H «συμφωνία των Bρυξελλών»

H «συμφωνία των Βρυξελλών» εξηγεί και τον όψιμο σημιτισμό αρκετών στελεχών του
στενού πυρήνα του Παπανδρέου που «έκλειναν το μάτι» στους συνομιλητές τους στο
τέλος του χρόνου. Συνεργάτες του Ανδρέα Παπανδρέου που κινούνται γύρω από τον
υπουργό Εξωτερικών ήταν σε άλλο κλίμα – κινούμενοι μάλλον από διαθέσεις
ρεβανσισμού για το ’96 – και ζητούσαν δημοσίως από τον Σημίτη περίπου «να τα
μαζεύει», αλλά φαίνεται πως έλαβαν ταχύτατα μήνυμα από το περιβάλλον του
Παπανδρέου να μαζευτούν οι ίδιοι.

Αυτά από τον Δεκέμβριο και μετά. Ώς τότε, στο περιβάλλον του Παπανδρέου
αρκετοί είχαν τις αμφιβολίες τους. «Θέλουν να μετατρέψουν τον Σημίτη σε Ανδρέα
του ’95 και να τον πείσουν πως η χώρα και το ΠΑΣΟΚ τον χρειάζονται», έλεγε
στενός συνομιλητής του Παπανδρέου τον Νοέμβριο. Το υπονοούμενο αφορούσε
πρόσωπα κοντά στον Σημίτη που δεν ήθελαν την αλλαγή ηγεσίας για προσωπικούς
τους λόγους και προσπαθούσαν να τον μεταπείσουν.

Χάρης Παμπούκης. O στενότερος συνεργάτης του Γιώργου Παπανδρέου τον ακολούθησε στο Παρίσι στις 30 Δεκεμβρίου

Αντιθέτως, στο περιβάλλον του Παπανδρέου δεν είχαν καμία αμφιβολία για τη
σκοπιμότητα ανάληψης της ηγεσίας από τον Γιώργο πριν από τις εκλογές. Έβαζαν
μόνο ως τερματικό σημείο μιας τέτοιας κίνησης τον Ιανουάριο. Ήταν μια αντίληψη
που διέφυγε από τη Ρηγίλλης. Οι περί τον Κώστα Καραμανλή επέμεναν ότι «ο
Γιώργος δεν θα αναλάβει για να μην φορτωθεί την ήττα», σε μια επίδειξη
πολιτικής τελεολογίας, που έβλεπε τις εκλογές του 2004 ήδη κερδισμένες από τη
N.Δ. Το ερώτημα εδώ είναι αν είχε και ο Γιώργος δική του δημοσκόπηση που να
καταγράφει την εκλογική δυναμική του ΠΑΣΟΚ υπό την ηγεσία του. Είναι βέβαιο
ότι το επιτελείο του Παπανδρέου είχε πρόσβαση σε «κρυφά» σχετικά ερωτήματα
δημοσκοπήσεων γενικού χαρακτήρα που έκαναν διάφορες εταιρείες.

Το ραντεβού στα βόρεια προάστια

H καχυποψία του φθινοπώρου για τις προθέσεις του Σημίτη και κυρίως των
ανθρώπων γύρω του σκίασε κάπως και τις σχέσεις Παπανδρέου – Χρυσοχοΐδη. H
θετική στάση του Ιουλίου κρύωσε. Τον Νοέμβριο, πρόσωπο απόλυτης εμπιστοσύνης
του Παπανδρέου έλεγε «ότι ο Ρέππας θα ήταν καλύτερος γραμματέας από τον
Χρυσοχοΐδη». Οι παρεξηγήσεις ελύθησαν αργότερα, μετά τις Βρυξέλλες. Το
Σαββατοκύριακο πριν από τα Χριστούγεννα, Παπανδρέου και Χρυσοχοΐδης είχαν
μακρά συνάντηση στο σπίτι συνεργάτη του υπουργού Εξωτερικών στα βόρεια
προάστια. Ούτως ή άλλως, ο θεσμικός ρόλος του Χρυσοχοΐδη τον καθιστά συμμέτοχο
στις εξελίξεις.

H αλήθεια είναι πως το πολιτικό σύστημα του Παπανδρέου έχει μια ιδιομορφία. Αν
ο Σημίτης υποστηρίζεται από μια φούχτα ανθρώπους, ο υπουργός Εξωτερικών έχει
μερικές δεκάδες. Ο Παπανδρέου θεωρείται κρυψίνους και η προσωπική του ευγένεια
συνεπάγεται συχνά απόσταση για τους συνομιλητές τους. Ωστόσο, αυτό δεν
εμποδίζει αρκετούς να μιλούν εξ ονόματός του.

Ακόμη και μετά το «κλείδωμα» της αλλαγής ηγεσίας στο ραντεβού της 23ης
Δεκεμβρίου στην Αναγνωστοπούλου, διάφοροι διακινούσαν ότι «ο Γιώργος
αμφισβητεί τη διαρχία και θα τα ζητήσει όλα από τον Σημίτη». Ο Παπανδρέου
βρισκόταν από τις 26 του μηνός στο Παρίσι, όπου τον ακολούθησε στις 30 και ο
στενότερος συνεργάτης του Χάρης Παμπούκης, που εμμένει σε ένα διακριτικό
πολιτικό στυλ. Τελικά τη λογική τού «πάρ’ τα όλα» διέψευσε εξ ονόματος του
Παπανδρέου ο εκπρόσωπος Τύπου Πάνος Μπεγλίτης.

