Δρόμοι

Ευχαριστούμε…

… τον Οδυσσέα Χατζόπουλο του Κάκτου και των «Ελλήνων» για το βιβλίο που
έστειλε στη στήλη. Το υπογράφει ο Ρένος Αποστολίδης και επιγράφεται «Όλα όσα
γνωρίζουν οι νεοέλληνες για τους αρχαίους Έλληνες». Απολαύσαμε την ανάγνωσή
του. Ευκολοδιάβαστο, αφού και οι 240 σελίδες του είναι απολύτως άδειες – και
ακριβώς γι’ αυτό, πλήρεις νοήματος.

Το 1562…

… διαβάζουμε στη «Νιου Γιορκ Ομπζέρβερ», ένας φραγκισκανός καλόγερος που
συνόδευε τα ισπανικά στρατεύματα στο Μεξικό διέταξε να παραδοθούν στην πυρά
χιλιάδες βιβλία με ιερογλυφικά των Μάγιας. Μέσα σε ένα απόγευμα, ολόκληρο το
«αρχείο» ενός πολιτισμού έγινε στάχτη. Το 1914, ο γερμανικός στρατός εισέβαλε
στη βελγική Λουβαίν, μια πόλη που αποτελούσε κόσμημα γοτθικής και
αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής. Σε μια πράξη χωρίς καμιά στρατιωτική σημασία, η
υπέροχη βιβλιοθήκη της πόλης, που φιλοξενούσε 300.000 τόμους, πυρπολήθηκε
μέχρι τα θεμέλια. Στο βιβλίο του «Το μεγαλείο των γραμμάτων» (Εκδ.
HarperCollins), ο Νίκολας Μπασμπέινς καταγράφει την ιστορία των εκκαθαρίσεων
που θύμα τους υπήρξε η πολιτιστική κληρονομιά. Από την εποχή της Καρχηδόνας
μέχρι σήμερα, τα «πεδία θανάτου» που σε αυτά ξεψύχησαν τα βιβλία είναι πολλά.

Τα βιβλία…

… τραβούσαν πάντα σαν μαγνήτης τις φονικές προθέσεις κάθε κατακτητή. H ποινή
που οι Ρωμαίοι αποκαλούσαν «damnatio memoriae», ήταν η τιμωρία που επιφύλασσαν
σε όσους ήταν ένοχοι εγκλημάτων κατά του κράτους. Στο πλαίσιο της εφαρμογής
της ποινής, εξαλειφόταν από προσώπου γης κάθε αναφορά στο όνομα του
τιμωρημένου, είτε ήταν αυτή εγχάρακτη σε πέτρα είτε σε περγαμηνή. Πολλοί λαοί
δεν αρκέστηκαν μόνο στις μαζικές εκκαθαρίσεις άλλων λαών, αλλά, εφαρμόζοντας
τη ρωμαϊκή ποινή με ακόμη περισσότερη σκληρότητα, πολλές φορές φρόντισαν να
εξαλείψουν κάθε γραπτό ίχνος ενός αντίπαλου πολιτισμού (όπως έκαναν οι
Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν), μιας γλώσσας (όπως έκαναν οι Νορμανδοί στους
Σάξονες), ενός λαού (όπως έκαναν οι Ρωμαίοι στους Ετρούσκους). Με ιδιαίτερο
ζήλο, οι μεσαιωνικοί καλόγεροι έσβηναν τη μνήμη των μη χριστιανικών
πολιτισμών. H βιβλιοφοβία, έλεγε ο Άγγλος κριτικός Χόλμπρουκ Τζάκσον, δεν
είναι απλώς ο φόβος για τα βιβλία, αλλά ο φόβος για το τι μπορούν να κάνουν
αυτά. Με δυο λόγια, είναι ο φόβος του «άλλου». «Όποιος ελέγχει το παρελθόν
ελέγχει το μέλλον, όποιος ελέγχει το παρόν ελέγχει παρελθόν», έγραφε ο Τζωρτζ
Όργουελ. Τα βιβλία μας είναι το παρόν μας…

H Νορβηγία…

… έχει εγκαταστήσει μια τεράστια βιβλιοθήκη μέσα σε σήραγγες σκαμμένες βαθιά
σε ένα βουνό, στον Αρκτικό Κύκλο. Εκεί διατηρείται κάθε βιβλίο που είναι
γραμμένο στα νορβηγικά, προφυλαγμένο μέσα στους πάγους, στον κάτω κόσμο. Στον
απάνω κόσμο, αρπακτικά αδειάζουν τις σήραγγες του αναγνώστη – «damnatio
memoriae».