XAPIΛAOΣ ΦΛΩPAKHΣ Xρειάζονται ευρύτερες κοινωνικές συμμαχίες

«Ο κόσμος θα αλλάξει», είναι η πρώτη κουβέντα του Χαρίλαου Φλωράκη μόλις
τον… τσιγκλάς λέγοντάς του πως «τα όνειρα της Αριστεράς ξεθώριασαν». Και αν
επιμείνεις λίγο παραπάνω, παρατηρώντας πως «χάθηκαν πολλές ευκαιρίες στην
Ευρώπη και στον κόσμο», μετέρχεται τα μεγάλα «μέσα». Βγάζει από το ντουλάπι
ένα δυνατό τσίπουρο από τα Άγραφα για να με κεράσει και να πιούμε μαζί.
![]() |
|
«Ποια θα ήταν η Ελλάδα σήμερα χωρίς την πατριωτική δράση του κόμματος, χωρίς |
Ο λόγος του γίνεται φωτιά. «Καλά, δεν είδες τι έγινε στο Ιράκ; Δεν έπεσαν πάνω
σ’ έναν φτωχό λαό τόνοι από βόμβες; Δεν μας έλεγαν πως δεν αντιστέκεται; Δεν
άκουγες αναλύσεις ότι δεν υπήρξε αντίσταση στη Βαγδάτη; Κι όμως κάθε μέρα ο
Ιρακινός υψώνει το ανάστημά του σε… σιδερόφραχτους ράμπο. Δηλαδή τι νόμισαν
μερικοί; Ότι μόνον το Βιετνάμ θα έμενε στην Ιστορία; Πίστεψαν ότι οι λαοί θα
δέχονταν αδιαμαρτύρητα την αμερικανική κατοχή;».
Ο Χαρίλαος Φλωράκης, που ασφαλώς τον έχουν βαρύνει τα χρόνια, χωρίς ωστόσο να
του κλέψουν τίποτα από το μυαλό, τη λεβέντικη εμφάνιση και την αετίσια ματιά
του, προχωρεί χωρίς περιστροφές στη συζήτηση. «Άκου, είμαι 90 χρόνων», μου
λέει. Κι άμα του αντιτείνεις πως αφού δεν τα συμπλήρωσε ακόμα γιατί να το
λέει, γελάει, αλλά δεν σου αφήνει περιθώρια να πεις κάτι ακόμα.
«Γεννήθηκα στις 20 Ιουλίου του 1914. E, μόλις μπει το 2004 δεν θα είμαι 90
χρόνων; Γιατί να μη λέμε την αλήθεια; Κι έπειτα, τι νομίζεις ότι επειδή έγιναν
τόσα πολλά στον κόσμο όλη αυτή την τελευταία δεκαετία, και είμαι μεγάλος στα
χρόνια, φαντάζεσαι πως έχασα το κουράγιο μου;».
Στην Παλαιστίνη. «Κοίταξε την αδικία που γίνεται στην Παλαιστίνη, λέει.
Νομίζεις ότι θα σταματήσει ο κόσμος να αγωνίζεται για να έχει λεύτερη πατρίδα;
Εγώ αισιοδοξώ για το μέλλον. Το τέλος της ιστορίας δεν ήρθε, όπως μας έλεγαν
κάποιοι. Ούτε θα έλθει. Και, το σημαντικότερο, ο κόσμος που ζούμε μπορεί να
αλλάξει και θα αλλάξει. Είναι πολλή η φτώχεια, πολλοί οι πόλεμοι. Και θέλεις
να τα πούμε τα πράγματα με το όνομά τους; Ο καπιταλισμός ό,τι έδωσε έδωσε! Από
εδώ και πέρα μόνον βαρβαρότητα και πόλεμο μπορεί να δώσει. Ο σοσιαλισμός ήταν
και παραμένει αναγκαιότητα».
Κοντοστέκεται λίγο, παίρνει μία ανάσα και συνεχίζει ακάθεκτος. «Μπορεί να
είναι υπόθεση ενός χρόνου, μπορεί να είναι υπόθεση λίγων χρόνων, μπορεί να
είναι υπόθεση δεκαετιών. Ωστόσο, η κοινωνία τού αύριο δεν μπορεί παρά να είναι
σοσιαλιστική. Γιατί; Διότι δεν υπάρχει άλλος δρόμος για να βγει από το
αδιέξοδο και την καπιταλιστική βαρβαρότητα».
