Φακός… (μηχανικής) επαφής

Επιστήμονες που είναι ειδικευμένοι στην Κυτταρική Βιολογία κατασκεύασαν
πριν από λίγο καιρό έναν κερατοειδή χιτώνα, ο οποίος, όπως πιστεύουν, μπορεί
να θεραπεύσει χιλιάδες ανθρώπους που πάσχουν από κοινές μορφές τύφλωσης.

O τεχνητός κερατοειδής χιτώνας δημιουργήθηκε στο Πανεπιστημιακό Οφθαλμολογικό
Ινστιτούτο της Οτάβας του Καναδά. Οι ειδικοί που τον κατασκεύασαν τονίζουν,
σύμφωνα με την εφημερίδα «The Observer», ότι το έξυπνο αυτό «μηχάνημα»
προσφέρει τη δυνατότητα στα νευρικά κύτταρα του ματιού να ανανεωθούν
αγκαλιάζοντας τον καινούργιο κερατοειδή χιτώνα που ουσιαστικά αποτελεί έναν
τεχνητό ιστό.

Κάποιες από τις πιο συνηθισμένες μορφές τύφλωσης προκαλούνται από εξογκώματα ή
εκδορές στον κερατοειδή χιτώνα. Το όργανο αυτό εστιάζει το φως στον
αμφιβληστροειδή χιτώνα που βρίσκεται στο πίσω μέρος του ματιού. Αν όμως,
εξαιτίας κάποιας ασθένειας ή ατυχήματος, ο κερατοειδής χιτώνας πάθει βλάβη,
τότε διασκορπίζει ή παραμορφώνει τις ακτίνες φωτός που δέχεται, προκαλώντας
ποικίλα προβλήματα στην όραση.

Μεταμοσχεύσεις. Τα τελευταία 20 χρόνια, οι γιατροί πραγματοποιούν
μεταμοσχεύσεις κερατοειδών χιτώνων ή άλλων μοσχευμάτων σε ασθενείς οι οποίοι
δεν μπορούν να θεραπευτούν με κανέναν άλλο τρόπο. Σε αυτές τις εγχειρήσεις
όμως υπάρχει πιθανότητα γύρω στο 25% το μάτι να απορρίψει το μόσχευμα. Αν δεν
συμβεί αυτό, τότε είναι ξανά πολύ πιθανό, μέσα σε πέντε χρόνια από την
εγχείρηση, το καινούργιο όργανο να μην κάνει τη δουλειά που πρέπει.

Στο ίδιο διάστημα, κάποιοι επιστήμονες προσπαθούσαν με εντατικούς ρυθμούς να
βρουν τρόπους ώστε να φτιάξουν ένα υλικό το οποίο ούτε το σώμα του ασθενούς να
απορρίπτει αλλά και το ίδιο να είναι αρκετά ευαίσθητο ώστε να εστιάζει σωστά
τη δέσμη φωτός. H ερευνητική ομάδα της αναπληρώτριας καθηγήτριας Dr. May
Griffith, φαίνεται πως έφθασε πολύ κοντά σε ένα τέτοιο αποτέλεσμα,
αξιοποιώντας τις γνώσεις της «Μηχανικής των Ιστών».

Πώς λειτουργεί. Ο νέος εργαστηριακός κερατοειδής χιτώνας μοιάζει πολύ
με έναν συνηθισμένο φακό επαφής. Είναι φτιαγμένος από κολλαγόνο, τη φυσική
ουσία από την οποία αποτελείται ως επί το πλείστον ο ανθρώπινος κερατοειδή, ς
και από συνθετικό πολυμερές υλικό. H πεποίθηση της Griffith είναι ότι η
καινούργια μικροσκοπική συσκευή θα δημιουργεί στον οφθαλμό μια «φωλιά», όπου
τα κύτταρα του ματιού θα μπορούν να αναπτύσσονται μέσα στη συσκευή,
καθιστώντας την αναπόσπαστο μέρος του συστήματος όρασης.

«Από το 1800 προσπαθούσαν οι επιστήμονες να φτιάξουν έναν κερατοειδή χιτώνα,
χωρίς όμως επιτυχία», λέει η Καναδή επιστήμονας. H ομάδα της έχει ήδη αρχίσει
να δοκιμάζει το τεχνητό μηχάνημα σε χοίρους. «Δεν μπορείς να κάνεις μια τέτοια
δοκιμή σε αυτά τα ζώα, όμως τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα
ενθαρρυντικά, μιας και είδαμε ότι οι ακτίνες του φωτός εστιάστηκαν στο πίσω
μέρος του αμφιβληστροειδούς χιτώνα και πως ορισμένα νευρικά κύτταρα που
υποδέχτηκαν το εμφύτευμα ξεκίνησαν μέσα σ’ αυτό τη διαδικασία ανανέωσής τους».

