Στα καταφύγια των ναζί

Κάτω από τους βερολινέζικους δρόμους βρίσκεται ένας ξεχασμένος κόσμος από
καταφύγια και τούνελ που διηγούνται ιστορίες σκληρότητας, πόνου, διαφυγής και
κατασκοπείας από το βίαιο παρελθόν της γερμανικής πρωτεύουσας.

Στα μπούνκερ. Ο Άρνολντ και ο Μουέλερ, Βερολινέζοι ξεναγοί, στέκονται στην είσοδο ενός από τα καταφύγια που έφτιαξε ο Χίτλερ

Οι ξένοι επισκέπτες μάταια αναζητούν τα απομεινάρια της βίαιης ιστορίας της
πόλης από τον περασμένο αιώνα, τις δυο κυριότερες «ατραξιόν»: το Τείχος και το
μπούνκερ του Αδόλφου Χίτλερ. Το Τείχος γκρεμίστηκε και δεν απόμειναν παρά
μερικά μικρά κομματάκια και το μπούνκερ του Χίτλερ είναι σήμερα σκεπασμένο από
ένα απέραντο πάρκινγκ αυτοκινήτων.

Όμως μερικά από τα 1.000 μπούνκερ του B’ Παγκοσμίου Πολέμου παραμένουν άθικτα
και προσιτά, οι διάδρομοί τους αντιλαλούν, ακόμη και οι προπαγανδιστικές
αφίσες και τα συνθήματα με γοτθική γραφή δίνουν μια έντονη γεύση από ένα
παρελθόν που οι Βερολινέζοι θα προτιμούσαν να ξεχάσουν. Τα μπούνκερ της
ναζιστικής ελίτ, τα οποία βρίσκονται κάτω από το κέντρο της πόλης, ανάμεσα
στην πύλη του Βρανδεμβούργου και την πλατεία Πότσδαμ, εκεί που κάποτε ήταν η
ψυχροπολεμική «έρημη χώρα» ανάμεσα στο Ανατολικό και το Δυτικό Βερολίνο, έχουν
τώρα σφραγιστεί από φόβο μήπως γίνουν «ναοί» των νεοναζί.

Πάνω από τα μπούνκερ των χιτλερικών αρχηγών, μπροστά σε ένα σύγχρονο
συγκρότημα διαμερισμάτων, ένα μνημείο για το Ολοκαύτωμα βρίσκεται υπό
ανέγερση. Αν οι αρχές επέτρεπαν να αποσφραγιστούν τα μπούνκερ των χιτλερικών,
τότε ίσως να διαλυόταν το μυστήριο που ακόμη τα τυλίγει. Όμως η Πέτρα Ρέετς,
από το δημοτικό συμβούλιο της πόλης, λέει: «Δεν θέλουμε να κατέβει σε κάποιους
η ιδέα να έρθουν εδώ μέσα και να ανάψουν κεράκια στα γενέθλια του Χίτλερ».

Οι βομβαρδισμοί

Στη διάρκεια των βομβαρδισμών του Βερολίνου από τα συμμαχικά αεροσκάφη,
στριμωγμένοι μέσα στα μπούνκερ, όσοι μπορούσαν και όσοι προλάβαιναν από τα
τρία εκατομμύρια των κατοίκων της πόλης, συχνά έβρισκαν το κουράγιο έστω για
κάποιο πικρόχολο αστείο. «Έλεγαν τότε πως το Βερολίνο ήταν η μοναδική πόλη της
Γερμανίας όπου μπορούσες να πάρεις το υπόγειο τρένο από το δυτικό μέχρι το
ανατολικό μέτωπο», διηγείται ο οδηγός των μπούνκερ Γιούργκεν Μίλερ.

Μετά τον πόλεμο, οι Σύμμαχοι κατέστρεψαν το 80% των μπούνκερ στο πλαίσιο ενός
προγράμματος για την αποστρατιωτικοποίηση της Γερμανίας. Όμως ο Ψυχρός Πόλεμος
έφερε νέα σκαψίματα. Ο Βερολινέζος ιστορικός Ντίμαρ Άρνολντ ξέρει 30 μυστικά
τούνελ που οδηγούν από το Ανατολικό στο Δυτικό Βερολίνο. Τα περισσότερα από
αυτά τα περάσματα προδόθηκαν από τη Στάζι, τη μυστική αστυνομία της Ανατολικής
Γερμανίας.

Οι κατάσκοποι άνοιγαν και αυτοί τούνελ στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Το πιο
ξακουστό, το οποίο ανοίχτηκε βάσει ενός αμερικανοβρετανικού σχεδίου που
κόστισε 30 εκατομμύρια δολάρια, το 1954, είχε μήκος 443 μέτρα και κατέληγε
στον σοβιετικό τομέα της πόλης. Στο πλαίσιο της «Επιχείρησης Χρυσός», το
χρησιμοποιούσαν με επιτυχία για να παγιδεύουν τις σοβιετικές τηλεφωνικές
γραμμές, ώσπου το πρόδωσε ο διπλός πράκτορας Τζορτζ Μπλέικ.