ΣΠYPΟΣ BPYΩNHΣ «Eλληνοτουρκική φιλία, σαν έρωτας… σκαντζόχοιρων»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
8 λεπτά  |
 |
|
«Αρχίσαμε να φωνάζουμε πολύ αργά για τις τουρκικές παραβιάσεις και τώρα μία |
Ο Σπύρος Βρυώνης, από τους πιο διακεκριμένους καθηγητές Ελληνικής και
Βυζαντινής Ιστορίας στην Ελλάδα και το εξωτερικό, γεννήθηκε στην Αμερική από
γονείς Κεφαλονίτες. H ειρωνεία είναι ότι… δεν φοίτησε ποτέ σε ελληνικό
σχολείο στις ΗΠΑ. Αγάπησε, όμως, την Ελλάδα και την κουλτούρα της, σαν να είχε
ζήσει για πάντα στη δεύτερη πατρίδα του. «Όταν μ’ έφερε η μάνα μου στην
Κεφαλονιά, ήμουν οκτώμισι ετών. Έζησα για τέσσερις μήνες στο χωριό κι αυτό μου
έμεινε. Το όνειρό μου ήταν να γυρίσω πίσω. Όταν φύγαμε, έκλαιγα», θυμάται.
Ήταν η εποχή που άκουγε το «Κύριε Ελέησον» και νόμιζε «ότι ο παπάς προσαγόρευε
κάποιον κύριο που τον έλεγαν “Ελέησον”».
H επαφή του με την ελληνική γλώσσα κόπηκε στα 17 του χρόνια, όταν στο κολέγιο
άρχισε να μαθαίνει αρχαία ελληνικά. «Ύστερα από τρεις μήνες κατάλαβα τι
σήμαινε “Κύριε Ελέησον” και άρχισε να μου εμφανίζεται όλη η ομορφιά της
γλώσσας…».
Πέρασαν σχεδόν εξήντα χρόνια από τότε και ο Σπύρος Βρυώνης έχει στο ενεργητικό
του περισσότερα από 30 επιστημονικά βιβλία και 180 επιστημονικά άρθρα και
μελέτες για την Ελλάδα, την Τουρκία, το Ισλάμ και τον εξισλαμισμό της Μικράς
Ασίας. Έχει διδάξει στα Πανεπιστήμια του Χάρβαρντ, του Λος Άντζελες, του
Σικάγου και της Νέας Υόρκης, διετέλεσε διευθυντής του Κέντρου Αλέξανδρος
Ωνάσης και είναι ο ιδρυτής του Βρυώνειου Κέντρου για τη Μελέτη του Ελληνισμού
– το κέντρο διαλύθηκε το 2000, όταν ο Ελληνοαμερικανός χρηματοδότης του
έστρεψε αλλού τα ενδιαφέροντά του.
Ο Σπύρος Βρυώνης επιστρέφει στη σύγχρονη Ελλάδα για να εξετάσει στο νέο του
βιβλίο (θα κυκλοφορήσει στις ΗΠΑ το φθινόπωρο) τον «μαύρο Σεπτέμβρη» του 1955
στην Κωνσταντινούπολη, την πιο τραγική στιγμή της πρόσφατης Ιστορίας της
Ρωμιοσύνης της Πόλης. Ο 75χρονος καθηγητής – με πληθώρα πηγών απ’ όλες τις
εμπλεκόμενες πλευρές και χιλιάδες υποσημειώσεις που τεκμηριώνουν τα
συμπεράσματά του – γράφει για ένα ζήτημα, το οποίο θίγει πολιτικές πολλών
κρατών και ξετυλίγει το νήμα των γεγονότων, τις εσωκομματικές τριβές του
κόμματος του Αντνάν Μεντερές και τη διαφθορά του καθεστώτος του, τις
οικονομικές και ψυχολογικές συνθήκες που οδήγησαν στο έγκλημα, ενώ τεκμηριώνει
απόλυτα την τοποθέτηση της ευθύνης στο τουρκικό κράτος.
