TPITH AΠOΨH Nέες πολιτικές αξίες;

«Πηδώ έξω από τον ίσκιο μου», είπεν ο ήλιος λίγο πριν σηκωθεί στις
πλάτες μας

Παναγιώτης Νούτσος, Εξομολόγηση

Τα MME δομούν μιαν άλλη πολιτική πραγματικότητα επικαλούμενα άλλοτε το
σύνδρομο του προσομοιωτικού ή παραμορφωτικού καθρέφτη και άλλοτε τον μύθο της
ορθά πληροφορημένης και πλήρως ενημερωμένης κοινωνίας.

Όπως και αν προσεγγίσει κανείς τα πράγματα η εικόνα «της κοινωνίας της
εικόνας» καταδεικνύει μια σχάση ανάμεσα στην αναπαράσταση και στο γεγονός, μια
απώλεια του κέντρου βάρους της συνείδησης (ίσως και μιαν επιβολή μιας
«εξωτερικής μορφής συνείδησης»), με άμεση συνέπεια ακόμα και το
κοινωνικοπολιτικό να βιώνεται φαντασιακά. Μολονότι τα κρυμμένα μυστικά και τα
ντοκουμέντα τα κρατάνε οι παραγωγοί των εικόνων συν-ένοχοι στην κατασκευή της
πραγματικότητας είναι (ή καθίστανται) και οι καταναλωτές (αναγνώστες /
ακροατές / θεατές).

Σ’ αυτό το παιχνίδι των αντικατοπτρισμών έχουν – δυστυχώς – εμπλακεί (εκόντες
άκοντες) και οι πολιτικοί.

Οι πιο επι-δέξιοι από αυτούς χρησιμοποιούν και χρησιμοποιούνται από τα Media
με βάση την αρχή της χρυσής (και επιχρυσωμένης;) τομής, ενώ οι πιο α-δέξιοι
αυτοκαταστρέφονται διά της επιμονής τους να παίζουν με τα MME σ’ ένα παιχνίδι
(και κυρίως σ’ ένα γήπεδο) που δεν γνωρίζουν.

Το επικοινωνιακό προϊόν των νέων πολιτικών αξιών, δηλαδή των κριτηρίων με βάση
τα οποία επιλέγονται οι πολιτικές ιστορίες που αξίζουν μιντιακά, αφενός
ελέγχεται από τους φρουρούς της ενημέρωσης και αφετέρου υπακούει στους ίδιους
νόμους παραγωγής ειδήσεων όπως κάθε άλλο γεγονός / θέ(α)μα.

Οι φρουροί της ενημέρωσης δεν έχουν συνήθως στενό κομματικό ορίζοντα, ούτε
ταυτίζουν την επιχειρηματική / εκδοτική τους μοίρα μ’ ένα πρόσωπο, μια
κυβέρνηση, ένα μήνυμα.

Θεωρούν δημοσιογραφική υποχρέωσή τους να ικανοποιούν τη λαϊκή κουλτούρα για
περισσότερη δημοκρατία, για χωρίς φραγμούς ισότητα και εγγυημένη κοινωνική
δικαιοσύνη και ταυτόχρονα να καλλιεργούν το αίτημα για αλλαγή πολιτικής,
φορέων ή και ηθικής συμπεριφοράς. Με τον τρόπο αυτό ο μέσος Έλληνας γεύεται
(ως show;) τη δημοκρατική φαντασίωση (και δικαίωσή του;) αλλά και επιχαίρει
για τα δεινά που (ο ίδιος πιστεύει ότι) μπορεί να προξενήσει στους
κυβερνώντες.

Οι πολιτικοί της οθόνης δεν είναι αναγκαστικά διαπλεκόμενοι με τους ισχυρούς
των Media. Απλώς έμαθαν καλύτερα ορισμένους ρόλους ή διαθέτουν μεγαλύτερης
εμβέλειας υποκριτικές ικανότητες.

Έτσι κάποιος νιώθει άνετα να χαρακτηρίζεται από τους δημοσιογράφους
«αριστερός» (αλλά όχι να ζει και να δρα ως αριστερός), άλλος αρέσκεται να
εμφανίζεται ως θεσμοφύλακας (ενώ κατά βάση είναι νομο-κατασκευαστής), τρίτος
προβάλλεται ως οραματολάτης (αν και πρόκειται απλώς για καβαλημένο καλάμι).

H αγορά της τηλεθέασης (και όχι βέβαια η αγορά της δημοκρατίας) όλα τα χωράει
και όλα τα χωνεύει. Αρκεί να είναι επίκαιρα, δραματικά, διεγερτικά, συμβατικά
και κυρίως να προσωποποιούν και να απλοποιούν.

Οι νέες πολιτικές αξίες της οθόνης, είτε εκπροσωπούνται από μικρά, φρέσκα
στυλάκια παρακοιμώμενων, είτε ενσαρκώνονται από βαθυστόχαστα αφελείς
ατακαδόρους, φαίνεται να πετυχαίνουν τον σκοπό τους. Αποκόπτουν τον (αθώο;
πονηρό; μικρομεσαία συμβιβασμένο;) πολίτη από τις πραγματικές παραμέτρους της
πολιτικής και τον πείθουν ότι πρέπει να δει και να ζήσει την πραγματικότητα μ’
έναν ορισμένο τρόπο.

Έτσι πολλοί νομίζουν ότι το ΚΠΣ (Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης) ταυτίζεται με το
ΚΠΣ (Κομματικό Πακέτο Σημίτη), ότι το ΠΑΣΟΚ 2004 μ.X. παραπέμπει είτε στον
Μιχάλη Χρυσοχοΐδη είτε στο «μη-Χείρον» (της N.Δ.) ή ότι ο λεγόμενος Ιστορικός
Χρόνος είχε πάντα διασυνδέσεις με τις I.X. χρήσεις του. Σ’ αυτό το παιχνίδι
έχει εγκλωβισθεί πολύς κόσμος, έχει αποκτήσει ανακλαστικά πολιτικού
συμπεριφορισμού (εκμάθηση σλόγκαν + συμμόρφωση στο μήνυμα / σύνθημα) και
θεωρεί πολιτικό του χρέος να υιοθετεί άκριτα την πιθανολογούμενη γνώμη της
πλειοψηφίας των εικόνων (ίσως γιατί έτσι νιώθει λιγότερο απομονωμένος).

Το δίλημμα τίθεται λοιπόν αντίστροφα: αν και αυτοί που ξέρω κι αυτοί που δεν
ξέρω με (περι)παίζουν, γιατί να μην τους κάνω να μην ξέρουν αυτοί τι θα
ψηφίσω; Αυτή δεν είναι νίκη του (παρα)πληροφορημένου πολίτη;

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.