KΩNΣTANTINΟΣ ΞENAKHΣ «Bιβλίο της ζωής» σε έναν ρωμαϊκό τάφο

«Το βιβλίο της ζωής» (Κεφάλαιο Γ’) του Κωνσταντίνου Ξενάκη εγκατεστημένο στον ρωμαϊκό τάφο που διασώθηκε στο υπόγειο του Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης

Πόσο ένα «Βιβλίο της ζωής» μπορεί να βρει τον χώρο – έστω της εικαστικής του
ανάπτυξης – στο εσωτερικό ενός… τάφου; Ο Κωνσταντίνος Ξενάκης έχει ξεκινήσει
προ ετών την αντίστροφη καταγραφή της ζωής του. Το 1995 στην Αθήνα επιχείρησε
για πρώτη φορά (Κεφάλαιο A’) τη μελέτη της ύπαρξης, της καλλιτεχνικής του
ταυτότητας, με «εργαλείο» τις αρχαίες γραφές. Όρισε εκείνο το πρώτο κεφάλαιο
ως «εσωτερική περιπλάνηση στους βιωμένους χρόνους της ζωής μου».

Ακολούθησε, δύο χρόνια αργότερα, στη Θεσσαλονίκη – Πολιτιστική Πρωτεύουσα το
Κεφάλαιο B’ με «μέσο» τον Μέγα Αλέξανδρο. Το έργο- εγκατάσταση με τον…
υπότιτλο «Ο Μέγας Αλέξανδρος κι εγώ» επιχειρούσε την εικαστική διατύπωση (με
τη μορφή συνύπαρξης του ιστορικού αλλά και του βιωματικού χρόνου) της ιστορίας
των Πτολεμαίων και των 20 πρώτων, βιωμένων στην Αίγυπτο, χρόνων της ζωής του.

Γεννημένος στο Κάιρο, το 1931, ο Ξενάκης εγκαθίσταται το 1955 στο
Παρίσι. «Το βιβλίο που φλέγεται από το Αμπουκίρ ώς τη Θεσσαλονίκη σκίζει τις
σελίδες ενός βιβλίου ζωής», γράφει για το «Βιβλίο της ζωής» του Ξενάκη ο
Γάλλος διανοητής Jean Pierre Faye.

Το Γ’ Κεφάλαιο είναι μια μελέτη στο γράμμα «K». Μια εικαστική αλληλοσυμπλοκή
του χρόνου του μύθου και του χρόνου της Ιστορίας που λειτουργεί αινιγματικά.
Όπως οι αρχαίοι χρησμοί.

Μέσα στον ρωμαϊκό τάφο που προβάλλει από το υπόγειο στο κρυστάλλινο δάπεδο του
ΜΜΣΤ ο Ξενάκης έστησε τα βιβλία του και τρία πανό σε μουσαμά διαστάσεων 4X0,60
μ. το καθένα. Εικόνες, σύμβολα, κώδικες και ιερογλυφικές γραφές.

«K», όπως Κλεοπάτρα (η Αίγυπτος, οι μνήμες, οι Πτολεμαίοι), «K» όπως «Καβάφης»
(πάλι η Αίγυπτος και η Ελλάδα μαζί), «K» όπως «καφές»: «Είναι η σημερινή
Ελλάδα» λέει η Ξενάκης, «είναι και το Κα της αιγυπτιακής ψυχής που
μετεμψυχώνεται συνεχώς βρίσκοντας κάθε φορά το πνευματικό της αντίστοιχο σε
κάθε εποχή»…

«Πείτε μου τι σκέφτεστε εσείς βλέποντας το έργο… Πείτε μου», απαντά στην
ερώτηση για το μήνυμα, την πρόταση του καλλιτέχνη. «Είμαι σχεδόν θυμωμένος.
Δεν γίνεται τίποτα. Με τα πολιτικά μας πράγματα, λέω, τα κοινωνικά, με τα της
δημιουργίας. Αρκούμαστε στη θέαση του μεγαλείου του παρελθόντος. Μόνο αν
απομακρυνθούμε από το γεγονός, το βλέπουμε καθαρά. Σύμφωνοι, υπήρξαμε
μεγαλειώδεις. Το θέμα είναι τώρα τι λέμε…».

Σημασία, δηλαδή, έχει το έργο – πράξη κι όχι η πρόθεση;

«Ακριβώς. H πρόθεση ενέχεται στην πράξη. Διαμορφώνει το αποτέλεσμα. H
αναζήτησή της έπεται του αποτελέσματος και το προϋποθέτει. Ας μη μιλάμε
θεωρητικά. Δεν ξέρω λ.χ. αν ήταν πιο όμορφη η Ακρόπολη τότε, 26 αιώνες πριν, ή
σήμερα. Εμένα μ’ αρέσει όπως είναι σήμερα. Με τα “στίγματα” του χρόνου, της
ρύπανσης, με το “λερωμένο” λευκό της.., άσε που τότε ήταν και χρωματιστή. Έτσι
μου δίνει στοιχεία να φτιάξω μέσα μου τον μύθο της».

Αυτός ο «μύθος» είναι που καθιστά τα έργα «μεγάλα» στον χρόνο. Διεκδικείτε
τη συμμετοχή του θεατή;

«Δυσκολεύομαι να βάλω τάξη στις αναμνήσεις μου. Διασπώ συνεχώς τη γραμμική
διάταξη των ονείρων. Εναπόκειται σε σένα να διαπιστώσεις τι είναι αλήθεια και
τι ψέμα. Σε παρακαλώ ταπεινά, εσένα θεατή, να ανασυνθέσεις το βιβλίο της ζωής
μου, το εικαστικό μου ημερολόγιο, δίνοντας το δικό σου νόημα, προσθέτοντας το
δικό σου μύθο», συμπληρώνει την έκκλησή του από την ηλεκτρονική (CD με ηχητικό
υλικό του «βιβλίου της ζωής») έκδοση του ΜΜΣΤ ο Κωνσταντίνος Ξενάκης.

INFO

H έκθεση έργων και η εγκατάσταση «Το βιβλίο της ζωής» του Κωνσταντίνου Ξενάκη
αναπτύσσονται στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Μονή Λαζαριστών) και στο
Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (εγκαταστάσεις ΔΕΘ, ισόγειο) έως 30
Νοεμβρίου. Είσοδος 3 και 1,5 ευρώ (φοιτητικό).