«Έχουμε να κάνουμε με ένα τεράστιο έγκλημα του κράτους», λέει στα «NEA» ο
Σπύρος Βρυώνης. «Ένα έγκλημα που δεν θελήσαμε να το καταλάβουμε στην Ελλάδα.
Δεν ήταν ένα έγκλημα που έγινε από το σφρίγος του εθνικισμού, αλλά ένα έγκλημα
πολύ καλά προγραμματισμένο». Από τότε που συνέβησαν τα τραγικά γεγονότα είχε
στον νου του αυτό το βιβλίο. «Ήταν ένα φαινόμενο το οποίο μας εξέπληξε και δεν
μπορούσαμε να καταλάβουμε πώς και γιατί μέσα σε λίγες ώρες σε έναν τεράστιο
χώρο καταστράφηκαν 4.500 επιχειρήσεις, 3.500 κατοικίες, 41 σχολεία, 9
εφημερίδες«.
Ο καθηγητής βρισκόταν τότε στην Ουάσιγκτον, στο Ίδρυμα Βυζαντινών
Σπουδών του Χάρβαρντ. «H “Ουάσιγκτον Ποστ” και η “Γκάρντιαν” έγραφαν “ευτυχώς
που επενέβη η τουρκική κυβέρνηση τα ξημερώματα και επέβαλε την τάξη”. Δεν
εξήγησαν τίποτα παραπάνω. Επιπλέον, επαινούσαν την τουρκική κυβέρνηση. Λίγο
αργότερα, ο Αρχιεπίσκοπος Αμερικής μίλησε και άρχισε να περιγράφει πράγματα
τελείως διαφορετικά απ’ όσα γράφονταν». Ο κ. Βρυώνης συγκέντρωσε όλα τα
δημοσιεύματα της εποχής, τα φύλαξε σε ένα κουτί και στις αρχές του ’80 άρχισε
να μελετά το «πογκρόμ» κατά των Ελλήνων της Κων/πολης.
«H λέξη “πογκρόμ” προέρχεται από μια σλαβική λέξη για τον κεραυνό. Πογκρόμ
είναι μια αιφνίδια επίθεση σε μια ενότητα της κοινωνίας, θρησκευτική,
διανοητική, οικονομική, εθνική. Ο όρος δεν έχει να κάνει μόνο με τους
Εβραίους, αλλά με μια οποιαδήποτε ομάδα την οποία ένα οργανωμένο κράτος
προσπαθεί να καταστρέψει συστηματικά», εξηγεί. Και συνεχίζει: «Από την εποχή
των Νεοτούρκων στην Τουρκία έβλεπαν να διαλύεται μια πολυεθνική αυτοκρατορία
και άρχισαν να διαμορφώνουν την πολιτική έναντι των μειονοτήτων. Αποφάσισαν να
καταστρέψουν τις μειονότητες. Για να το κάνουν αυτό, δημιούργησαν το
“παρακράτος”, ένα μυστικό κράτος πλάι στο κανονικό».
Τους όπλισαν με κασμάδες, ρόπαλα και δυναμίτη
 |
|
«Ήταν όλα καλά οργανωμένα και σχεδιασμένα από το τουρκικό κράτος, που |
O καθηγητής Σπύρος Βρυώνης αφηγείται το χρονικό της προγραμματισμένης
καταστροφής στην Πόλη: «Οι καταστροφές εκτελέστηκαν σε κάθε γειτονιά από τα
τοπικά σωματεία του Δημοκρατικού Κόμματος, το οποίο επιστράτευσε εργάτες και
έδωσε εντολή να μη μείνει τίποτα όρθιο. Τους όπλισαν με κασμάδες, με ρόπαλα,
ορισμένους με δυναμίτη. Εκτός από τα συνδικάτα, έντονη ήταν και η επιστράτευση
του Τύπου, που άρχισε να δημοσιεύει κατηγορίες εις βάρος του Πατριαρχείου και
της ελληνικής κοινότητας. Ήταν όλα καλά οργανωμένα».
