Δρόμοι

H γνώμη…

… κάνει καλό, τόσο που όλοι θέλουμε να έχουμε τουλάχιστον μία για κάθε θέμα
– εμείς εδώ, με πολύ περισσότερες εξασφαλίζουμε το καθημερινό ψωμί μας. Όσο
περισσότερες είναι οι γνώμες τόσο λιγότερες είναι πρωτότυπες. Πράγμα που μας
φέρνει στον νου εκείνη την κυρία που εξανέστη όταν διάβασε κάποτε ανάμεσα σε
αυτές τις αράδες κάτι που το είχε διαβάσει και αλλού. Της εξηγήσαμε ευγενικά
πως είχαμε αποδώσει την πατρότητα σε εκείνον που είχε την «πρώτη ιδέα». Και
αποφύγαμε τον πειρασμό να φανούμε λιγότερο ευγενικοί με κάτι τέτοιο: «Κυρία
μου, δεν αγοράζετε σήμερα με ένα ευρώ – τόσο τιμάται η εφημερίδα – έναν
Ντοστογιέφσκι» (ίσως αυτό να ήταν εφικτό με πολύ λιγότερα, όταν ο συγγραφέας
έπαιζε με δανεικά στο καζίνο του Μπάντεν-Μπάντεν).

Οι ενοχλητικές…

… γνώμες είναι ίσως οι καλύτερες (αν και αυτό είναι πάλι θέμα γνώμης).
«Γνώμη σου», λέει κάποιος σε έναν άλλο όταν θέλει να υπονομεύσει το κύρος της
άποψής του – ή «είσαι πολύ ισχυρογνώμων», όταν θέλει να γίνει λιγότερο
ευγενικός. Όμως, ο αιρετικός δεν στέκεται σε αυτά. Εκείνο ακριβώς που οι άλλοι
ξεστομίζουν σαν προσβολή, ο ίδιος το εισπράττει σαν κομπλιμέντο. Εδώ ακριβώς
βρίσκεται κόμπος. Με αυτό το θέμα είχε ασχοληθεί ο Γουσταύος Φλωμπέρ πριν από
εκατό χρόνια περίπου, όταν συνέτασσε το «Λεξικό των τετριμμένων ιδεών».
Πρόθεσή του, εξηγεί στην εφημερίδα «Ντέιλι Τέλεγκραφ» ο συγγραφέας Στίβεν
Μπέιλι, ήταν να σατιρίσει τους οκνηρούς, συμβατικούς και συμβιβασμένους
ιδεολόγους του καιρού του – σίγουρα στον δικό μας καιρό θα είχε πολλή δουλειά.
Μα όταν πήγε να ξεχωρίσει τις ιδέες και τις γνώμες σε διάφορες κατηγορίες
δυσκολεύτηκε πολύ. Βόγγηξε με απόγνωση: «Je doute de tout, meme mon doute»
(«Αμφιβάλλω για όλα, ακόμη και για την αμφιβολία μου»).

Τα μεγάλα…

… μυαλά σκέφτονται το ίδιο, επίσης και οι ανόητοι, λένε κάποιοι. Ο Στίβεν
Μπέιλι έχει διαφορετική γνώμη: τα μεγάλα μυαλά σκέφτονται σχεδόν πάντα με
μοναδικό τρόπο. Αυτό ακριβώς ήθελε να δείξει ο Φλωμπέρ, όταν τα έβαλε με τον
περιχαρακωμένο επαρχιωτισμό των μεσαίων τάξεων, με τα πεζά, μονότονα και
αγύμναστα μυαλά τους (ας μην ξεχνάμε, οι αρχαίοι ανέπνεαν ιδέες στα
γυμναστήριά τους).

Χίλιες φορές…

… καλύτερα να είναι κανείς πνευματικά γυμνασμένος, και ας πηδάει σε
συμπεράσματα. Έτσι και αλλιώς, με τέτοια μας πηδάνε τόσοι και τόσοι άλλοι. Και
μια και το έφερε ο λόγος, ας δούμε εδώ τι γνώμη έχει ο πρόεδρος Μπους για τη
γνώμη: «Έχω δικές μου γνώμες, ισχυρές γνώμες, αλλά δεν συμφωνώ πάντα με
αυτές». Δηλαδή, δεν φτάνει η γνώμη για να πάψουμε να είμαστε ανόητοι. Απλώς,
άλλες φορές κρύβει την ανοησία και άλλες φορές δεν μπορεί να κρύψει την
εξυπνάδα: «Έχω γνώμη», είχε πει ο Γκράουτσο Μαρξ, «αλλά αν δεν σας αρέσει
αυτή, έχω και άλλη».