AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Aπό την εξορία στη Bηρυτό, μετά Πειραιά

Κεντρική – Νότια Μικρασία. Περιφέρεια Άκσεχιρ. Άκσεχιρ.

Το Άκσεχιρ είναι κωμόπολη που βρίσκεται 109 χλμ. ΒΔ από το Ικόνιο και 88 χλμ.
NA από το Αφιόν – Καραχισάρ. Είναι πρωτεύουσα της ομώνυμης περιφέρειας στα
βορειοανατολικά κράσπεδα της οροσειράς Σουλτάν νταγλαρί και νότια της ομώνυμης
λίμνης. Το 1922 είχε 21 οικογένειες Ελλήνων (90 άτομα) και 8.000 Τούρκους. Το
Άκσεχιρ ήταν καϊμακαμλίκι και υπαγόταν απευθείας στο βαλελίκι του Ικονίου.
Εκκλησιαστικά ανήκε στη μητρόπολη Ικονίου.

Πέθαιναν οι άνθρωποι…

(Μαρτυρία Κίμωνα Τρυφωνίδη, Νίκαια -Αποσπάσματα)

Το ελληνικό Διοικητήριο της Πανόρμου. («Προσκοπισμός, στις αλησμόνητες πατρίδες»)

H Σμύρνη είχε γίνει ελληνική, ο Βενιζέλος επιστράτευε εθελοντές στα μέρη
εκείνα. Ο ελληνικός στρατός είχε πάρει το Αφιόν – Καραχισάρ. Προχωρούσαν οι
Έλληνες στον σιδηροδρομικό σταθμό Τσάι που απείχε δυο ώρες με το τρένο από το
Άκσεχιρ.

Όλα αυτά έβαλαν σε ανησυχία τους Τούρκους. Αποφάσισαν να εξορίσουν τον
ελληνισμό στα βάθη της Ανατολής.

Έβγαλαν διαταγή από 15-75 χρονών να ετοιμαστούν όλοι οι άνδρες. Οι γυναίκες
έμειναν. Σκέφτηκαν οι Τούρκοι ότι τα παιδιά των 15 χρονών μετά ένα χρόνο θα
πιάσουν όπλο.

Ήτανε καλοκαίρι του 1921. Λίγα πράματα πήραμε μαζί μας. Μερικοί καλοί Τούρκοι
θέλανε να μας προφυλάξουν, δεν μπορούσαν όμως να κάνουν τίποτα, ήταν αυστηρά
τα πράματα.

Μαζευτήκαμε στον σιδηροδρομικό σταθμό του Άκσεχιρ. Μας βάλανε στο τρένο. Ήταν
μαζί μας και Αρμένηδες, που είχαν γλιτώσει από τις προηγούμενες σφαγές, καθώς
και δικοί μας απ’ τα Πέρματα.

Πήγαμε με το τρένο στο Έρεγλι. Απ’ εκεί συνεχίσαμε το δρόμο με τα πόδια.
Πήγαμε στο Μπορ, Νίγδη, Ιντζέσου, Καισάρεια. Μείναμε δυο μέρες στην Καισάρεια.
Εκεί οι Τούρκοι ήταν κακοί. Τους δώσαμε λεφτά και στάμνες να μας φέρουν νερό
να ξεδιψάσουμε. Οι παλιάνθρωποι κατούρησαν μέσα στις στάμνες…

Από την Καισάρεια πήγαμε πεζή στη Σεβάστεια. Όλο πεζή πηγαίναμε.

Στη Σεβάστεια μείναμε δυο τρεις μέρες. Εκεί παρουσιάστηκαν τα πρώτα κρούσματα
δυσεντερίας. Πέθαιναν οι άνθρωποι…

Στη Σεβάστεια ήρθαν εξόριστοι από την Πάφρα, από την Κάβζα, από τη Σαμψούντα.
Επίσης και από το Ντενιζλί.

Από τη Σεβάστεια πήγαμε στο Καγκάλ, στο Ντίβρικ, στο Αραπκίρ· εκεί βρήκαμε
Αρμένηδες. Μετά συνεχίσαμε στο Γκυμΰσμαdεν.

Μετά πήγαμε στο Χαρπούτ, Ελαζίζ, Οσμανιέ. Εκεί, στα αμελέ ταμπουρού*,
εξοντώθηκαν πολλά παλικάρια από άλλα μέρη. Οι χωροφύλακες μας κλέψανε.
Διαμαρτυρηθήκαμε στους αξιωματικούς και τους τιμώρησαν.

Ύστερα από το Οσμανιέ τραβήξαμε στο Ντιαρμπεκίρ· εκεί έχουν μεγάλα καρπούζια.
Μετά πήγαμε στο Μπιτλίς, που ήταν το τέρμα της διαδρομής μας. Περπατούσαμε
εκατόν οχτώ μέρες.

Στο Μπιτλίς βρήκαμε το συμπατριώτη μας Κυριάκο Τυμβιάδη, που είχε πάει εξορία
με προηγούμενη αποστολή. Μας βοήθησε πολύ ο άνθρωπος.

Μέναμε σε σπίτια. Όσοι δεν είχαν λεφτά πήγαν υπηρέτες σε κούρδικα σπίτια.
Περιποιούμασταν τα ζώα τους, κουβαλούσαμε νερό, καθαρίζαμε τα χιόνια απ’ τα
δώματα.

Στο Ελαζίζ οι Αμερικάνοι βοήθησαν τ’ αδύνατα παιδιά· το ίδιο και στο
Ντιαρμπεκίρ. Τους δώσανε γάλα, ψωμί. T’ άρρωστα παιδιά τα πήγαν σε νοσοκομείο.
Μετά τα στείλανε στην Ελλάδα.

Χειμώνα μπήκαμε στο Μπιτλίς, χειμώνα βγήκαμε. Μετά την Καταστροφή της Σμύρνης,
τοιχοκόλλησαν οι Τούρκοι διαταγή που έλεγε ότι οι μη μουσουλμάνοι μπορούν να
φύγουν μέσα σ’ ένα μήνα· αλλιώς δε φέρνουν καμιά ευθύνη οι αρχές.

Φύγαμε από το Μπιτλίς τον Σεπτέμβριο του 1922. Πήγαμε στην Ούρφα, μετά στο
Μπιλετζίκ. Απ’ εκεί περνάει ο Ευφράτης.

Περάσαμε στη ζώνη γαλλικής κατοχής. Μας κάνανε τη χάρη οι Γάλλοι και μας
βάλανε σε βαγόνια για να στεγαστούμε.

Μας φέρανε στο Χαλέπι. Εκεί μας πήραν οι Γάλλοι σε έργα οδοποιίας. Μερικοί
γραφτήκαμε στη Λεγεώνα των Ξένων. Ανάμεσα σ’ αυτούς ήμουνα κι εγώ. Στο μεταξύ
έμαθα ότι η μητέρα μου ήταν άρρωστη στην Ελλάδα. Μαζί με άλλους, που κι αυτοί
ήταν μετανιωμένοι, βγάλαμε κρυφά εισιτήριο για τη Βηρυτό. Πήγαμε στη
μητρόπολη. Τους είπαμε τα καθέκαστα. Μας έκρυψαν σ’ ένα χωριό ορθοδόξων
Αράβων.

Φρόντισαν να μας βγάλουν εισιτήριο, μπήκαμε σε καράβι. Στην Κύπρο δεν μας
άφησαν οι Άγγλοι να βγούμε έξω. Τραβήξαμε στον Πειραιά.