Διαστάσεις H Λολίτα στην Tεχεράνη

Οι αγιατολάδες του Ιράν προσπαθούν να επιβάλουν τα όνειρά τους στον
πληθυσμό, να τον μετατρέψουν σε ένα αποκύημα της φαντασίας τους. Ό,τι δηλαδή
έκανε ο Χάμπερτ Χάμπερτ στη Λολίτα.

Στην Τεχεράνη. Φοιτητές ακούνε έναν συνάδελφό τους σε εκδήλωση διαμαρτυρίας που έγινε στο Πανεπιστήμιο Αμίρ Καμπίρ

Το φθινόπωρο του 1995, ύστερα από πολλές συγκρούσεις με τις ισλαμικές αρχές
για την πανεπιστημιακή της διδασκαλία, η Αζάρ Ναφίζι ξεκίνησε ένα φιλόδοξο,
όσο και επικίνδυνο πείραμα: κάλεσε μερικές πρώην φοιτήτριές της να
συγκροτήσουν μια ομάδα που θα συναντιέται κάθε εβδομάδα στο σπίτι της και θα
διαβάζει βιβλία. Οι κοπέλες που διάλεξε είχαν μεγάλες διαφορές μεταξύ τους,
προέρχονταν από προνομιούχες τάξεις αλλά και φτωχά στρώματα, ήταν ευλαβείς
αλλά και σέξι, ενάρετες και χωρισμένες, μητέρες και επαγγελματίες. Το μοναδικό
κοινό τους σημείο ήταν η αγάπη τους για τη λογοτεχνία. Έρχονταν μυστικά στο
σπίτι της κάθε Πέμπτη, έβγαζαν τη μαντήλα τους, διάβαζαν τη Λολίτα και τον
Μεγάλο Γκάτσμπυ και συζητούσαν ελεύθερα ιδιωτικές λεπτομέρειες της ζωής τους.
Όπως της είπε μια μέρα μια φοιτήτρια: «Δεν καταλαβαίνω γιατί οι άνθρωποι που
βρίσκονται σε καλύτερη θέση από μας πιστεύουν ότι οι λιγότερο τυχεροί απ’
αυτούς δεν θέλουν να απολαμβάνουν τα ωραία πράγματα ­ να ακούνε καλή μουσική,
να τρώνε καλό φαΐ ή να διαβάζουν Χένρυ Τζέιμς».

Οι συναντήσεις αυτές κράτησαν δύο χρόνια. Και η Ναφίζι, που έχει μετακομίσει
πια στην Ουάσιγκτον και διδάσκει λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο Τζων Χόπκινς,
αποτύπωσε αυτή την πολύτιμη εμπειρία στο βιβλίο της “Διαβάζοντας τη Λολίτα
στην Τεχεράνη (εκδ. Random House). Κόρη ενός πρώην δημάρχου της Τεχεράνης και
μιας πρώην βουλευτή, με σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Οκλαχόμα, η συγγραφέας
ήξερε τι πλούτο είχαν στερηθεί οι νέες γυναίκες (όπως βέβαια και οι άνδρες)
της χώρας της. Ήξερε ότι το χάσμα γενεών στο Ιράν είναι το αντίστροφο από αυτό
που παρατηρείται στη Δύση: η μετεπαναστατική γενιά έχει μεγαλώσει σε μια πολύ
πιο κλειστή και καταπιεστική κοινωνία από τους γονείς τους, ακόμη κι από τους
παππούδες τους. Το μεγαλύτερο τραύμα που υπέστη η κόρη της, σε ηλικία δώδεκα
ετών, ήταν όταν οι θρησκευτικές αρχές μπήκαν στο σπίτι τους και κατέσχεσαν τη
δορυφορική κεραία χάρις στην οποία έβλεπε τα Χ-Files. H μικρή τα έβαψε μαύρα,
και όταν η μητέρα της τής είπε ότι είναι κακομαθημένη, ξέσπασε πάνω της: «Δεν
καταλαβαίνεις. Όταν ήσουν στην ηλικία μου, σε τιμωρούσαν επειδή φορούσες
χρωματιστά κορδόνια; Δεν έχουμε τίποτα. Αυτή η σειρά ήταν το μόνο που είχα, κι
εσύ με λες κακομαθημένη;».

H συγγραφέας συνάντησε πολλές τέτοιες αντιδράσεις και στην τάξη της. «Είναι
μια πολύ πικρή γενιά, αλλά ταυτόχρονα μια θαρραλέα και μαχητική γενιά», λέει η
Ναφίζι στο περιοδικό Atlantic Monthly. Αυτή τη γενιά βλέπουμε τις
τελευταίες ημέρες να διαδηλώνει στην Τεχεράνη. Και να ελπίζει ότι θα την
υποστηρίξουμε, όχι με τα όπλα, αλλά με τις αρχές μας, με την πένα μας και με
την ψυχή μας.