«Mια φορά δάσος, πάντα δάσος»

«Καμπανάκι» από το Συμβούλιο της Επικρατείας συνοδεύει τις κυοφορούμενες
αλλαγές για τα δάση και τις δασικές εκτάσεις, οι οποίες οριστικοποιούνται
σήμερα από το Υπουργικό Συμβούλιο.

Κων. Μενουδάκος. «Έχει κριθεί ότι η οικιστική ανάπτυξη δεν αποτελεί λόγο δημοσίου συμφέροντος, που να δικαιολογεί τη μεταβολή του δασικού χαρακτήρα…», επισημαίνει ο αντιπρόεδρος του ΣτΕ (πρόεδρος του αρμοδίου E’ Τμήματος του Ανωτάτου Δικαστηρίου)

Το εύρος των τελικών ρυθμίσεων προβληματίζει έντονα τα αρμόδια κυβερνητικά
κλιμάκια, αλλά και τον νομικό κόσμο, αφού αρκετές προτάσεις που εξετάστηκαν
κατά την κατάρτιση του νομοσχεδίου εμφανίζονταν να προσκρούουν στο Σύνταγμα,
αλλά και στη νομολογία των Ανωτάτων Δικαστηρίων.

Με γνώμονα τη βασική αρχή «μια φορά δάσος, πάντα δάσος», που ουσιαστικά
ορίζεται από το άρθρο 24 του Συντάγματος, καθώς και από τις αποφάσεις του
Συμβουλίου της Επικρατείας, ο αντιπρόεδρος του ΣτΕ κ. Κων. Μενουδάκος
επισημαίνει ότι σε καμία περίπτωση το νομοσχέδιο δεν μπορεί να οδηγεί σε
αποχαρακτηρισμό δασών ή δασικών εκτάσεων, είτε πρόκειται για δημόσιες είτε για
ιδιωτικές εκτάσεις.

«Από το ΣτΕ έχει κριθεί ότι η ανοικοδόμηση, η οικιστική ανάπτυξη, δεν αποτελεί
λόγο δημοσίου συμφέροντος, ο οποίος θα δικαιολογεί τη μεταβολή του δασικού
χαρακτήρα…», τονίζει στα «NEA» ο ανώτατος δικαστικός λειτουργός. Και οι
παρατηρήσεις που διατυπώνει, εν αναμονή του νομοσχεδίου, αποκτούν ακόμη
μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς ο κ. Μενουδάκος είναι πρόεδρος του E’ Τμήματος του
ΣτΕ, το οποίο θα κληθεί να κρίνει κάθε αμφισβήτηση ως προς τη νομιμότητα των
επικείμενων αλλαγών.

Με δεδομένο ότι δεν είναι ενήμερος για τις αλλαγές που θα εγκρίνει τελικώς το
Υπουργικό Συμβούλιο, ο πρόεδρος του E’ Τμήματος του ΣτΕ δίνει ένα περίγραμμα
για το τι δεν μπορεί (δεν επιτρέπεται νομικώς) να κάνει το νομοσχέδιο. Και
αυτό που καθιστά σαφές είναι πως με τις νέες νομοθετικές ρυθμίσεις δεν μπορεί
να νομιμοποιηθεί η ανοικοδόμηση σε δάση ή δασικές εκτάσεις, αφού δεν είναι
εφικτή η μετατροπή τους σε οικιστικές ζώνες.

Το σχετικό άρθρο του Συντάγματος (άρθρο 24) προβλέπει ότι «απαγορεύεται η
μεταβολή του προορισμού των δασών και των δασικών εκτάσεων, εκτός αν προέχει
για την Εθνική Οικονομία η αγροτική εκμετάλλευση ή άλλη τους χρήση, που την
επιβάλλει το δημόσιο συμφέρον…». Αλλά το… «παράθυρο» του δημοσίου
συμφέροντος που φαίνεται ότι ανοίγει το Σύνταγμα, το έχει κλείσει ως προς την
ανοικοδόμηση, με σειρά αποφάσεών της, η Ολομέλεια του ΣτΕ, αλλά και το Ανώτατο
Ειδικό Δικαστήριο (ΑΕΔ). H νομολογία, μάλιστα, οδηγεί σε γενικό «μπλόκο» του
αποχαρακτηρισμού: Το ΣτΕ δεν δέχεται ότι συντρέχουν λόγοι δημοσίου συμφέροντος
για την κατάργηση μιας δασικής έκτασης, είτε αυτή ευνοεί δέκα πολίτες που
έχουν κτίσει παρανόμως στην περιοχή είτε δεκάδες χιλιάδες.

Στα δάση ή εκτάσεις με δασικό χαρακτήρα η απαγόρευση οικιστικής ανάπτυξης
είναι απόλυτη, ανεξάρτητα από τον ιδιοκτήτη τους. «Είναι αδιάφορο – σημειώνει
ο κ. Μενουδάκος – το ιδιοκτησιακό καθεστώς με τη χρήση του δάσους ή της
δασικής έκτασης. Οι περιορισμοί, δηλαδή, που προβλέπονται από το Σύνταγμα και
τη νομολογία ισχύουν είτε τα δάση είναι δημόσια είτε ανήκουν σε ιδιώτες…»

Το «δημόσιο συμφέρον»

H έννοια του δημοσίου συμφέροντος, που προβλέπεται από το Σύνταγμα ως λόγος
αποχαρακτηρισμού μιας δασικής έκτασης, έχει απασχολήσει αρκετές φορές έως
σήμερα το ΣτΕ, το οποίο άναψε «πράσινο φως» στον αποχαρακτηρισμό τμημάτων
δασικής έκτασης μόνο για:

– Την εκτέλεση μεγάλων έργων (π.χ. τη ΔΕΗ), με δεδομένο ότι δεν υπάρχει
εναλλακτική λύση για τη δημιουργία του έργου εκτός δασικής περιοχής.