H αντεπανάσταση. Όταν τον ρωτάς «αν τον πειράζει που δεν είδε μέχρι
σήμερα τον σοσιαλισμό που ονειρευόταν», συνοφρυώνεται και εξομολογείται:
«Ανθρώπινο είναι να λαχταρώ να τον δω, προτού κλείσω τα μάτια – ενώ όλοι εσείς
οι νεώτεροι έχετε ελπίδες να τον δείτε. Παρά ταύτα ούτε τρομαγμένος είμαι,
ούτε απελπισμένος.. Θα φύγω με τη βεβαιότητα ότι ο σοσιαλισμός όσες αναποδιές
κι αν υπάρξουν, τελικά θα φτάσει. Και μην πιάνει πανικός ότι όλα χάθηκαν με τη
διάλυση της ΕΣΣΔ. Όσα και να ξηλώνει η αντεπανάσταση, κάτι θα μείνει. Και αυτό
που θα μείνει θα είναι το προζύμι, η μαγιά για το νέο – για πολλά νέα και
δυναμικότερα ξεκινήματα».
Ο Χαρίλαος Φλωράκης βγάζει τα γυαλιά του, ψάχνει κάτι χαρτιά που έχει μπροστά
του. Κοιτάζει πίσω από το γραφείο, εκεί όπου ένας μικρός πίνακας δείχνει το
πατρικό του σπίτι. Στα δεξιά του «κάθεται» σ’ ένα μικρό αγαλματάκι ο Λένιν και
πιο πέρα στοιβάζονται πολλά βιβλία, ακόμα και όσων από την Αριστερά
εναντιώθηκαν στο παρελθόν μαζί του στα χρόνια της διάσπασης, τέλη της
δεκαετίας του ’60.
H συμβολή του KKE. Άμα τον τσιγκλίσεις ακόμα περισσότερο για το κόμμα
του και του πεις ότι μπορεί κι αυτό να… πάλιωσε, σε ρωτάει: «Ξέρεις καμία
κατάκτηση στη νεώτερη ιστορία του τόπου, κοινωνική ή δημοκρατική, που να μη
συνέβαλε το KKE; Ποια θα ήταν η Ελλάδα σήμερα χωρίς την πατριωτική δράση του
κόμματος, χωρίς τους αγώνες του για την ειρήνη, το ψωμί, την εθνική
ανεξαρτησία, τη λαϊκή κυριαρχία;».
Όταν τον φτάνεις στο σήμερα, σου κάνει λόγο για την ανάγκη «συγκρότησης λαϊκής
συμμαχίας», που «είναι πάνω απ’ όλα συμφέρον του ίδιου του λαού».
Και αν τον ρωτάς να σου πει περισσότερα, σου απαντά έμμεσα με μία… ιστορία
με νόημα. «Ήμασταν στα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης, κάπου στο Λιδορίκι. Ο
Άρης λοιπόν είχε δύο άλογα, για να μη συμβεί κάτι με το ένα και μείνει χωρίς
μεταφορικό μέσο. Κάποια στιγμή, όμως, ο “Ηρακλής”, ο Ηλίας Καράς, χρειάσθηκε
το ένα και το πήρε. Ξέρεις, δεν τους χώρισαν τα παλιά. Να, ότι ο Καράς ήταν
γραμματέας της οργάνωσης στις φυλακές της Αίγινας και ότι ο Άρης είχε
υπογράψει δήλωση για να βγει έξω. Έτσι, μεγαλούργησαν το EAM, ο ΕΛΑΣ και η Αντίσταση».
Ο ιστορικός ηγέτης του KKE ξαναεπιστρέφει στο σήμερα και προσθέτει: «Αυτό τον
καιρό εμείς οι κομμουνιστές όλες μας τις δυνάμεις τις αφιερώνουμε στην
προώθηση της αντιιμπεριαλιστικής συσπείρωσης και συνεργασίας, ώστε ο λαός να
μπορέσει να απαντήσει στη βάρβαρη επίθεση που δέχεται, να ανοίξει τον δρόμο
για βαθιές αλλαγές, που θα τον φέρουν στο προσκήνιο».
