάζει την εκλογική της στρατηγική.
Υπουργός τής κυβέρνησης έχει τη δική του εξήγηση για τη συμπεριφορά του
Σουφλιά: «Αν έπειτα από πέντε χρόνια μού ζητούσαν προτάσεις για το
χαρτοφυλάκιο που χειρίζομαι τώρα, τι θα έκανα; Θα ξεκινούσα από το σημείο όπου
άφησα τα θέματα όταν ήμουν υπουργός. Το ίδιο έκαναν κι αυτοί στη N.Δ.
Ασχολήθηκαν τελευταία φορά με το Ασφαλιστικό το 1990-1993. Όταν το ξανάπιασαν,
επόμενο ήταν να αναδράμουν πολιτικά σ’ εκείνη την περίοδο».

Δεν έχει σημασία αν ήταν θέμα πολιτικής ψυχολογίας. Το πρόγραμμα για την
Οικονομία ανέδειξε την ανακολουθία θέσεων Σουφλιά, Αλογοσκούφη, Παπαθανασίου
και Δούκα. Στο Ασφαλιστικό προστέθηκαν τα ρέπος και η φορολόγηση των τόκων των
καταθέσεων, ενώ το πρόγραμμα έχει και άλλες πολιτικά δηλητηριώδεις παραφυάδες,
όπως η επανεμφάνιση ιδιωτικών εταιρειών στις αστικές συγκοινωνίες. Για την
Ρηγίλλης, όπου επανήλθε η απαισιοδοξία των Φώτων, το όλο θέμα έλαβε διαστάσεις
«επιστροφής στο μέλλον».

Δεν μπορεί να τα κάνει όλα μόνος

Το Ασφαλιστικό και οι πόντοι που προσδοκά το ΠΑΣΟΚ από την όλη υπόθεση – μαζί
με την ανάκαμψη που θα δώσει το έκτακτο συνέδριο – δείχνουν ότι ο Παπανδρέου
μπορεί να είναι ατού, αλλά δεν μπορεί να τα κάνει όλα μόνος του στις εκλογές.
Ακριβώς όπως ο Μάικλ Τζόρνταν σκόραρε σαράντα-πενήντα πόντους ανά ματς, αλλά
οι Σικάγο Μπουλς έχαναν μέχρι να του βρουν ένα καλό υποστηρικτικό καστ, άλλων
τεσσάρων παικτών. Ακόμη περισσότερο: η προεκλογική περίοδος που ξεκινάει την
άλλη Τετάρτη, προϋποθέτει ένα επιτελείο με εμπειρία, δοκιμασμένα πολιτικά
ανακλαστικά και γρήγορες αντιδράσεις. Όλα αυτά, ενώ πέρασε άλλη μια εβδομάδα,
χωρίς η Μαυρομιχάλη να συνειδητοποιεί την ανάγκη επίσημου εκπροσώπου Τύπου ή
να μπορεί να καταλήξει σε κάποιο πρόσωπο.

Από την άποψη αυτή, παρουσιάζει ενδιαφέρον το γεγονός ότι μεσοβδόμαδα
αναμένεται να οριστικοποιηθεί ο ρόλος που θα αναλάβει ο Κώστας Λαλιώτης στην
προεκλογική περίοδο. Ο Λαλιώτης υποστηρίζει εδώ και ημέρες – αθόρυβα – την
καμπάνια του Γιώργου Παπανδρέου. Το προεκλογικό του «σαβουάρ φερ» θα είναι
απαραίτητο στις τέσσερις εβδομάδες μέχρι τις κάλπες, αφού καθίσταται σαφές ότι
το πολιτικό παιχνίδι είναι ανοιχτό και αμφίρροπο. H επανεμφάνισή του δεν θα
συμπληρώσει μόνο το πολιτικό καστ των εκλογών, αλλά θα επαναφέρει και την
πολιτική ένταση, στην οποία αρέσκεται να λειτουργεί ο, μέχρι πρόσφατα,
αναχωρητής των Δολιανών.