– Την αντιμετώπιση των προβλημάτων από φυσικές καταστροφές σε έναν οικισμό.
Μια μεγάλη κατολίσθηση, για παράδειγμα, που καταστρέφει ένα τμήμα ενός χωριού,
μπορεί δικαιολογήσει την επέκταση του σχεδίου σε διπλανή έκταση με δασικό
χαρακτήρα, αφού στην προκειμένη περίπτωση κρίνεται ότι συντρέχουν λόγοι
δημοσίου συμφέροντος.

– Τη διάνοιξη δρόμων σε δασικές εκτάσεις, όταν επίσης δεν υπάρχουν
εναλλακτικές λύσεις (σ.σ.: το θέμα αντιμετωπίστηκε από το ΣτΕ και στην
περίπτωση της διάνοιξης της Λεωφόρου Υμηττού).

Ο ορισμός του δάσους

Σημαντικά νομικά προβλήματα θεωρείται βέβαιο ότι θα αντιμετωπίσει το
νομοσχέδιο στην περίπτωση που με τις διατάξεις του διατυπώνεται και ορισμός
για την έννοια του δάσους και του δασικού οικοσυστήματος, ο οποίος θα
διαφοροποιείται από τον ορισμό που ήδη περιλαμβάνεται στο Σύνταγμα (με την
ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 24). Βάσει του ορισμού, μια έκταση μπορεί να
έχει δασικό χαρακτήρα ακόμη και όταν καλύπτεται από αραιή θαμνώδη βλάστηση.
Ένας νέος ορισμός, με συμπληρωματικό χαρακτήρα, δεν μπορεί να προσπεράσει αυτή
τη διατύπωση, ενώ στην περίπτωση που με το νομοσχέδιο τεθεί χρονικό όριο από
το οποίο θα διαπιστώνεται η ύπαρξη δάσους, τότε είναι πιθανό η διάταξη αυτή να
βρεθεί επίσης αντιμέτωπη με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας,
καθώς:

* Το Ανώτατο Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι ο δασικός χαρακτήρας μιας
περιοχής παραμένει αναλλοίωτος από εκείνο το χρονικό σημείο που διαπιστώνεται
επισήμως και στοιχειοθετείται η ύπαρξη δάσους.

* Μια περιοχή (που είχε δασικό χαρακτήρα στο παρελθόν και που δεν είναι
σήμερα ενταγμένη στο σχέδιο) θα εξακολουθήσει να θεωρείται δασική, ακόμη και
εάν έχει πλέον κτισθεί στο σύνολό της. Κι επομένως, αυτή η οικιστική περιοχή
δεν μπορεί να νομιμοποιηθεί. Σε ό,τι αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς επί των
δασικών εκτάσεων, από τα δικαστήρια δεν αναγνωρίζεται καμία ιδιοκτησία δάσους
από ιδιώτη, η οποία διεκδικείται μετά το 1915 (καθώς τότε απαγορεύθηκε η
χρησικτησία επί ακινήτων του Δημοσίου).

ΥΠΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Αποφασίζει για τα 55 εκατ.στρέμματα δασικών εκτάσεων

Τέλος στις εκκρεμότητες δεκαετιών επιχειρεί να βάλει η κυβέρνηση, με
τις διατάξεις που περιλαμβάνονται στο νέο νομοσχέδιο για τα δάση, το οποίο
συζητείται σήμερα στο Υπουργικό Συμβούλιο. Το νέο νομοσχέδιο αναμένεται να
δώσει λύσεις σε τουλάχιστον δύο σημαντικά ζητήματα. Σύμφωνα με πληροφορίες, θα
καθορίζει τη χρήση 55 εκατομμυρίων δασικών στρεμμάτων σε ολόκληρη τη χώρα και
τον αποχαρακτηρισμό εκτάσεων που έχουν οικοδομηθεί και η κατάστασή τους είναι
μη αναστρέψιμη αλλά ακόμη και σήμερα θεωρούνται δασικές. Πληροφορίες αναφέρουν
ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των εκτάσεων αυτών αφορά περιοχές της Αττικής, όπως
στο Λαύριο, στην Κερατέα, στη Ραφήνα, στην Πεντέλη, στην Ελευσίνα, στα Βίλια,
στη Βαρυμπόπη κ.λπ.

Ένα ακόμη σημαντικό θέμα, η ρύθμιση του οποίου θα επιχειρείται στο νομοσχέδιο,
σύμφωνα με πληροφορίες, είναι ο αποχαρακτηρισμός οικοδομημένων περιοχών και η
ένταξή τους στο σχέδιο – ακόμη και αν περιλαμβάνουν περιορισμένης έκτασης
δασικές περιοχές. Μάλιστα, αναμένεται να υπάρχει διάταξη που θα
αποχαρακτηρίζει δασικές εκτάσεις μικρότερες των 3 στρεμμάτων.

Τέλος, πληροφορίες αναφέρουν ότι στο νομοσχέδιο δεν πρόκειται να υπάρξει
γενική ρύθμιση για τους 240 οικοδομικούς συνεταιρισμούς όλης της χώρας, οι
οποίοι υπολογίζεται ότι κατέχουν συνολικά 400.000 στρέμματα, αλλά θα
αντιμετωπίζονται κατά περίπτωση, με βάση προκαθορισμένα κριτήρια (π.χ.
κοινωνικά, οικονομικά, χωροταξικά κ.λπ.).