AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Πήραμε μαζί μας μια φούχτα χώμα

Θα γίνει ξεσηκωμός. Ο Βενιζέλος θα μας πάει στην Ελλάδα

Κεντρική – Νότια Μικρασία Καππαδοκία Σιβρίχισαρ

(Μαρτυρία Καλλιστένης Μυστακίδου, Πειραιάς – αποσπάσματα)

Αλλεπάλληλα τηλεγραφήματα του αρχιστρατήγου Παπούλα προς τον υπουργό Στρατιωτικών («Χρονικό Μικρασιατικού Πολέμου, 1919-1922»)

Μια μέρα ήρθε ένας χωροφύλακας από το Άκσεραϊ και είπε στο μουχτάρη του
χωριού: «Να ετοιμασθείτε να φύγετε· θα πάτε στην Ελλάδα. Τα πράγματά σας θα
μείνουν εδώ». Πιο ύστερα, ήρθε από το Γκέλβερι η Επιτροπή και μέτρησε τους
ανθρώπους, τα σπίτια και τα χτήματα. Μας είπαν τότε: «Θα γίνει καχιλατζάκ
[ξεσηκωμός]. Ο Βενιζέλος θα μας πάει στην Ελλάδα». Αυτό έγινε πέντε μήνες πριν
από την Ανταλλαγή. Στην αρχή απορήσαμε. Μπορεί να γίνει αυτό, είπαμε, να
ξεσηκωθεί όλο το χωριό, να πάει στην Ελλάδα; Δε θέλαμε να φύγουμε και
λυπόμαστε τον τόπο μας. Αργότερα ήρθαν στο Σιβρίχισαρ πρόσφυγες από την
Ελλάδα. Κάθισαν στα σπίτια μας και μας στρίμωξαν σε μια γωνιά. Ήταν κακοί
άνθρωποι. Μας έκλεβαν, μας έβριζαν και έλεγαν: «Να φύγετε απ’ εδώ, να πάτε
στους γκιαούρηδες». Οι Τούρκοι όμως, των γύρω χωριών, οι ντόπιοι, ήταν καλοί.
Ερχόταν κρυφά και αγόραζαν τα πράγματά μας, γιατί οι πρόσφυγες τούς τ’ άρπαζαν
από τα χέρια και έλεγαν πως είναι δικά τους.

Μια μέρα μας φώναξε ο παπάς στην εκκλησία και μας είπε: «Δεν είναι ζωή αυτή·
οι πρόσφυγες είναι κακοί και θα μας πειράζουν, να σηκωθούμε όλοι μαζί, να
φύγουμε μια ώρα αρχύτερα». Κάναμε την τελευταία λειτουργία και ο κόσμος
έκλαψε. Βάλαμε τις εικόνες και τα πράγματα της εκκλησίας σε κάσες, ετοιμάσαμε
όσα πράγματα μπορούσαμε να πάρουμε μαζί μας, τα φορτώσαμε σε καμήλες και τα
στείλαμε «κομισιόν» στη Νίγδη.

Πρώτη Αυγούστου βγαίναμε στο δρόμο. Ήταν σαν να πηγαίναμε σε πανηγύρι. Βλέπαμε
για τελευταία φορά τα σπίτια μας, τα χτήματά μας, και κλαίγαμε. Όταν φτάσαμε
στην Κιζίλ κιλισέ, στον άγιο Παντελεήμονα, ξεπεζέψαμε από τα ζώα. Γονατίζαμε
εκεί, κάναμε το σταυρό μας, πήραμε μια φούχτα χώμα, ήπιαμε νερό από το
αγίασμα, και κλαίγοντας ξανακαθίσαμε στα ζώα.

Πήραμε το δρόμο για το Ουλούκισλα. Όταν περνούσαμε από τον κάμπο του Mελενdίζ,
οι Τούρκοι των γύρω χωριών έβγαιναν στο δρόμο, έκλαιγαν και μας παρακαλούσαν.
«Μη φύγετε, καθίστε μαζί μας». Μας έδιναν να πιούμε αριάνι* να δροσιστούμε και
έβαζαν στα δισάκια μας στραγγισμένο γιαούρτι, για το δρόμο. Κατά το βράδυ
φτάσαμε στα Αζάταλα και στρώσαμε στο αλώνι του χωριού να ξεκουραστούμε. Εκείνη
τη βραδιά έγινε κάτι που μας τρόμαξε. «Πιάστηκε το φεγγάρι» [έγινε έκλειψη
σελήνης]. Εκεί στην ερημιά που βρισκόμαστε φοβηθήκαμε. Κάτι κακό θα γίνει,
είπαμε, και αρχίσαμε να κλαίμε. Αρχίσαμε να κάνουμε την προσευχή μας και
μετάνοιες. Φοβήθηκαν κι οι Τούρκοι και άρχισαν να ρίχνουν ντουφεκιές κατά το
φεγγάρι.

Την άλλη μέρα το πρωί φύγαμε για το Ουλούκισλα. Εκεί μας φόρτωσαν σε βαγόνια
που ήταν για τα ζώα και μας πήγαν στη Μερσίνα. Εκεί μείναμε σε χάνια δεκαπέντε
μέρες, ώσπου να μπούμε στο βαπόρι για την Ελλάδα.

* αραιωμένο γιαούρτι

Μας έλεγαν τουρκόσπορους

Στο ταξίδι έκανε φουρτούνα και ο κόσμος φοβόταν. Μαζί μας ήταν και οι
Προκοπιώτες· είχαν στο αμπάρι το λείψανο του αγίου Ιωάννου του Ρώσου. Κατά
λάθος είχαν τοποθετήσει ανάποδα την κάσα με το λείψανο μπρούμυτα, και γι’ αυτό
είχε φουρτούνα.

Ίσιωσαν την κάσα και η θάλασσα ησύχασε. Το βαπόρι ήταν ελληνικό· νομίζω το
λέγαν «Αρχιπέλαγος». Ο καπετάνιος και οι ναύτες ήταν ντόπιοι, βασιλικοί.
Έβριζαν… το Χριστό σου, την Παναγιά σου· έβριζαν κι εμάς και μας έλεγαν
τουρκόσπορους, πρόσφυγες. Αν ερχόταν από το χέρι τους, θα μας πετούσαν στη
θάλασσα να μας πνίξουν. Κατάβρεχαν κάθε τόσο το πάτωμα του βαποριού και τα
στρώματα που ήμαστε ξαπλωμένοι, για να αρρωστήσουμε, να πεθάνουμε. Στο βαπόρι
πέθαναν μερικοί. Τους τύλιξαν στα στρώματά τους, τους έδεσαν με σίδερα και
τους πέταξαν στη θάλασσα.

Στον Άι-Γιώργη, στον Πειραιά, καθίσαμε καραντίνα δεκαπέντε μέρες και μας
κούρεψαν όλους. Στο βαπόρι και στον Άι-Γιώργη πέθαναν δεκαπέντε – είκοσι
πατριώτες μας. Απ’ εκεί μας πήγαν στη Σαλονίκη. Από τη Σαλονίκη με το
αυτοκίνητο στα Γιαννιτσά, απ’ εκεί στο βουλγάρικο χωριό Ράδομιρ. Αργότερα μας
πήγαν στο Δαμιανό, βουλγάρικο κι αυτό χωριό. Πολλά υποφέραμε. Δόξα τω Θεώ,
καλά είμαστε κι εδώ· εκεί όμως περνούσαμε καλύτερα.