Στο νέο βιβλίο του Σπύρου Βρυώνη εξετάζονται και οι συνθήκες στο κυβερνών
τουρκικό κόμμα που οδήγησαν στην καταστροφή. «H οικονομική πολιτική του
Μεντερές, που μοίραζε χρήματα σε τοπικούς παράγοντες, είχε αποτύχει, ο
πληθωρισμός ανέβαινε, η λίρα έπεφτε. Ο Μεντερές αποφάσισε να ασπαστεί την
πρόσκληση των Άγγλων για πρώτη φορά να αμφισβητήσει την Κύπρο. Έβαλε υπουργό
Εξωτερικών τον Φατίν Ζορλού, που ήταν εξτρεμιστής και μικρο-ιμπεριαλιστής. Τον
έλεγαν “ο κύριος 10%”, επειδή κι εκείνος είχε κλέψει το Δημόσιο. Ο Ζορλού
ήθελε να γίνει το πογκρόμ, ενώ ο ίδιος θα έλειπε στο Λονδίνο. Το βράδυ της 6ης
Σεπτεμβρίου, ο Μεντερές και η παρέα του ταξίδευαν με τρένο εκτός Κων/πολης.
Σύμφωνα με τις πηγές, ο αρχηγός των μυστικών υπηρεσιών τον ενημέρωνε για τις
καταστροφές κάθε δέκα λεπτά. Όταν τελείωσαν οι καταστροφές, επέστρεψε και
κηρύχτηκε στρατιωτικός νόμος».
Δέκα χρόνια χρειάστηκε ο καθηγητής για να βρει τα πρακτικά των δικών
της Πλάτης (Δίκες στη Γιασίαντα, την Πλάτη των Πριγκιποννήσων), μιλώντας ακόμη
και με στελέχη των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, οι οποίοι τού έλεγαν ότι δεν
θυμούνται… «Το πρώτο που μπόρεσα να βρω, ήταν ένα αντίτυπο των σκεπτικών και
των αποφάσεων των 19 δικών. Είχα συγκεντρώσει και όλα τα απομνημονεύματα. Αυτά
τα δημοσίευσαν, γιατί ο στρατός έπρεπε να δικαιολογήσει πώς ανέτρεψε μια
νόμιμα εκλεγμένη κυβέρνηση. Επιπλέον, συνέλαβαν περισσότερους από 55
κομμουνιστές μία ημέρα μετά το πογκρόμ και τους κατηγόρησαν ότι είχαν
προκαλέσει τις καταστροφές! Το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν υπήρχε σχεδόν, δεν είχε
ούτε ανθρώπους ούτε χρήματα».
Καβγάδες στην ίδια γειτονιά
Ποια η γνώμη του για την «βήμα προς βήμα» προσέγγιση Ελλάδας και Τουρκίας;
«Μου θυμίζει την ιστορία του Αμερικανού χωριάτη διαμαρτυρόμενου παπά που λέει
“μην κάνεις αυτά που κάνω εγώ, κάνε αυτά που σου λέω”», απαντά. «Ζούμε στην
ίδια γειτονιά και είναι λογικό να έχουμε καβγάδες. Κι εμένα στην Καλιφόρνια
δεν με ήθελαν οι γείτονες, επειδή ήμουν Έλληνας. Στα χωριά, αν σου φάνε ένα
σύνορο από τα κτήματά σου, μπορεί να γίνει και φόνος. Σοβαρά, όμως, αυτό είναι
μακροχρόνιο πρόβλημα, η Ελλάδα το κατάλαβε αργά και έχει εμφανισθεί πιο
αδύναμη. Είναι και το Κυπριακό που χάλασε την ισορροπία. Όταν φθάσεις στο
σημείο να δέχεσαι αυτήν την συνεχιζόμενη παραβίαση από τα τουρκικά αεροπλάνα
(που είναι αμερικανικά), δεν υπάρχει τίποτα φιλικό που να είναι θεσμοθετημένο.
