AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Έγινε σεισμός. Οι Tούρκοι κατάλαβαν πως δεν ήθελε Θεός να γίνει η σφαγή

Κεντρική – Νότια Μικρασία. Περιφέρεια Mπουρdούρ. Mπουρdούρ.

Κωμόπολη που βρίσκεται 24 χλμ. Δ. – ΝΔ της Σπάρτας, κοντά σε ομώνυμη λίμνη.
Είχε 27.000 κατοίκους (2.200 Έλληνες, 500 Αρμένιοι και 24.300 Τούρκοι
περίπου). Το Mπουρdούρ ήταν μουτεσαριφλίκι και υπαγόταν στο βαλελίκι του
Ικονίου. Εκκλησιαστικά ανήκε στη μητρόπολη Πισιδίας.

Γιατί μας χωρίζουν;

(Μαρτυρία Ελισάβετ Κυπριάδου, N. Ιωνία – Αποσπάσματα)

Έλληνες πρόσκοποι της Νικομήδειας. («Προσκοπισμός στις αλησμόνητες πατρίδες, 1919-1922»)

O πατέρας μου ήταν παπάς και μέλος του δικαστηρίου. Τούρκοι και Χριστιανοί
ερχόντουσαν στο σπίτι μας. Ό,τι χαρτιά ήθελαν έπρεπε να βάλει τη στάμπα ο
πατέρας μου. Μας υπολόγιζαν και περνούσαμε καλά.

Μια μέρα τα πράματα άλλαξαν. Οκτώ ώρες ήθελαν ακόμη οι Έλληνες να ‘ρθουν στο
Βουρδούρι* κι ακούσαμε πως οπισθοχώρησαν. Τότε αρχίσανε να μας βασανίζουν οι
Τούρκοι. Μια βραδιά, Αγίου Ευσταθίου την ημέρα, ξεκίνησαν να ‘ρθουν να μας
κόψουν οι Τούρκοι τσετέδες. Ξεσήκωσαν και μερικούς ντόπιους. Ωρα μία μετά τα
μεσάνυχτα ήταν να ‘ρθούνε. Κλειστήκαμε στα σπίτια μας και προσευχόμασταν. Με
τα μαχαίρια μπήκανε στον ελληνικό μαχαλά. Κείνη την ώρα έγινε δυνατός σεισμός.
Γκρεμίστηκαν τα ψηλά σπίτια και τους σκέπασαν. Στον τούρκικο μαχαλά σκοτώθηκαν
πολλοί. Σκοτώθηκαν και από τους δικούς μας εκατόν εβδομήντα. Οι Τούρκοι
καταλάβανε πως δεν ήθελε Θεός να γίνει η σφαγή.

Πέρασε λίγος καιρός και πήραν όλους τους άνδρες μας από 13-75 χρονών. Πήραν
τον πατέρα μου και τον αδελφό μου

Μείναμε μόνο οι γυναίκες και κλειστήκαμε μέσα, γιατί φοβούμασταν τους τσέτες
που ήρχονταν τη νύχτα και έπαιρναν τα κορίτσια και τα πράματά μας. H μάνα μου
μόλις έφυγαν οι άνδρες μάζεψε όλα τα άγια των εκκλησιών, δισκοπότηρα, άμφια,
σταυρούς ασημένιους, εικόνες, όλα τα καλά, έκλεισε και την προίκα μου σ’ ένα
μπαούλο, και τα χτίσαμε σ’ έναν τοίχο μέσα στο άγιο βήμα της εκκλησίας της
Μεταμόρφωσης. Απ’ αυτόν τον τοίχο ελπίζαμε να τα πάρομε, όταν θα γύριζαν οι
άνδρες μας.

Μια μέρα μας εζήτησαν οι Τούρκοι το κλειδί. Τι να κάνομε, το δώσαμε. Ύστερα
από τρία χρόνια – εδώ είχαμε έρθει – μάθαμε απ’ ένα στρατιώτη πως τα βρήκαν τα
πράγματα οι Τούρκοι και τα στείλανε στην Άγκυρα.

