AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Aνάθεμα σ’ αυτούς που προσκυνούν το σταυρό

Κεντρική – Νότια Μικρασία Περιφέρεια Αττάλειας Αλάγια

H Αλάγια (τουρκ. Alaiye) είναι κωμόπολη που βρίσκεται στη βάση μικρής
χερσονήσου στα παράλια της Μεσογείου σε απόσταση 122 χλμ. NA της Σπάρτας. Τη
διασχίζει η δημόδια οδός Αττάλειας – Μαναβγάτ – Γκαζίπασα. H Αλάγια είχε
14.000 Τούρκους και 1.900 Έλληνες κατοίκους (στατιστική της μητρόπολης
Πισιδίας, Ξενοφάνης, T β’, 1905, σ. 43-44). H Αλάγια ήταν καϊμακαμλίκι και
υπαγόταν στο μουτεσαριφλίκι της Αττάλειας και στο βαλελίκι του Ικονίου.
Εκκλησιαστικά ανήκε στη μητρόπολη Πισιδίας.

(Μαρτυρία Νικολάου Μάρκογλου, Αθήνα – Αποσπάσματα)

Τμήμα του Στρατού μας παρελεύνει στη Θείρα. («Χρονικό Μικρασιατικού Πολέμου»)

Δεν είχε πια γλύκα η ζωή μας στην πατρίδα μας. Βρισκόμασταν στο έλεος των
Τούρκων. Τα πάντα ήταν στη διάθεσή τους.

Το 1921 ήρθε στην Αλάγια κάποιος τσέτες με τη συμμορία του. Τον λέγανε
Nτελίbασι ήταν οπαδός του αρχιτσέτε Ντεμιρτζόγλου που δρούσε στο Ντενιζλί.

Γύριζε ο Nτελίbασις με τους δικούς του στα ελληνικά σπίτια και μάζευε ό,τι του
χτυπούσε το μάτι: Έπιπλα, ραπτομηχανές, σερβίτσια. Λεφτά τίποτα, δεν έδινε.
Σωστή ληστεία! Το ίδιο έκαναν και στα μαγαζιά, τα ξεγύμνωσαν από τα
εμπορεύματα. Δεν έκαναν εξαίρεση τους Τούρκους, που ήταν περισσότεροι από μας·
λεηλατούσαν κι αυτωνών τα μαγαζιά.

Αρχές τίποτα, δεν υπήρχαν τότε. Ο καθένας έκανε ό,τι ήθελε. Ο Κεμάλ δεν είχε
ακουστεί ακόμα καλά καλά.

Ο ληστής Nτελίbασις κάλεσε στη δημαρχία τους πέντε Έλληνες προύχοντες της
Αλάγιας. Ανάμεσα σ’ αυτούς ήταν και ο πατέρας μου Χατζηγιώργης. Παρών ήταν και
ο μουφτής.*

Λέει ο Nτελίbασις στους Έλληνες πρόκριτους: «Ακούστε για ποιο λόγο σας κάλεσα
εδώ. Ζητώ από σας να μου παραδώσετε όλα τα πολεμοφόδιά σας: τουφέκια,
πιστόλια, χειροβομβίδες, σφαίρες, δυναμίτες…».

Απαντάει ο πατέρας μου: «Με το μουφτή εφέντη μαζί μεγαλώσαμε, είμαστε
γείτονες, μας ξέρει καλά. Ούτε όπλα έχουμε ούτε πυρομαχικά. Ακόμα, καλά καλά
δεν ξέρουμε να πιάσουμε τουφέκι στο χέρι μας. Δεν έχουμε ιδέα απ’ αυτά τα
πράματα. Αν θέλετε λεφτά, να σας δώσουμε». Τους πήραν από 5 πεντόλιρα του
καθενός. Ξέχωρα απ’ αυτά που είχαν πάρει στις λεηλασίες των σπιτιών και των
μαγαζιών.

Σε τέτοια ατμόσφαιρα, που δεν μπορεί να γίνει πιο αισχρή, ζούσαμε εμείς εκείνη
την εποχή.

Μαθαίναμε τα άσχημα νέα του μετώπου. Ήρθε απ’ εκεί κάποιος δικός μας και είπε
ότι οι Έλληνες στρατιώτες πετούν τα όπλα. Απογοητευτήκαμε. Αλλιώς περιμέναμε
το στρατό. αλλιώς είχε καταντήσει. Τι δουλειά είχαμε στην Άγκυρα; Καλά
καθόμασταν μέχρι τώρα.

Στο μεταξύ, μετά την καταστροφή της Σμύρνης, οι Τούρκοι είχαν αποθρασυνθεί.
Πανηγύριζαν τη νίκη τους με φωνές και με προκλήσεις σε βάρος μας.

Μια μέρα του Σεπτεμβρίου του 1922 ο καϊμακάμης κάλεσε τους Έλληνες προύχοντες
και τους είπε: «Είναι διαταγή να φύγετε μέσα σε δύο μέρες από την Τουρκία,
είτε διά ξηράς είτε διά θαλάσσης. Κάντε ό,τι καταλαβαίνετε».

