Bουτιά στο κενό με ρομπότ!

Στο Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο Woods Hole των ΗΠΑ, τα μαστορέματα δίνουν και
παίρνουν. Οι ειδικοί επιστήμονες ετοιμάζουν πυρετωδώς ένα υπερσύγχρονο
υβριδικό βαθυσκάφος, το οποίο θα εξερευνήσει την πιο αχανή περιοχή του πλανήτη
μας. Πρόκειται για την τάφρο Mariana, που βρίσκεται κοντά στην Ιαπωνία και
έχει βάθος μεγαλύτερο απο 11.000 μέτρα.

H τάφρος αυτή δημιουργήθηκε με το πέρασμα εκατομμυρίων χρόνων, από τις
διαδοχικές κατακρημνίσεις στρωμάτων ωκεάνιου φλοιού και τεκτονικών πλακών. Για
να καταλάβει κανείς τις «χαοτικές» διαστάσεις της αρκεί να σκεφτεί πως, αν
παίρναμε το όρος Έβερεστ ­ το οποίο έχει ύψος περίπου 8.850 μέτρα ­ και το
τοποθετούσαμε στο σημείο που καταλήγει η τάφρος, η κορυφή του βουνού θα
βρισκόταν 2.185 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας!

Πριν από 43 χρόνια. Στο σημείο αυτό του Ειρηνικού Ωκεανού, ανατολικά
του συμπλέγματος των 14 νησιών που έχουν επίσης το όνομα Mariana, είχε
καταδυθεί πριν από 43 χρόνια ένα βαθυσκάφος του αμερικανικού πολεμικού
ναυτικού, το οποίο μάλιστα ήταν επανδρωμένο από τους Don Walsh και Jacques
Piccard. Ήταν η πρώτη φορά που ο άνθρωπος σχεδόν άγγιξε το πιο βαθύ σημείο της
Γης. H κατάδυση-ρεκόρ τερματίστηκε στα 10.900 μέτρα.

Οι πυθμένες των ωκεανών βρίσκονται γενικά σε μεγάλα βάθη. Όμως, η περίπτωση
της συγκεκριμένης τάφρου είναι μοναδική. Στον Αρκτικό Ωκεανό, για παράδειγμα,
το μέσο βάθος είναι περίπου 1.038 μέτρα. Στον Ινδικό Ωκεανό είναι 3.872 μέτρα,
ενώ στον Ατλαντικό ωκεανό 3.850 μέτρα. Σε ένα τέτοιο βάθος, άλλωστε, βρίσκεται
και το ναυάγιο του Τιτανικού. Ο Ειρηνικός Ωκεανός, που είναι και ο πιο
μεγάλος, έχει μέσο βάθος 4.188 μέτρα.

22 τάφροι. Στους ωκεανούς, λοιπόν, που καλύπτουν σχεδόν το 70% της
έκτασης του πλανήτη μας, υπάρχουν ορισμένες από τις πλέον απρόσιτες περιοχές.
Στον Αρκτικό Ωκεανό βρίσκεται η λεγόμενη Ευρασιατική Λεκάνη, η οποία έχει
βάθος περίπου 5.540 μέτρα. Στον Ινδικό Ωκεανό βρίσκεται η τάφρος Java με βάθος
7.725 μέτρα, στον Ατλαντικό Ωκεανό υπάρχει η τάφρος του Puerto Rico με ακόμη
μεγαλύτερο βάθος που αγγίζει τα 8.648 μέτρα και ακολουθεί η τάφρος Mariana.
Συνολικά, πάντως, οι επιστήμονες έχουν χαρτογραφήσει μέχρι σήμερα περίπου 22
τάφρους, με πολύ μεγάλο βάθος, από τις οποίες οι 18 βρίσκονται στον Ειρηνικό
Ωκεανό.

Πίσω στο Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο Woods Hole, το νέο υβριδικό βαθυσκάφος
σχεδιάζεται έτσι ώστε να λειτουργεί με δύο τρόπους. Είτε αυτόνομο, χάρη στην
ενέργεια που θα εξασφαλίζει στις μηχανές προώθησης μια μπαταρία, είτε
κατευθυνόμενο με ειδικό καλώδιο, για να συλλέγει δείγματα κατά τη διάρκεια
σύντομων ερευνών σε μικρά βάθη. Όταν το βαθυσκάφος ετοιμαστεί, θα είναι το
μοναδικό υποβρύχιο μηχάνημα που θα υπάρχει στον κόσμο για να εξερευνά τέτοιες
περιοχές. Ένα αντίστοιχο ρομπότ, που λεγόταν Kaiko, διέθετε και η Ιαπωνία.
Μάλιστα, το σκάφος αυτό είχε πραγματοποιήσει αποστολή στην τάφρο Mariana αλλά
δυστυχώς χάθηκε πριν από λίγους μήνες.

