TPITH AΠOΨH Tο μέλλον των κοινοτικών πόρων

H συζήτηση για το μέλλον των Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής μετά
το 2006-2008 έχει ήδη αρχίσει στην Ευρώπη, δυστυχώς όμως δεν είναι ιδιαίτερα
αναπτυγμένη στη χώρα μας. Ήδη αναμένεται να κατατεθεί από την Ευρωπαϊκή
Επιτροπή το φθινόπωρο του 2003 η τρίτη Έκθεση για τη Συνοχή της Διευρυμένης
Ευρώπης.

Στον διάλογο για το μέλλον των κοινοτικών πόρων συμμετέχουν κατά βάση οι
κυβερνήσεις των χωρών κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα μνημόνια που
έχουν καταθέσει και τα οποία κινούνται σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Κάποιες
χώρες, όπως η Ελλάδα, υποστηρίζουν αμυντικά τη διατήρηση των υπαρχουσών
πολιτικών της Ένωσης (όπως της Περιφερειακής Πολιτικής κ.ά.) αποδεχόμενες σε
τελική ανάλυση το πλαφόν που έχει αποφασιστεί για τα διαρθρωτικά Ταμεία στο
Βερολίνο (0,45% του Κοινοτικού ΑΕΠ της E.E. των 15) και προτείνοντας οριακές
τροποποιήσεις (π.χ. αντιμετώπιση της «στατιστικής επίπτωσης» που επιφέρει η
διεύρυνση με αντισταθμιστικά μέτρα κ.ά.). Άλλες πάλι χώρες, όπως το Ηνωμένο
Βασίλειο, αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα των πολιτικών που ασκεί η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ειδικά την Περιφερειακή Πολιτική και την ΚΑΠ) και
προτείνουν την «επανεθνικοποίησή» τους και ταυτόχρονα μετατόπιση των πόρων σε
άλλους τομείς και πολιτικές. Το ζήτημα της ουσιαστικής αύξησης των κοινοτικών
πόρων, πέραν του 0,45% του Κοινοτικού ΑΕΠ, δεν τίθεται αφού δεν θεωρείται
ρεαλιστικό, δεδομένης της αντίδρασης ειδικά της Γερμανίας, Γαλλίας και
Ηνωμένου Βασιλείου, που συνεισφέρουν υπέρμετρα στον κοινοτικό προϋπολογισμό.
Έχει ενδιαφέρον να επισημανθεί ότι στον διάλογο αυτό, ο οποίος μέσα στο 2004
θα εξελιχθεί σε επίπονες διαπραγματεύσεις ανάμεσα στα κράτη-μέλη, παρενέβησαν
το τελευταίο διάστημα διάφοροι επιστήμονες και εμπειρογνώμονες.

H ομάδα εμπειρογνωμόνων που συνέστησε ο πρόεδρος της Επιτροπής Ρομάνο Πρόντι,
με επικεφαλής τον Βέλγο οικονομολόγο Αντρέ Σαπίρ, στην έκθεση για την ανάπτυξη
στην Ευρώπη του μέλλοντος (2003) υποστηρίζει ότι θα πρέπει να καταργηθούν η
Ευρωπαϊκή Κοινή Αγροτική Πολιτική και η Περιφερειακή Πολιτική, που απορροφούν
άνω του 70% των κοινοτικών πόρων. Οι πόροι αυτοί υποστηρίζεται ότι θα πρέπει
να στραφούν σε άλλους τομείς: στην έρευνα και την τεχνολογία, στην εκπαίδευση,
στα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών και ενέργειας. Τα επιχειρήματα που
επιστρατεύονται από διάφορες πλευρές (βλ. αντίστοιχη έκθεση Robert Huggins
Associates) αναφέρονται στην αποτυχία της ευρωπαϊκής περιφερειακής πολιτικής
να αμβλύνει τις περιφερειακές ανισότητες τις τελευταίες δεκαετίες, και να
οδηγήσει τις περιφέρειες της Ευρώπης σε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης.

Πράγματι, είναι γεγονός ότι τα αποτελέσματα της κοινοτικής περιφερειακής
πολιτικής την τελευταία 20ετία, από τα ΜΟΠ της δεκαετίας του ’80 μέχρι το Γ’
ΚΠΣ σήμερα, υπολείπονται των στόχων που είχαν τεθεί. Ωστόσο, δεν πρέπει να μας
διαφεύγει το γεγονός ότι η κοινοτική περιφερειακή πολιτική είναι μία κατ’
εξοχήν πολιτική αναδιανομής του εισοδήματος, με μεταφορά πόρων από τις
πλούσιες στις φτωχές περιοχές, και με κύριο κριτήριο το κατά κεφαλήν
ακαθάριστο εθνικό προϊόν (στόχος 1) και για αυτόν τον λόγο θα πρέπει να
διατηρηθεί. H κριτική που συστηματικά ασκείται κατά της κοινοτικής
περιφερειακής πολιτικής, ουσιαστικά στρέφεται κατά της λογικής της πολιτικής
αναδιανομής και της άμβλυνσης των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων στις
περιφέρειες της Ένωσης. H επιδίωξη της μετατόπισης αυτών των πόρων (και όχι
πρόσθετων πόρων) σε άλλους σημαντικούς τομείς, όπως η έρευνα, η εκπαίδευση, τα
δίκτυα μεταφορών, πλήττει στην ουσία τον πυρήνα των αναδιανεμητικών κοινοτικών
πολιτικών, ανταποκρινόμενη στη σύγχρονη νεο-φιλελεύθερη λογική που δίδει
έμφαση στην ανταγωνιστικότητα, στην επιχειρηματικότητα και στην κυριαρχία της
αγοράς, στο πλαίσιο των αρχών του μονεταριστικού Συμφώνου Σταθερότητας.

Τα ζητήματα αυτά θα πρέπει να απασχολήσουν τον επιστημονικό και πολιτικό
διάλογο στη χώρα μας. Αντί να συζητάμε μόνο τα προβλήματα της μειωμένης
απορρόφησης των πόρων του Γ’ ΚΠΣ, οφείλουμε να ανοίξουμε διάλογο για τη
διαμόρφωση του νέου Σχεδίου Περιφερειακής Ανάπτυξης του Δ’ Κοινοτικού
Πλαισίου, τους προσανατολισμούς και στόχους της περιφερειακής πολιτικής, τα
νέα κριτήρια κατανομής των κοινοτικών πόρων μετά το 2006-2008, εκτός του κατά
κεφαλήν ΑΕΠ (π.χ. γεωγραφικά, θεματικά κριτήρια, χωρική συνοχή, κ.ά.).
Πρωτίστως θα πρέπει να συζητήσουμε για τις προκλήσεις των πολιτικών της
διευρυμένης Ευρώπης των 27, η οποία διαφαίνεται ότι θα διαχειριστεί
περιορισμένους πόρους, δεσμευμένους όλο και περισσότερο από νεο-φιλελεύθερες
πολιτικές που υπαγορεύει το Σύμφωνο Σταθερότητας, παρά από νέες αναπτυξιακές
και αναδιανεμητικές πολιτικές με στόχο την οικονομική και κοινωνική συνοχή.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.