1973-1993
20 χρόνια ντοκουμέντα
![]() |
Αυτές τις ημέρες ετοιμάζεται ο δεύτερος ογκώδης τόμος του δημοσιογράφου
Χρήστου Θεοχαράτου, με τον τίτλο «Χαρίλαος Φλωράκης, ο λαϊκός ηγέτης – οι
πολιτικοί αγώνες, γνωστά και άγνωστα στοιχεία της εικοσαετίας 1973-1993».
«Δεν ήθελα ποτέ να κάτσω εγώ να γράψω αυτοβιογραφίες», λέει ο επίτιμος
πρόεδρος του KKE. «Έπειτα, κυρίως όλη αυτή την περίοδο τι να καθήσω να κάνω;
Να μιλάω για τον εαυτό μου;». Κι όταν του αντιτείνεις πως ήταν γραμματέας του
KKE, σε μία κρίσιμη περίοδο, από το τέλος της χούντας μέχρι και την εποχή που
ορισμένοι απεκάλεσαν «τέλος της μεταπολίτευσης», και επομένως έχει κάθε
δικαίωμα να το κάνει, σου αντιτείνει: «Ας με κρίνει ο κόσμος. Υπάρχει η δράση
μου, η δράση μας, το κόμμα μας, ομιλίες, αποφάσεις, αγώνες.».Εντυπωσιασμένος
από την έρευνα του φίλου του συγγραφέα για την καταγραφή ακόμα και γεγονότων
άγνωστων στον κόσμο παρατηρεί: «Πού τα φύλαγε, πού τα έψαχνε, πού τα έβρισκε».
Και δεν είναι λίγα όσα περιλαμβάνονται σ’ αυτό τον τόμο. H τελευταία φάση της
παρανομίας του KKE, η ανάληψη της ηγεσίας, η μεταπολίτευση, ο Κωνσταντίνος
Καραμανλής, ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, η «άλλη πλευρά»
(το KKE εσ. και η EAP), ο Συνασπισμός, η νέα διάσπαση.
Ο Χαρίλαος Φλωράκης θα παραβρεθεί στην παρουσίαση του βιβλίου – όταν γίνει –
αλλά σε καμία περίπτωση δεν θέλει να μιλήσει. Σ’ αυτό είναι… κάθετος. «E,
δεν είναι όμορφο να μιλάω για τον εαυτό μου. Μου φαίνεται εγωιστικό. Άλλωστε,
στο κόμμα μας η δράση όλων μας είναι συλλογική». Υπάρχει και μία ακόμα
περίοδος, τι έκανε από το ’93 έως σήμερα. Πόσο επηρέασε την πορεία του KKE, τι
συζήτησε όλα αυτά τα χρόνια με το Πολιτικό Γραφείο και την Αλέκα Παπαρήγα.
Πόσο εκφράσθηκε μέσα από τις αποφάσεις του κόμματος και πόσο συνέβαλε ή όχι
στη λήψη τους. Αλλά αυτό είναι υπόθεση ενός ακόμα βιβλίου, η τύχη του οποίου
παραμένει ανοιχτή.
ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ
” Ο σοσιαλισμός παραμένει στρατηγικός στόχος του KKE “
![]() |
|
Χαρίλαος Φλωράκης: «Ο σοσιαλισμός, ήταν και παραμένει ο στρατηγικός στόχος |
Στο υπό έκδοση βιβλίο εμπεριέχονται ορισμένες σημειώσεις (ή και τοποθετήσεις
του Χαρίλαου Φλωράκη σε κομματικές διαδικασίες). Το ανέκδοτο αυτό υλικό έχει
ιδιαίτερη ιστορική σημασία σε μία εποχή κατά την οποία συνεχίζεται η συζήτηση
για το ποια συμμαχία χρειάζεται η Αριστερά.
