TPITH AΠOΨH Περιφερειακή αναδιάρθρωση

H συζήτηση για τον νέο εκλογικό νόμο άρχισε με ιδέες για διπλή κάλπη,
μονοεδρικές και ολιγοεδρικές περιφέρειες, λίστα περιφέρειας. Επί μήνες στελέχη
«πρώτης γραμμής» του κυβερνώντος κόμματος εξέφραζαν απόψεις για την προσαρμογή
στα καθ’ ημάς εκλογικών συστημάτων των ισχυρών χωρών της Ευρώπης. Έπειτα από
πολύμηνη κυοφορία, εγκαταλείφθηκε και η τελευταία θέση υποχώρησης, η
διχοτόμηση του Υπολοίπου Αττικής και η τριχοτόμηση της B’ Αθηνών. H
προεκλογική συγκυρία, που είναι ο ατυχέστερος κοινοβουλευτικός χρόνος, έδωσε
τη χαριστική βολή σ’ ένα πλαίσιο τολμηρών ιδεών για τη μεταρρύθμιση του
εκλογικού συστήματος.

Παρά ταύτα, ο νέος εκλογικός νόμος, αν και πολύ κατώτερος των προσδοκιών που
είχαν καλλιεργηθεί, εξακολουθεί να είναι καλύτερος από τον προηγούμενο. Ο
συμβιβασμός των αντίρροπων αιτημάτων της αυξημένης αναλογικότητας και της
κυβερνητικής αυτοδυναμίας επιτυγχάνεται εξαντλώντας το μέτρο του δυνατού.
Ακόμα, η οριακή αύξηση του αριθμού των υποψηφίων βουλευτών ανά εκλογική
περιφέρεια και η επίσης οριακή αύξηση της ευχέρειας σταυροδοσίας σε ορισμένες
περιφέρειες προσφέρουν κάποια επιπλέον δυνατότητα ανανέωσης του πολιτικού
προσωπικού, σύμφωνα με την κρίση των ψηφοφόρων.

Βέβαια, η άρση των αντικινήτρων για την προεκλογική συνεργασία κομμάτων
προσθέτει έναν παράγοντα ρευστότητας στο μελλοντικό πολιτικό σκηνικό. Με
δεδομένη την αύξηση της αναλογικότητας αλλά και την προγραμματική απροθυμία
των μικρών κομμάτων να συνεργαστούν με τα κόμματα εξουσίας, η σχετική διάταξη
δεν φαίνεται να απευθύνεται στους υπάρχοντες κομματικούς σχηματισμούς.
Αντίθετα, ενθαρρύνει τη διάσπαση των μεγάλων κομμάτων σε προεκλογικώς
συνασπιζόμενα μορφώματα. Μια τέτοια εξέλιξη, που σήμερα δεν είναι ορατή αλλά
δεν μπορεί να αποκλειστεί την επομένη μιας οδυνηρής εκλογικής ήττας, θα ήταν
βέβαια καταστροφική για τη δικομματική βάση της κυβερνητικής σταθερότητας που
χαρακτήρισε θετικά τη μεταπολιτευτική μας δημοκρατία.

Πέρα από την ισχυρή αυτή επιφύλαξη, ο νέος εκλογικός νόμος μπορεί να θεωρηθεί
ως βέλτιστος, με δεδομένο το υφιστάμενο πλαίσιο διοικητικής διάρθρωσης της
χώρας. Αλλά εκεί ακριβώς βρίσκεται το επόμενο πρόβλημα.

Είναι ζήτημα κοινής λογικής: αν η κυβέρνηση είχε τη βούληση να προχωρήσει στην
ανατροπή του εκλογικού σκηνικού, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη λειτουργία
των κομμάτων και την άσκηση της πολιτικής, θα έπρεπε προηγουμένως να έχει
προχωρήσει στην επαναχάραξη του διοικητικού χάρτη της χώρας. Ωστόσο, τα
αλληλένδετα ζητήματα της περιφερειακής αναδιάρθρωσης και του εκλογικού νόμου
αποσυνδέθηκαν και η σειρά με την οποία θα έπρεπε να αντιμετωπισθούν
αντιστράφηκε.

Αν είχε προηγηθεί η μεταφορά του δεύτερου βαθμού τοπικής αυτοδιοίκησης από τη
σημερινή νομαρχία στη διευρυμένη διοικητική περιφέρεια, τόσο η θέσπιση
περιφερειακής λίστας όσο και η δημιουργία μονοεδρικών ή ολιγοεδρικών εκλογικών
περιφερειών με βάση τις διοικητικές μονάδες του πρώτου βαθμού αυτοδιοίκησης θα
ήταν δικαιολογημένες. Θα υπήρχαν επιχειρήματα αντίστασης στις απαιτήσεις
αυτοσυντήρησης του βουλευτικού λόμπι, που τελικά επικράτησαν. Βέβαια, η
ορθολογική περιφερειακή αναδιάρθρωση θα γινόταν προηγουμένως αιτία τριβών σε
τοπικό επίπεδο. Για τον λόγο αυτό, το εγχείρημα θα έπρεπε να αναληφθεί στην
αρχή και όχι στο τέλος μιας τετραετίας.

Αντ’ αυτών, καταλήξαμε στην εφεύρεση του βαθμού 2,5 της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Ο αιρετός νομάρχης παραμένει. Συζητείται η εκλογή περιφερειακού συμβουλίου,
αλλά όχι και αιρετού περιφερειάρχη. Έχει προταθεί η νέα «ισχυρή περιφέρεια», η
οποία, όπως μας λένε, σχεδιάζεται με γνώμονα την απορρόφηση κονδυλίων του Δ’
ΚΠΣ να ηγεμονεύεται από υπουργό, που βεβαίως θα διορίζεται από τον πρόεδρο της
κυβέρνησης. Αλλά ποιος θα είναι τότε ο ρόλος του περιφερειακού συμβουλίου;

Όπως φαίνεται, ο έρωτας της κεντρικής διοίκησης για την περιφέρεια δεν έχει
τέλος. Είναι χαρακτηριστικό ότι στους μέχρι στιγμής σχεδιασμούς και των δύο
μεγάλων κομμάτων δεν περιλαμβάνεται η εκλογή περιφερειάρχη.

Απομένει, βέβαια, να δούμε τις τελικές προεκλογικές προτάσεις των κομμάτων
σχετικά με την περιφερειακή αναδιάρθρωση. Αλλά, σε κάθε περίπτωση, η
ριζοσπαστική αλλαγή του εκλογικού νόμου, επειδή προϋποθέτει τη ριζοσπαστική
αλλαγή της περιφερειακής οργάνωσης, μετατίθεται σ’ ένα μέλλον αρκετά μακρινό.

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός είναι επίκουρος καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής
του Πανεπιστημίου Κρήτης.