AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Eμείς τίποτε, πείσμα βάλαμε να μην κλάψουμε

Κεντρική – Νότια Μικρασία Περιφέρεια Καισάρειας Ταξιάρχης (Ταρσιάχ)

Ο Ταξιάρχης (τουρκ. Darsiyak) βρίσκεται 16 χλμ. BA της Καισάρειας. Το 1924
αριθμούσε 52 οικογένειες τουρκόφωνων Ελλήνων (135 άτομα) και 300 περίπου
Τούρκους. Μουδουρλίκι είχε το Κέσι, καϊμακαμλίκι το Σαρμουσακλί,
μουτεσαριφλίκι την Καισάρεια και βαλελίκι την Άγκυρα. Εκκλησιαστικά υπαγόταν
στη μητρόπολη της Καισάρειας. Ο Ταξιάρχης είχε σχέσεις και συναλλαγές με
ελληνικούς, τουρκικούς και αρμενικούς οικισμούς.

Φάγαμε ελιές και ψωμί μαζί σας εξακόσια χρόνια…

(Μαρτυρία Ευανθίας Γκοβύσογλου, Νέα Ιωνία – αποσπάσματα)

H ελληνική σημαία κυματίζει έξω από τους τούρκικους στρατώνες της Σμύρνης. Τίποτα δεν προμηνύει ακόμα την καταστροφή. («Από την εποποιία στην καταστροφή»)

Οι Τούρκοι που ήρθανε στο χωριό ήτανε από τη Μακεδονία. Είχανε κάτι ψηλά
φέσια, κάτι σαλβάρια*. Πρώτη φορά βλέπαμε. Ήτανε δυο τρία σπίτια άδεια, σ’
εκείνα πήγαν και κάθισαν. Ξέρεις τι τρώγανε; Καλαμπόκι ζυμώνανε κι ανάβανε μια
φωτιά από ξύλα, βάζανε μια λαμαρίνα από πάνω, φτιάχνανε μια πίτα, καλαμπόκι
από πάνω, καλαμπόκι από κάτω και στη μέση ένα χόρτο μ’ αγκάθι. Όλο φασόλια
γύρευαν, «αριάν βαρ», μας λέγανε. Αλλιώς μιλούσανε τα τούρκικα, δεν τους
καταλαβαίναμε.

Εμένα πολέμησαν να με βγάλουν από το σπίτι. Ήρθε ένας πατέρας με το γιο του κι
εγώ τον έδιωξα. «Εμείς», λέγανε, «είμαστε είκοσι νομάτοι και καθόμαστε σ’ ένα
σπίτι, εσείς τρεις ψυχές είσαστε». Με πήγανε στο δικαστήριο της Καισάρειας.
Ήρθανε οι γειτόνοι Τούρκοι και μου ‘πανε: «Μη φοβάσαι, εμείς εδώ είμαστε.
Εμείς μαζί σας θα πάμε στην Καισάρεια, μη φοβάστε. Πες πως κάθονται σε σπίτια,
δεν είναι στο δρόμο, εμείς θα φύγουμε, ας κάνουν υπομονή ως τότε». Μας φώναξαν
στο δικαστήριο. Πήγα και είπα: «Εσείς ξέρετε για την Ανταλλαγή, ας κάνουν
υπομονή, δε θα φορτώσω το σπίτι να το πάρω μαζί μου». M’ άκουσε ο Τούρκος.
Πήρε το τηλέφωνο και ρώτησε τον ανώτερο τι να κάνει. Ύστερα γύρισε και μας
είπε: «H αστυνομία ξέρει… Εσύ», είπε στον Τούρκο, «πήγαινε στη δουλειά σου,
κι εσύ», είπε σ’ εμένα, «πήγαινε σπίτι σου».