1. «Ο σοσιαλισμός, σύντροφοι, ήταν και παραμένει ο στρατηγικός στόχος
του KKE. Και αυτός ο στόχος ήταν, είναι και παραμένει αδιαπραγμάτευτος. Δεν
μπορούμε, όμως, στο όνομα του στρατηγικού μας στόχου – του σοσιαλισμού – να
εγκαταλείψουμε τους αγώνες για τα καθημερινά προβλήματα του λαού και του
τόπου. Και στην προσπάθειά μας αυτή να αντισταθούμε στη νέα τάξη και να
υπερασπίσουμε τα λαϊκά συμφέροντα, μας χρειάζονται ευρύτερες κοινωνικές και
πολιτικές συμμαχίες – πέρα από τις ταξικές. Γιατί υπάρχουν και μη κομμουνιστές
Έλληνες που δεν θέλουν το ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας, που δεν στέργουν
στην εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων σε ξένα κέντρα, που αξιώνουν καλύτερη
παιδεία, καλύτερη υγεία κ.λπ., κ.λπ.».
***
2. Να σας θέσω ένα ερώτημα, σύντροφοι, για να εννοήσετε πιο χειροπιαστά
και το προτσές και τις δυσκολίες: Πείτε ότι κατορθώσαμε και συγκροτήσαμε ένα
Μέτωπο Κοινωνικών Δυνάμεων, σε αντιιμπεριαλιστική και αντιμονοπωλιακή
κατεύθυνση, ότι έγιναν εκλογές και ότι το Μέτωπο πήρε την πλειοψηφία. H
κυβέρνηση που θα προκύψει, τι κυβέρνηση θα είναι; Μη σπεύσετε να μου πείτε ότι
θα είναι σοσιαλιστική, διότι δεν θα είναι. Ούτε η κυβέρνηση, ούτε το καθεστώς
που θα τη στηρίζει. Θα είναι, απλούστατα, μία πλατιά δημοκρατική και λαϊκή
συμμαχία, η οποία θα αρχίζει σιγά σιγά να παίρνει μέτρα με κατεύθυνση
προοδευτική και με απώτερο στόχο τον σοσιαλισμό. Διαφορετικά, η κοινωνική και
πολιτική συμμαχία – δηλαδή το Μέτωπο – θα διαλυθεί, διότι οι εταίροι του KKE
στο Μέτωπο θα αρνούνται να υιοθετήσουν τα επαναστατικά μέτρα».
***
3. «Κάποιοι σύντροφοι αναφέρθηκαν – και αναφέρθηκαν καλοπροαίρετα –
στους μπολσεβίκους. Για να ισχυρισθούν ότι εκείνοι, μόλις πήραν την εξουσία,
εφάρμοσαν το πρόγραμμά τους και δεν έκαναν συμβιβασμούς με τα μικροαστικά
ρεύματα και κινήματα. Ήταν αργά και δεν πρόλαβα να παρέμβω, Οφείλω όμως στην
πρώτη ευκαιρία να τους πω κάποιες ιστορικές αλήθειες.
Πρώτα πρώτα, συγκρίνουν ανόμοια πράγματα. Οι μπολσεβίκοι κέρδισαν την εξουσία
με τα όπλα, ενώ το Μέτωπο υποτίθεται θα τις κερδίσει με εκλογές.
Και δεύτερο, οι μπολσεβίκοι – παρά ταύτα – έκαναν πολλούς και σημαντικούς συμβιβασμούς:
Συμβιβασμός ήταν η ανάθεση από τον Λένιν υπουργείων σε αστούς πολιτικούς (π.χ.
Λιντβίνοφ, Λονατάρκσι κ.λπ. Συμβιβασμός ήταν η Νέα Οικονομική Πολιτική (ΝΕΠ),
δηλαδή η στροφή στη μικρομεσαία ιδιοκτησία. Συμβιβασμός ήταν τα πεντάχρονα
σχέδια ανάπτυξης που εφαρμόσθηκαν από τον Στάλιν. Αναγκαίος συμβιβασμός ήταν
και η βίαιη κολεκτιβοποίηση της Σοβιετικής Ένωσης. Αναγκαίος συμβιβασμός ήταν
και η συμμαχία με τις λεγόμενες δυτικές δημοκρατίες κατά τον B’ Παγκόσμιο
Πόλεμο, διότι ήταν γνωστός ο ιμπεριαλιστικός χαρακτήρας τους. Μέσα όμως από
εκείνους τους αναγκαίους συμβιβασμούς, έγινε δυνατή η εκβιομηχάνιση της ΕΣΣΔ,
η συντριβή του χιτλερισμού, το ξήλωμα της αποικιοκρατίας κ.λπ., κ.λπ.».
