Μια μέρα μας είπαν: «Θα φύγετε κι εσείς εξορία». H μάνα μου φρόντισε και βρήκε
δύο καλούς αμαξάδες και φορτώσαμε τα πράματά μας. Πήραν και οι άλλοι, ανάλογα
με τη δύναμή τους.

Ξεκινήσαμε· ποια μέρα ακριβώς δε θυμάμαι. Ο Βασίλης εφέντης, σπουδασμένος
δικηγόρος, μπήκε επικεφαλής. Με το αμάξι του μπροστά μας οδηγούσε.

Οι Τούρκοι οι ντόπιοι, πριν φύγομε, ήρθαν και αγόραζαν τα πράματά μας. Τα
αγόραζαν στη μισή τιμή για να μας ευκολύνουν. Σαν φεύγαμε κλαίγανε, μας
αγκάλιαζαν, μας φιλούσαν, έλεγαν: «Πως θα ζήσομε χωρίς εσάς; Γιατί μας
χωρίζουν;»…

Είχαν πάρει μερικά κορίτσια στο χάνι. Την άλλη μέρα τα έφεραν πίσω καταστραμμένα

…Την πρώτη μέρα του ταξιδιού μας, μας σταμάτησαν Τούρκοι τσετέδες, μέρα
μεσημέρι. Έβαλαν το αμάξι του Βασίλ εφέντη στην άκρη, περνούσαν από μπροστά
του όλα τα αμάξια και τον ρωτούσαν ποια είναι φτωχή ποια πλούσια, πόσα λεφτά
μπορούσε να δώσει η μια οικογένεια, πόσα η άλλη. Μάζεψαν όσα ήθελαν και μετά
μας άφησαν και φύγαμε.

Δυο μέρες μετά φτάσαμε στο Σουσχανί, χωριό τούρκικο. Τη νύχτα κοιμηθήκαμε μέσα
στα αμάξια μας. Τα μεσάνυχτα μας περικύκλωσαν τσετέδες.

Εκεί στο Σουσχανί μας έκλεισαν τρεις μέρες μέσα σ’ ένα χάνι, μέσα σε
ακαθαρσίες και έπαιρναν τα χρυσαφικά, δαχτυλίδια, χρήματα. Από το χωριό
ειδοποίησαν στην Αττάλεια και ήρθαν τσανταρμάδες και μας ελευθέρωσαν.

Εκεί στο Σουσχανί είχαν πάρει μερικά κορίτσια. Φώναζαν μέσα στη νύχτα «μαμά
μαμά». Αυτοί την άλλη μέρα τα έφεραν πίσω καταστραμμένα. Στο ίδιο μέρος μας
έκλεψαν και ένα αγόρι. Ήταν εφτά χρονών. Πήγε να πάρει νερό από ένα σπίτι και
το κρατήσανε.

Από το Σουσχανί φτάσαμε στην Αττάλεια. Τρεις μέρες καθίσαμε κι εκεί. Ήρθε μετά
το βαπόρι «Ανδρέας» και μας πήρε.

Έναν έναν που έμπαινε στο πλοίο τον έψαχναν οι Τούρκοι και οι Τουρκάλες και δε
μας άφηναν τίποτε. Πολλές κατάπιαν λίρες, δακτυλίδια, χρυσαφικά μικρά. Ύστερα
στο βαπόρι έψαχναν τις ακαθαρσίες και εύρισκαν τις λίρες.

Στο βαπόρι μέσα μάς περιποιήθηκαν πολύ. Μας έδιναν τροφή και σκεπάσματα σ’
όσους δεν είχαν.

Όπως ερχόμασταν μας κατέβαζαν στα νησιά Ύδρα, Πάρο, Άντρο, Νάξο.

Εμείς κατεβήκαμε στην Πάρο. Μείναμε μόνο οκτώ μέρες και μετά ήρθαμε στην
Αθήνα.

* Mπουρdούρ

Αύγουστος 1961