Αυγούστου 15 έβγαλε η Επιτροπή λόγο στην εκκλησία. H Επιτροπή ήτανε από την
Ελλάδα. Είπανε να μαζευτούμε, να μαζέψουμε τα πράγματά μας, ούτε ένας
Χριστιανός δε θα μείνει στο χωριό. Τα πράγματά μας είχαμε στείλει στην Πόλη,
εκεί που είχαμε τον άντρα μας, το γιο μας. Μόνο τα πράγματα για το δρόμο
είχαμε κρατήσει. Τα βιβλία που είχα στο σπίτι τα κάψαμε, γιατί είπανε: «Στο
δρόμο που θα πάτε δεν ξέρετε τι θα σας συμβεί, καλύτερα να μην τα ‘χετε μαζί
σας». Ανάψαμε στο τανdούρι** φωτιά και τα ρίξαμε. Μια βδομάδα καίγονταν, δεν
παίρναν εύκολα φωτιά, σιγά σιγά καίγονταν.

Ήρθε η μέρα να φύγουμε. Ήρθανε τα κάρα. Μαζεύτηκαν οι Τούρκοι, οι μεγαλύτεροι,
οι γυναίκες. «Μη στεναχωριέστε», μας λέγανε, μας κάνανε παρηγοριά. Ο Τούρκος,
που ‘θελε το σπίτι μου, ήρθε μ’ ένα πάπλωμα και περίμενε να μπει. Τον έσπρωξα,
δεν μπόρεσε να μιλήσει. Πήγε και κάθισε στο πεζοδρόμιο.

Οι Τούρκοι κλαίγανε: «Φάγαμε ελιές και ψωμί μαζί σας εξακόσια χρόνια, αυτό που
γίνεται δύσκολα πολύ μας έρχεται». Εμείς είπαμε να μην κλάψουμε. Και μας
βλέπανε οι Τούρκοι και μας λέγανε: «Αφήνετε το σπίτι σας και δε λέτε, αχ! το
σπίτι μου, πώς τ’ αφήνω;». Εμείς τίποτε, πείσμα βάλαμε να μην κλάψουμε.

Έκλεισα όλες τις πόρτες του σπιτιού μου και σαν κλείδωσα το σπίτι μου πήρα το
κλειδί και το έδωσα στο μουχτάρη του χωριού. Αυτός ας το ‘δινε όπου ήθελε.

Μπήκαμε στον αραμπά· ώσπου να χαθούμε από το χωριό, οι Τούρκοι ερχόνταν πίσω
μας και κλαίγανε.

Κατεβήκαμε στην Καισάρεια… ύστερα πιάσαμε κάρο. Ως τ’ Άδανα μας πήγε και
παρακάτω ως τη Μερσίνα. Εκεί πέθανε μια γυναίκα. Έφαγε παγωτό, κρύωσε το
στομάχι της και πέθανε.

Εκεί ήτανε το παπόρι, που μπήκαμε. Άλλοι κατέβηκαν κάτω. Εγώ έμεινα απάνω. Δυο
νύχτες έγινε φουρτούνα, το παπόρι πήγαινε πότε από δω, πότε από κει. Και
ξέρεις γιατί; Μια άτιμη την πήρανε και διασκέδαζαν εκεί που γύριζε η ρόδα.
Αυτοί διασκέδαζαν και το παπόρι πήγαινε πέρα δώθε. Ξύπνησε ο μεγάλος
καπετάνιος και φώναξε και περιορίστηκαν.

Στρίψανε το παπόρι και βρήκανε το δρόμο, γιατί τον είχανε χάσει. Ο κόσμος όλο
φωνές, τρελαθήκαμε. Ο Θεός μας φύλαξε και δεν πάθαμε κακό.

Μας βγάλανε στην καραντίνα. Μας κόψανε κοντά τα μαλλιά. Κανένας δεν πέθανε…

* φαρδιά πανταλόνια, είδος βράκας

** χαμηλό τραπέζι που από κάτω είχε μαγκάλι