H ογκοκέρκωση. Υπολογίζεται ότι περίπου 18 εκατομμύρια άνθρωποι
παγκοσμίως πάσχουν από τύφλωση η οποία μπορεί να θεραπευτεί με μεταμόσχευση
κερατοειδούς ή άλλου μοσχεύματος. Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους αυτούς
είναι παιδιά αναπτυσσόμενων χωρών που πάσχουν από ογκοκέρκωση. H ογκοκέρκωση
είναι μια λοίμωξη που οφείλεται σε παρασιτικό σκώληκα. Το σκουλήκι αυτό, λένε
οι επιστήμονες, μπορεί να ζει στον ανθρώπινο οργανισμό μέχρι και 14 χρόνια. H
νόσος της ογκοκέρκωσης παρατηρείται σε 36 χώρες, οι 30 από τις οποίες είναι
αφρικανικές.

Από την άλλη πλευρά, εκτός από τα παιδιά, υπάρχουν και αρκετοί ηλικιωμένοι με
βλάβες στον κερατοειδή χιτώνα. H Καναδή καθηγήτρια λέει πως σύντομα «θα
ετοιμαστούμε για να ξεκινήσουμε τις κλινικές δοκιμές και στους ανθρώπους,
ελπίζοντας πως αυτό που θα τους εμφυτεύσουμε θα κάνει τη δουλειά του για όλη
την υπόλοιπη ζωή τους».

Λείπουν όμως οι δωρητές οργάνων

Τα μοσχεύματα για να γίνουν οι αναγκαίες εγχειρήσεις δεν επαρκούν, αλλά ακόμη και σε αυτήν την περίπτωση το μάτι αποβάλλει το ξένο μόσχευμα στο 25% των περιπτώσεων

Στη Βρετανία, όπως και σε άλλες χώρες, παρατηρείται έλλειψη σε
κερατοειδείς χιτώνες που προορίζονται για μεταμόσχευση. Μερικοί άνθρωποι
νιώθουν αποστροφή στην ιδέα να δωρίσουν τα μάτια τους μετά θάνατον, ενώ
κάποιοι άλλοι δεν γνωρίζουν ότι υπάρχουν «τράπεζες οφθαλμών» όπου φυλάσσονται
όργανα για να μεταμοσχευτούν σε ασθενείς που διαφορετικά θα χάσουν την όρασή
τους. Ο Bruce Allan, που είναι οφθαλμοχειρουργός στο οφθαλμολογικό νοσοκομείο
Moorfields του Λονδίνου, θεωρεί πως από τη δουλειά των Καναδών ειδικών μπορεί
να προκύψουν σημαντικά οφέλη. «Στον Τρίτο Κόσμο, οι άνθρωποι που υποφέρουν από
βλάβες του κερατοειδούς και από τύφλωση δεν έχουν τη δυνατότητα να καταφύγουν
σε μεταμόσχευση».

Ένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι χειρουργοί είναι ότι οι
κερατοειδείς χιτώνες που προορίζονται για μεταμόσχευση μπορεί να μολυνθούν.
Και κατ’ επέκταση, ένας τεχνητός κερατοειδής ίσως να είναι ασφαλέστερος για
μια τέτοια επέμβαση. Οι επιστήμονες πάντως συνεχίζουν να πειραματίζονται σε
πολυμερικά υλικά ώστε να κατασκευάσουν μοσχεύματα για να θεραπεύσουν διάφορες
ασθένειες. Μια ομάδα στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο προσπαθεί να δημιουργήσει
σωλήνες που να μιμούνται το προστατευτικό περίβλημα μέσα από το οποίο
διέρχεται ο νωτιαίος μυελός. Οι σωλήνες μπορούν να εμφυτευτούν στα διάκενα του
προστατευτικού περιβλήματος με την ελπίδα να παράσχουν στήριξη στον μυελό και
παράλληλα τη δυνατότητα ανάπτυξης καινούργιων νεύρων.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης – Εύη Ελευθεριάδου