Τι να κάνουμε μέσα σε δύο μέρες; Ό,τι μπορούσαμε να πουλήσουμε από την κινητή
περιουσία μας το πουλήσαμε. Σχεδόν τα χαρίσαμε. Μας έδιναν οι Τούρκοι
εξευτελιστικές τιμές.

Την εκκλησία την αφήσαμε έτσι όπως ήταν. Δεν προλάβαμε να πάρουμε τίποτε απ’
αυτήν. Οι Τούρκοι φώναζαν όλο: «Σταυροζά ταπάν καχρ ολσούν» (Ανάθεμα σ’ αυτούς
που προσκυνούν το σταυρό)…

* δικαστής (τουρκ. moufti)

Μας έλεγαν τουρκόσπορους και άλλα προσβλητικά λόγια

… Λυπηθήκαμε που αφήναμε τον τόπο μας, τις περιουσίες μας. Ας όψονται οι
αίτιοι. Φύγαμε σε δυο δόσεις. Στην πρώτη παρτίδα ήμουνα εγώ. Ήρθε το τούρκικο
ποταμόπλοιο «Αζακλάρ». Ο πλοίαρχος Μουράτ καπτάν απ’ την Αίγυπτο ήταν γνωστός
του πατέρα μου, πολύ καλός άνθρωπος. Μπήκαμε στο πλοίο πεντακόσια – εξακόσια
άτομα. Κάναμε δυο μέρες ταξίδι, ώσπου να πάμε στην Κύπρο. Είχαμε καλό καιρό,
περιποιητικός ο πλοίαρχος. Τρόφιμα είχαμε πάρει μαζί μας απ’ την Αλάγια.

Το λιμεναρχείο δεν μας άφησε να βγούμε στην Κύπρο. Περιμέναμε στο πλοίο μια
βδομάδα έξω από τη Λάρνακα. Λιμενάρχης ήταν Έλληνας, ο Καρεκλίδης. Οι αγγλικές
αρχές της Κύπρου ζητούσαν για τον καθένα από μας 25 λίρες αγγλικές εγγύηση.
Πού να τα βρούμε τα λεφτά πρόσφυγες άνθρωποι!

Ευτυχώς που βρέθηκε ένας καλός χριστιανός: ο μητροπολίτης Κιτίου. Εγγυήθηκε
για μας και βγήκαμε χωρίς λεφτά. Ήταν πολύ πατριώτης ο Κιτίου. Ανέπτυξε εθνική
δράση κατά το 1928 για την ανεξαρτησία της Κύπρου. Γι’ αυτό τον πιάσανε οι
Άγγλοι και τον στείλανε εξορία στους Αγίους Τόπους. Τον βάλανε και έσπαζε
πέτρες. Πέθανε εξόριστος.

Την ώρα που φεύγαμε από την Αλάγια, λέει ένας ξάδελφος του πατέρα μου, ο
Λευτέρης Αθανασίου, γνωστός με το επίθετο Λοκλέρ, σ’ έναν Τούρκο επίσημο:
«Ετέμ μπέη, έννοια σου και θα σου στείλω από την Κύπρο έναν γκαζετενεκέ ούζο.
Έχουν καλό ούζο εκεί».

Ο Ετέμ μπέης το θεώρησε αυτό σαν προσβολή. Έδωσε εντολή να τον πιάσουν και τον
έστειλαν εξορία στην Καισάρεια. Εκεί χάθηκαν τα ίχνη του. Κανείς δεν ξέρει τι
απόγεινε.

Στην Κύπρο μείναμε έξι μήνες. Μας φέρθηκαν πολύ καλά. Μας τάισαν, μας
βοήθησαν. Φιλόξενος λαός! Ένα ποσοστό 20% από μας έμεινε εκεί.

Μετά που φύγαμε εμείς για την Κύπρο, ήρθε αμερικάνικο καταδρομικό και πήρε
τους υπόλοιπους δικούς μας. Αυτοί ήταν περισσότεροι από μας. Τους πήγε στη
Ρόδο. Απ’ εκεί έγινε αχταρμάς (μεταφορά) σε ελληνικό πλοίο που τους μετέφερε
στην Ελλάδα, στις Σπέτσες.

Εδώ οι Παλαιοελλαδίτες, οι βασιλικοί, δεν μας φέρθηκαν καθόλου καλά. Μας
έλεγαν τουρκόσπορους και άλλα προσβλητικά λόγια. Δεν μας χώνευαν, γιατί
ήμασταν βενιζελικοί. Κοροϊδεύανε εμάς που σαν τουρκόφωνοι δυσκολευόμασταν να
μιλήσουμε ελληνικά. Δεν κοίταζαν καλύτερα το Μενίδι και άλλα χωριά της
Αττικής, που λίγα βήματα έξω από την Αθήνα, εξακολουθούν ακόμα να μιλούν
αρβανίτικα.