Οι δεινόσαυροι πετούσαν με το… μυαλό τους

Δύο απολιθώματα από τη Γερμανία και την Κίνα αποκαλύπτουν τα μυστικά της πτήσης των πτεροσαύρων (εδώ, σε καλλιτεχνική απεικόνιση) στους επιστήμονες

Νέα απολιθώματα πτεροσαύρων, που ανακάλυψαν οι επιστήμονες, αποκαλύπτουν το
μυστικό της ικανότητάς τους να πετούν. Σημαντικό ρόλο έπαιζαν ο ειδικά
ανεπτυγμένος εγκέφαλος και η κατασκευή του εσωτερικού μέρους του αυτιού, που
ευνοούσαν το πέταγμα των αρχαίων μεγάλων ερπετών.

Οι πτερόσαυροι, γνωστοί και ως πτεροδάκτυλοι, έζησαν στη Μεσοζωική Εποχή και
ήταν τα πρώτα σπονδυλωτά που κατάφεραν να πετάξουν. Έτσι, κυνηγούσαν την τροφή
τους. Τα καινούργια ευρήματα θα βοηθήσουν τους επιστήμονες να μάθουν
περισσότερα για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και του οπτικού συστήματος.

Συγκρινόμενοι με τα σύγχρονα ερπετά, όπως κροκοδείλους και σαύρες, οι
πτερόσαυροι είχαν πιο πολύπλοκο νευρικό σύστημα, το οποίο τους επέτρεπε να
κάνουν επιδέξια χρήση των τεράστιων φτερών τους και να μπορούν να πετούν με
ευκολία.

H επιστημονική μελέτη δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος της επιθεώρησης
«Nature», από τον Λόρενς Γουίτμερ, καθηγητή Ανατομίας στο Πανεπιστήμιο του
Οχάιο, και την ομάδα του. Τα απολιθώματα των πτεροσαύρων είναι σπάνια και τα
περισσότερα βρίσκονται σε κακή κατάσταση. Αλλά τα τελευταία που βρέθηκαν
αλλάζουν τα δεδομένα. Καταρχήν είναι το καλοδιατηρημένο κρανίο του
ραμφόρρυνγχου, ένας μικρόσωμος εκπρόσωπος του είδους με άνοιγμα φτερών ένα
μέτρο και μήκος κρανίου 10 εκατοστά, που έζησε στη σημερινή Γερμανία πριν από
150 εκατομμύρια χρόνια. Και στη συνέχεια, το κρανίο ενός άλλου εκπροσώπου,
μεγαλύτερου σε μέγεθος, με άνοιγμα φτερών 4,2 μέτρα και ύψος κρανίου 50
εκατοστά, που έζησε στη Βραζιλία πριν από 115 εκατομμύρια χρόνια. Οι ερευνητές
στο Πανεπιστήμιο του Τέξας μελέτησαν τα κρανία με προηγμένο εξοπλισμό και με
τη βοήθεια ειδικού λογισμικού δημιούργησαν μία αναπαράσταση της κοιλότητας του
εγκεφάλου και το εσωτερικό τμήμα του αυτιού. Στη συνέχεια, συνέκριναν τις
αναλύσεις στους εγκεφάλους κροκοδείλων και πτηνών, που είναι οι πιο κοντινοί
σύγχρονοι συγγενείς των πτεροσαύρων.

Πτερόσαυροι και πουλιά

«Οι πτερόσαυροι και τα πουλιά ανέπτυξαν την ικανότητα πτήσης ανεξάρτητα το ένα
είδος από το άλλο, αλλά βρίσκονται αρκετά κοντά μεταξύ τους – τα πουλιά είναι
δεινόσαυροι και οι πτεροδάκτυλοι είναι πρώτα εξαδέλφια των δεινοσαύρων», λέει
ο Γουίτμερ. «Μπορούμε να συγκρίνουμε τους πτερόσαυρους και τα πτηνά για να
δούμε πώς προσαρμόστηκαν στον αέρα». Οι εγκέφαλοι και των δύο έχουν κάποιες
ομοιότητες, όμως οι πτερόσαυροι είχαν πολύ περισσότερο ανεπτυγμένο το κομμάτι
που ελέγχει την κίνηση. Αυτό το κομμάτι επεξεργάζεται τα δεδομένα για τη θέση
του σώματος, του λαιμού και του κεφαλιού και τα μεταδίδει στους μυς που κινούν
τα μάτια. Έτσι, ένα ζώο μπορεί να καρφώσει τον στόχο του με το βλέμμα, άσχετα
από τις κινήσεις του σώματός του. Σύμφωνα με την καινούργια έρευνα, οι
πτερόσαυροι διέθεταν μεγαλύτερο νευρικό κέντρο για να επεξεργάζονται
αισθητήρια δεδομένα από τα φτερά τους. Έτσι, τα τεράστια φτερά γίνονταν
προέκταση του λαιμού, του κεφαλιού και τελικά των ματιών τους. Ο πτερόσαυρος
έγινε ένα πετούμενο αρπακτικό με μεγάλο βαθμό προσαρμογής, που χρησιμοποιούσε
την όραση για να προσανατολιστεί. Μπορούσε να ζει πάνω από τον ωκεανό και να
τρώει ψάρια.