Ωραίο το βραβείο Ιπεκτσί, αλλά καμιά φορά διερωτάται κανείς γιατί δίνεται.
Πρέπει να έχουμε φιλία, το ζήτημα είναι τι θα πληρώσουμε γι’ αυτήν τη φιλία.
Μακάρι να είχαμε ελληνοτουρκική φιλία, αλλά θα έμοιαζε με τον τρόπο που κάνουν
έρωτα οι σκαντζόχοιροι: σπανίως και με μεγάλη προσοχή».
Οι Έλληνες παρακαλούν γονατιστοί και οι Τούρκοι το συνειδητοποιούν επειδή τους
το επιτρέπει το αφεντικό τους, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, λέει. «Όταν ήμουν στην
Ελλάδα, είχα συναντηθεί με τον Αμερικανό πρέσβη, τον κ. Νάιλς, και τον είχα
ρωτήσει για τις παραβιάσεις. Μου απάντησε ότι “παραβιάσεις δεν υπάρχουν”. Του
είπα “έχω τις στατιστικές”. Ύστερα από μερικούς μήνες μού έλεγε ότι
παραβιάσεις υπάρχουν. H πολιτική του Στέιτ Ντιπάρτμεντ άλλαζε κάθε τόσο.
Αρχίσαμε να φωνάζουμε, αλλά αργοπορημένα. Μια de facto κατάσταση έχει γίνει de
jure. Και η Ελλάδα αναγκάζεται να δεχθεί μια δευτερεύουσα θέση στις απόψεις
τής εκάστοτε αμερικανικής κυβέρνησης, ότι η Τουρκία θα σώσει τις ΗΠΑ και από
τη Ρωσία και από τη Μέση Ανατολή».
Μια πλούσια, δίχως συναίσθηση κοινότητα
H ελληνοαμερικανική κοινότητα σήμερα «είναι πλούσια, αλλά δεν έχει πλέον
συναίσθηση του τι είναι», λέει ο Σπύρος Βρυώνης. «Κέντρο της είναι η θρησκεία
και αρχηγός ο Αρχιεπίσκοπος. Δεν ξέρουν, δεν καταλαβαίνουν τίποτα απ’ την
Ελλάδα. Έχουν υποστεί επιπλέον την επίδραση των επισήμων εκφράσεων της
αμερικανικής κυβέρνησης σε πολιτικά θέματα. Πολλοί μάλιστα θεωρούν τους
Έλληνες τρομοκράτες! Υπάρχει τρομοκρατία στην Αμερική, στην Αγγλία, όχι μόνο
στην Ελλάδα. H Εκκλησία κάνει τη δουλειά της πολύ καλά, αλλά ο ιερέας έχει
μεταμορφωθεί στον άνθρωπο που δίνει εντολές στην κοινότητα.
Όταν έγινε η απογραφή για τους Έλληνες νεκρούς στους Δίδυμους Πύργους, οι
μεν βγήκαν με έναν κατάλογο 120 νεκρών Ελλήνων, η δε Αρχιεπισκοπή κοίταξε τα
βιβλία της και είπε ότι ήταν 80 Ορθόδοξοι. Είναι πολύ ξεκάθαρο.
H εποχή του Ιακώβου ήταν καθοριστική στη θρησκευτικοποίηση της ταυτότητας
των Ελληνοαμερικανών. Πολλοί έφυγαν από την Εκκλησία, γιατί δεν αισθάνονταν
μέλη της κοινότητας, αλλά μιας εκκλησιαστικής ομάδας. Υπάρχει έλλειψη
κατανόησης για το ποια είναι τα προβλήματα της Ελλάδας και πώς λειτουργεί το
ελληνικό κράτος».
Google news