Αυτονομία 36 ωρών. Το υβριδικό βαθυσκάφος θα μπορεί να αρχίζει τις
εξερευνήσεις του από το κατάστρωμα ενός ερευνητικού σκάφους επιφανείας. Κατά
τη διάρκεια της αποστολής του θα συλλέγει δεδομένα και εικόνες (φωτογραφίες,
βίντεο) από τον πυθμένα, τον οποίο θα μπορεί να χαρτογραφεί επί 36 ώρες,
δηλαδή με όση αυτονομία θα του παρέχει η μπαταρία. Οι πληροφορίες που θα
συλλέγονται θα αποστέλλονται στα εργαστήρια του επιφανειακού σκάφους.

Ευκαιρία για μεγάλης διάρκειας έρευνες

Το βαθυσκάφος «Trieste» ήταν το πρώτο που πραγματοποίησε τη μεγαλύτερη κατάδυση στην Τάφρο Μαριάνα, στις 23 Ιανουαρίου 1960. Έφθασε σε βάθος 10.900 μέτρων, καταρρίπτοντας κάθε άλλο προηγούμενο ρεκόρ

«Το υβριδικό βαθυσκάφος θα μας προσφέρει για πρώτη φορά την ευκαιρία να
πραγματοποιήσουμε μεγάλης διάρκειας επιστημονικές έρευνες στα πιο βαθιά σημεία
του ωκεανού, που κυμαίνονται από τα 6.500 μέχρι τα 11.000 μέτρα», τονίζει ο
Richard Pittenger, ο οποίος είναι ο αντιπρόεδρος του Ωκεανογραφικού
Ινστιτούτου Woods Hole, αρμόδιος για τις θαλάσσιες επιχειρήσεις. Και
προσθέτει: «Θα μπορεί, επίσης, να μας παρέχει χρήσιμες πληροφορίες και για
άλλα ακραία περιβάλλοντα, όπως αυτά που βρίσκονται κάτω από τα παγωμένα
στρώματα της Αρκτικής». Το κόστος κατασκευής του βαθυσκάφους θα ανέλθει στα 5
εκατομμύρια ευρώ.

Χρειάσθηκαν 5 ώρες για 10.900 μέτρα

Το πιο βαθύ σημείο της τάφρου Mariana (11.035 μ.) εντοπίστηκε το
1951 από το βρετανικό ερευνητικό σκάφος «Challenger ΙΙ». Για αυτό και
ονομάστηκε The Challenger Deep. Εννέα χρόνια αργότερα, ο Ελβετός επιστήμονας
J. Piccard και ο Αμερικανός αξιωματικός του πολεμικού ναυτικού των ΗΠΑ D.
Walsh χρησιμοποίησαν ένα βαθυσκάφος που είχε σχεδιάσει ο πατέρας τού Piccard.
Έφθασαν μέχρι τα 10.900 μέτρα και χρειάστηκαν 5 ώρες για να καλύψουν αυτή την
απόσταση. Το βρετανικό πλοίο «Challenger II» πήρε το όνομά του από ένα
τρικάταρτο ιστιοφόρο, το «HMS Challenger», το οποίο πραγματοποίησε τη
μεγαλύτερη ωκεανογραφική εξερεύνηση που έχει γίνει ποτέ. Απέπλευσε από τη M.
Βρετανία στις 21 Δεκεμβρίου 1821 και εξερεύνησε για 4 χρόνια τον Ειρηνικό, τον
Ατλαντικό και τον Ινδικό Ωκεανό, καλύπτοντας μια διαδρομή 130.000 χιλιομέτρων.
Κατά τη διάρκεια της αποστολής, οι επιστήμονες κατέγραψαν 5.000 νέα είδη
ψαριών και θαλάσσιων οργανισμών.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης – Εύη Ελευθεριάδου