AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή «Mην πάτε στο Γιουνανιστάν, θα υποφέρετε»

Κεντρική – Νότια Μικρασία Καππαδοκία Σιβρίχισαρ

Το Σιβρίχισαρ είναι χωριό που βρίσκεται 35 χλμ. NA του Άκσεραϊ, 4 χλμ. NA του
Γκέλβερι στους βόρειους πρόποδες του Κουλακλί τεπέ (ορεινό συγκρότημα Χασάν
νταγ – Mελενdίζ νταγλαρί). Οι κάτοικοί του στα 1924 ήταν Έλληνες τουρκόφωνοι
(132 οικογένειες – 456 άτομα).

Το Σιβρίχισαρ υπαγόταν αστυνομικά στο Γκέλβερι. Καϊμακαμλίκι είχε το
Άκσεραϊ, μουτεσαριφλίκι τη Νίγδη και βαλελίκι το Ικόνιο. Εκκλησιαστικά ανήκε
στη μητρόπολη Ικονίου. Σύμφωνα με τις πληροφορίες του K.M.Σ., το Σιβρίχισαρ
είχε σχέσεις και συναλλαγές μόνο με ελληνικά χωριά.

Όπου υπάρχει ζήση, εκεί είναι καλά

(Μαρτυρία Μαρίας Σωτηρίου, Περισσός – αποσπάσματα)

Τσεσμές. Περιφέρεια Ερυθραίας (Φωτογραφικό αρχείο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών-αδημοσίευτη φωτογραφία)

Ένα χρόνο πιο μπροστά, μαθεύτηκε στο χωριό μας πως θα γίνει καχιλατζάκ
[ξεσηκωμός]. Και τρεις μήνες προτού να φύγουμε μας είπε ο μουχτάρης, που ήταν
γείτονάς μας, πως θα γίνει μουbαdελέ [Ανταλλαγή], θα πάμε μεις στην Ελλάδα και
στη θέση μας θα έρθουν οι Τούρκοι απ’ εκεί. Χαρήκαμε, μόλις τα ακούσαμε. Θα
πάμε σε χριστιανικό τόπο, είπαμε. Στο μεταξύ ήρθαν άνθρωποι από τη Νίγδη.
Είπαν ότι τους έστειλε η Επιτροπή που ήρθε από την Ελλάδα. Γράψανε ό,τι είχαμε
και δεν είχαμε, μας έδωσαν κάτι χαρτιά στο χέρι και μας είπαν ότι θα πάρουμε
αποζημίωση στην Ελλάδα. Πιο ύστερα ήρθαν Τούρκοι πρόσφυγες από την Ελλάδα, από
το Άκπουναρ και την Κοζάνη, όπως έλεγαν. Οι πιο πολλοί απ’ αυτούς ήταν καλοί
άνθρωποι. «Μη φύγετε, καθίστε να μείνουμε μαζί», έλεγαν. Όταν πλησιάζαν οι
μέρες να φύγουμε, ήρθαν στο χωριό μας Τούρκοι από το Mελενdίζ, τα Αζάταλα, τη
Σορσοβού. Είχαμε συναλλαγές μαζί τους. Τους πουλούσαμε πανί που υφαίναμε στους
αργαλειούς μας. Μας παρακαλούσαν αυτοί: «Μην πάτε στο Γιουνανιστάν [Ελλάδα],
θα υποφέρετε. Εκεί έχει πολλή δουλειά, λίγο φαΐ. Το μόνο καλό, που έχει ο
τόπος εκεί, είναι ότι μια χήρα μπορεί να παντρευτεί τρεις φορές. Εκεί που δεν
έχει Τούρκους, δεν έχει μπερεκέτι». Μερικοί απ’ αυτούς είχαν πολεμήσει με τους
Έλληνες και τους ήξεραν.

Τους πουλήσαμε τα πράγματα που δεν μπορούσαμε να πάρουμε μαζί μας και μας
πλήρωσαν σε καλή τιμή. «Χελάλ ολσούν!» [χαλάλι σας] έλεγαν, «να μη μείνει το
μάτι σας πάνω μας». Κάναμε την τελευταία λειτουργία στην εκκλησία, και την
παραμονή που θα φεύγαμε, στις 31 Ιουλίου, αποκρέψαμε, γιατί την άλλη μέρα
άρχιζε η νηστεία του Δεκαπενταύγουστου.