Το πολιτικό τακτ του Γιώργου

O Παπανδρέου εξερχεται χαμογελαστός από την κατοικία Σημίτη στις 6 Ιανουαρίου. Στο ραντεβού της 23ης Δεκεμβρίου δεν ήταν κανείς για να τον φωτογραφίσει: τότε όμως έκλεισαν όλα. Νίκος Θέμελης και Τηλέμαχος Χυτήρης: «Ήξεραν όσα ήθελε ο Πρωθυπουργός να ξέρουν»

Μια τελευταία πτυχή των αλλαγών αφορά τη σχέση Σημίτη – Παπανδρέου. Πρόσωπο με
γνώση του θέματος λέει ότι «η σχέση τους ήταν τυπική», με την έννοια ότι ο
Παπανδρέου έδειξε πάντα πολιτικό τακτ απέναντι στον Πρωθυπουργό. Στην
τελευταία φάση της αλλαγής ηγεσίας πάντως, η σχέση έλαβε και προσωπικό χρώμα.
H έξοδος του Παπανδρέου από το διαμέρισμα του Σημίτη στον πέμπτο όροφο της
Αναγνωστοπούλου, στην επίσημη συνάντηση της 6ης Ιανουαρίου 2004, έγινε σε
κλίμα συγκίνησης.

Αν η προσωπική σχέση είχε στοιχεία κοσμιότητας, η πολιτική σχέση είχε
χαρακτηριστικά σύγκλισης. Στενός συνεργάτης του Σημίτη έλεγε παλαιότερα ότι «ο
Γιώργος είναι ο μόνος που έχει θέσεις που δείχνουν το μέλλον. Είναι επίσης ο
μόνος που δείχνει ότι μπορεί να κερδίσει εκλογές – και συνήθως σε τέτοια
πρόσωπα στρέφονται τα κόμματα». H ατζέντα του Παπανδρέου στα εσωτερικά και τα
εξωτερικά θεωρείται ότι ταιριάζει πολιτικά στην ατζέντα του Σημίτη. H αλλαγή
ηγεσίας, με σημιτικούς όρους, θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί «τομή στη
συνέχεια».

Ένα άλλο ερώτημα αφορά την υπερδραστηριοποίηση του Σημίτη στο τέλος του
καλοκαιριού και το φθινόπωρο. Αν επρόκειτο να παραδώσει την ηγεσία, προς τι η
μανία με τα έργα; Προς τι ο αγώνας για την ολοκλήρωση της γέφυρας Ρίου –
Αντιρρίου επάνω στην οποία σκέπτονταν στο Μαξίμου να κάνουν την τελευταία
προεκλογική συγκέντρωση; Οι απαντήσεις είναι πολλαπλές. Ως πρωθυπουργός, ο
Σημίτης ήθελε να ολοκληρώσει το έργο του. Ως ηγέτης που ετοιμαζόταν να
παραδώσει το ΠΑΣΟΚ, ήθελε να γίνει ό,τι δυνατόν ώστε η κυβερνητική πορεία να
έχει θετικό πρόσημο – «το αεροπλάνο να έχει ανοδική πορεία». Από εκεί και πέρα
ήταν η ανάγκη να κρατηθεί το σχέδιο κρυφό – πρωτίστως από τους υπουργούς – για
λόγους γοήτρου και αποτελεσματικότητας.

Ο Σημίτης ήρθε επίσης πιο κοντά με τον Παπανδρέου εξ αντανακλάσεως. Δεν
περισσεύει πρωθυπουργική εκτίμηση για τους περισσότερους από τους λεγόμενους
«πρωτοκλασάτους» του ΠΑΣΟΚ. Λέγεται ότι ο Σημίτης, από τις Βρυξέλλες και μετά,
διασκέδασε κατ’ ιδίαν με τις αντιδράσεις τους, και δεν έκανε τίποτε για να
απαλύνει το μαρτύριό τους. Ούτως ή άλλως, οι όροι της διαδοχής και οι θεσμικές
αλλαγές για το ΠΑΣΟΚ της νέας εποχής έγιναν σε τετ α τετ συνεννοήσεις Σημίτη –
Παπανδρέου, ερήμην όλων των άλλων.

Τέλος, πρόσωπο με γνώση του θέματος επιμένει ότι «σε παρόντα χρόνο δεν υπάρχει
καμία εξέλιξη» σε σχέση με την προοπτική να αναλάβει ο Σημίτης κάποια θέση
στην Ευρώπη. H αλλαγή ηγεσίας ήταν μονομερής πρωτοβουλία του Πρωθυπουργού,
«ένα είδος τελευταίας πράξης του εκσυγχρονισμού». Ήταν μια απόφαση που έλαβε
εντελώς μόνος ο Σημίτης, όπως μόνος έγραψε και την ομιλία του προς τον
ελληνικό λαό.