Πρόσωπα Ένα βιβλίο μνήμης

Στο προηγούμενο βιβλίο του, τον λόγο είχαν τα θύματα, οι επιζήσαντες. Στο
τελευταίο του βιβλίο, τον λόγο έχουν οι θύτες. Εδώ και τέσσερα χρόνια, ο Ζαν
Χατζφέλντ, βετεράνος δημοσιογράφος της «Λιμπερασιόν», υπηρετεί τη μνήμη της
γενοκτονίας στη Ρουάντα.

Ζαν Χατζφέλντ. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια μοιράζει τον χρόνο του ανάμεσα στο Παρίσι και την κοινότητα Νιαμάτα της Ρουάντας

Απρίλιος – Ιούλιος 1994. Εκατό ημέρες σφαγής. Οι Χούτου επιχειρούν να
εξοντώσουν τη μειοψηφία των Τούτσι. Ο Ζαν Χατζφέλντ βρισκόταν εκεί. Όπως και
πολλοί άλλοι δημοσιογράφοι, «κάλυψε» την οργανωμένη σφαγή των Τούτσι. Σε
αντίθεση με πολλούς άλλους, ωστόσο, κατάλαβε εξαρχής πως η δημοσιογραφία δεν
θα μπορούσε να «αποδώσει» όλη εκείνη τη φρίκη. «Συνειδητοποίησα πως θα
χρειαζόταν χρόνος για να καταλάβουμε και κυρίως, πως θα χρειαζόταν χρόνος
στους κατοίκους της Ρουάντας για να μπορέσουν να αφηγηθούν, μια μέρα, όσα
είχαν συμβεί».

Το 1994, λοιπόν, ο Χατζφέλντ, ο οποίος συνεργαζόταν με τη γαλλική εφημερίδα
«Λιμπερασιόν» από την ίδρυσή της, το 1973, εγκατέλειψε τη Ρουάντα προκειμένου
να καλύψει άλλα γεγονότα, συχνά πολέμους, στα Βαλκάνια, στο Ιράκ, στη Μέση
Ανατολή. Επέστρεψε, ωστόσο, το 1999, σε άδεια άνευ αποδοχών, την οποία
ανανεώνει έκτοτε κάθε χρόνο, διστάζοντας να αφήσει οριστικά πίσω του τη
δημοσιογραφία.

Ο 54χρονος σήμερα Χατζφέλντ μιλάει μόνο για όσα γνωρίζει. Όχι για τη Ρουάντα
συνολικά, το παλαιό καθεστώς, τις πρόσφατες εκλογές και τη νέα της κυβέρνηση –
μόνο για την κοινότητα Νιαμάτα, ανάμεσα σε αυτήν άλλωστε και το Παρίσι
μοιράζει τη ζωή του τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Είναι μια κοινότητα που
εκτείνεται σε 14 λόφους. Πριν από τη γενοκτονία, είχε 120.000 κατοίκους.
Επέζησαν μόνο 50.000 – πέντε στους έξι Τούτσι σφαγιάστηκαν.

Ο Χατζφέλντ μιλάει πάντα προσεκτικά. Φέρνει βέβαια τον καθένα αντιμέτωπο με
την άγνοια, την αδιαφορία ή την ασυνειδησία του. Αφήνει στην άκρη, ωστόσο, τον
στόμφο, «το όπλο της ανθρώπινης ανοησίας». Πριν από δύο χρόνια κυκλοφόρησε
(από τις Εκδόσεις Seuil) το πρώτο του βιβλίο για τη Ρουάντα, με τίτλο «Dans le
nu de la vie» («Στο γυμνό της ζωής»). Πρόσφατα, κυκλοφόρησε (από τις Εκδόσεις
Seuil και πάλι) το δεύτερο βιβλίο του, «Une saison de machettes» («H εποχή των
μαχαιριών»). Στο πρώτο, είχαν τον λόγο τα θύματα, οι «φίλοι» του· στο δεύτερο
οι «εχθροί» τους. Ο Χατζφέλντ δεν θα ξεχάσει την ημέρα που ο διερμηνέας του
τού αποκάλυψε πως ανάμεσα στους δολοφόνους από τους οποίους είχε πάρει
συνέντευξη μέσα στις φυλακές βρισκόταν και ο δολοφόνος των γονιών του.

Τελικά, κατ’ ουσίαν, πριν και έπειτα από τόσους θανάτους, ποια είναι η διαφορά
ανάμεσα στους Χούτου και τους Τούτσι; «Τίποτα, πέραν τού ότι οι μεν εκτρέφουν
αγελάδες και οι δε, όχι. Τίποτα, πέραν τού ότι οι μεν ωθήθηκαν να σκοτώσουν
τους δε».