Μαζευτήκαμε σε συγγενικά σπίτια και φάγαμε μαζί. Το πρωί ξεκινήσαμε. Απλοί
άνθρωποι ήμασταν και αθώοι. Λυπόμαστε και κλαίγαμε που φεύγαμε, γιατί δεν
ξέραμε πού θα μας πάνε. H εκκλησία νοίκιασε ζώα για μας τις φτωχές
οικογένειες. Περάσαμε από το χωριό Mελενdίζ και κατά το βράδυ φτάσαμε στα
Αζάταλα. Δεν προχωρήσαμε παρακάτω εκείνη τη βραδιά γιατί «πιάστηκε το
φεγγάρι». Το θεωρήσαμε γρουσουζιά και φοβηθήκαμε.

Όλο κλαίγαμε και κάναμε μετάνοιες. Οι Τούρκοι πήραν ντενεκέδες στο χέρι και
τους χτυπούσαν. Κάνανε μεγάλο θόρυβο να ξεπιαστεί το φεγγάρι. Την άλλη μέρα το
πρωί ξεκινήσαμε για το Ντένεγι. Εκεί μείναμε δέκα μέρες σε σπίτια. Ύστερα
νοικιάσαμε αραμπάδες και πήγαμε στο Ουλούκισλα, όπου καθίσαμε τρεις μέρες σε
τσαντίρια. Ένα πρωί σηκώνεται η θεία μου και λέει: «Ελάτε να δείτε ένα πράγμα
μαύρο που μακραίνει σαν μαστίχα και κουβαλάει ανθρώπους!». Ήταν το τρένο που
για πρώτη φορά το βλέπαμε. Έτσι καθώς ερχόταν από μακριά και έκανε πατ-πατ μου
φάνηκε σαν μια γελάδα που από πίσω της έτρεχε ένα κοπάδι μοσχάρια. Μπήκαμε στο
τρένο που ήρθε από το Έρεγλι και πήγαμε στη Μερσίνα. Εκεί μείναμε δεκαπέντε
μέρες σε χάνι. Ήμαστε φτωχοί και δουλεύαμε στο διάστημα αυτό μεροκάματο σε
σπίτια και σε αποθήκες.

Τρεις πέθαναν στο ταξίδι. Τους πέταξαν στη θάλασσα

Προτού να φύγουμε, ο παπάς μας μάζεψε, έκανε λειτουργία και κήρυγμα. Μας είπε
πως πάμε στην Ελλάδα, σε χριστιανικό τόπο, και να μη φοβόμαστε. Μόλις μπήκαμε
στο βαπόρι, τρελαθήκαμε από το φόβο μας. Μας τρόμαζε η θάλασσα. Μερικές
γυναίκες δεν ήθελαν να μπουν μέσα και έλεγαν: «Καλύτερα να πεθάνουμε στην ξηρά
παρά στη θάλασσα». Ενώ ταξιδεύαμε έκανε φουρτούνα. Φωνές, κακό. Οι γυναίκες
έκλαιγαν και φώναζαν: «Πνιγόμαστε, καπετάνιο! Κύριε ελέησον! Παναγιά, σώσε
μας!». Τρεις πατριώτες μας πέθαναν πάνω στο ταξίδι. Τους έδεσαν με σίδερα και
τους πέταξαν στη θάλασσα.

Πέθανε και ένα μωρό έξι μηνών, αβάφτιστο. H μάνα του το έκρυψε και δεν το
δήλωσε. Λυπήθηκε να το πετάξει στη θάλασσα και το έθαψε όταν βγήκαμε στην
ξηρά. Υποφέραμε πολύ στο βαπόρι εμείς οι φτωχοί. Δεν είχαμε τι να φάμε και μας
τάγιζαν γαλέτες. Στον Άι-Γιώργη στον Πειραιά μάς έκαναν καραντίνα. Μας
κούρεψαν όλους, άντρες γυναίκες, και ύστερα μας πήγαν στο λουτρό. Δε θυμάμαι
πόσες μέρες κάτσαμε εκεί στα τσαντίρια.

Απ’ εκεί μας πήγαν στο Βόλο, ξανά με βαπόρι. Καθίσαμε δεκαπέντε μέρες στα
τσαντίρια. Ήρθε ένας θείος μου από την Κοζάνη και με πήρε κοντά του. Τους
άλλους πατριώτες μας τους έβαλαν στα αυτοκίνητα και τους πήγαν στο Δαμιανό,
ένα βουλγάρικο χωριό με παλιόσπιτα, κοντά στα Γιαννιτσά.

Φτωχοί άνθρωποι ήμασταν στο Σιβρίχισαρ, φτωχοί άνθρωποι είμαστε κι εδώ. Όπου
υπάρχει ζήση, εκεί είναι καλά. Εδώ είναι καλύτερα απ’ εκεί. Εδώ είδαμε κόσμο.
Εκεί, πάνω στο βουνό, δεν ξέραμε τίποτε.