Γιάννης Στουρνάρας Aφήστε στους πολιτικούς το όραμα για την Eυρώπη

H νομισματική πολιτική στην ευρωζώνη πρέπει να γίνει πιο ευέλικτη, τονίζει
ο πρόεδρος της Emporiki Bank κ. Γιάννης Στουρνάρας, ο οποίος υποστηρίζει ότι η
συνεχής ανατίμηση του ευρώ έχει «σκληρύνει» τις νομισματικές συνθήκες στην
Ευρώπη υπονομεύοντας την ανάκαμψη.

Ο κ. Στουρνάρας, αρχιτέκτονας της ένταξης της Ελλάδας στην ΟΝΕ, σε
συνέντευξή του στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» αναφέρει για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
ότι «δεν πρέπει να διστάσει για νέα μείωση επιτοκίων, αν το επιβάλλουν οι
συνθήκες».

Παράλληλα, θέτει θέμα αλλαγής του καταστατικού της EKT, ενώ καταλογίζει
δογματισμό στους κεντρικούς τραπεζίτες, σε ό,τι αφορά τη νομισματική πολιτική
και τις θέσεις τους για τα ελλείμματα. Συνιστά μάλιστα να πάρουν μαθήματα
ευελιξίας από τις ΗΠΑ.

Για το Σύμφωνο Σταθερότητας υποστηρίζει ότι πρέπει να γίνει πιο ορθολογικό
και ευέλικτο, ενώ τονίζει ότι θα ήταν εις βάρος της δημοκρατίας αν η λήψη των
αποφάσεων για την οικονομική πολιτική περνούσε από τους πολιτικούς στα χέρια
των κεντρικών τραπεζών. «Το όραμα και τη στρατηγική ας τα αφήσουμε στις
κυβερνήσεις και τη διαχείριση στους κεντροτραπεζίτες», λέει ο κ. Στουρνάρας,
επισημαίνοντας ότι «αν αφήναμε τη δημιουργία του ευρώ στις Κεντρικές Τράπεζες,
φοβάμαι ότι δεν θα είχε δημιουργηθεί ποτέ».

Γιάννης Στουρνάρας, πρόεδρος της Emporiki Bank: Οι κεντρικοί τραπεζίτες θίγονται όταν οι υπουργοί μιλούν για τα επιτόκια, αλλά αισθάνονται άνετα να μιλούν για τα δημοσιονομικά πράγματα

Η EKT θα πρέπει να δει λίγο στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, για το πώς
ασκείται μια αποτελεσματική νομισματική πολιτική», τονίζει στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ο
κ. Γιάννης Στουρνάρας, τοποθετούμενος με αυτόν τον τρόπο στη συζήτηση για την
ορθότητα της ασκούμενης νομισματικής πολιτικής, που έχει ανάψει στην Ευρωπαϊκή
Ένωση με αφορμή τη σημαντική ανατίμηση του ευρώ και την επιβράδυνση της
οικονομίας στην ευρωζώνη.

Ο πρόεδρος της Εμπορικής Τράπεζας τονίζει ότι πρέπει να υπάρξει ευελιξία στην
άσκηση νομισματικής πολιτκής (επιτοκίων), αλλά και ορθολογικοποίηση του
Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Πιστεύει ότι το Σύμφωνο Σταθερότητας θα
πρέπει να αλλάξει, κυρίως σε ό,τι αφορά τον χειρισμό των επενδύσεων (ως προς
τις δαπάνες που προσμετρούνται στο έλλειμμα), που είναι το «αγκάθι» της
ευρωπαϊκής οικονομίας.

Αρκετοί υποστηρίζουν ότι το αυστηρό Σύμφωνο Σταθερότητας πάγωσε την
ευρωπαϊκή οικονομία και δεν την αφήνει να ανακάμψει. Συμφωνείτε;

Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης έπαιξε θετικό ρόλο στη δημιουργία της
ΟΝΕ. Στην πράξη ήταν ένας συμβιβασμός για να πραγματοποιηθεί το όραμα της ΟΝΕ.
Οι μεγάλες οικονομικές δυνάμεις της Ευρώπης, προκειμένου να συγκεράσουν τα
οικονομικά τους συμφέροντα, προχώρησαν σε έναν συμβιβασμό. Το Σύμφωνο
Σταθερότητας το ήθελε πάρα πολύ η Γερμανία, όπως ήθελε και τη συγκεκριμένη
Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (EKT), με το συγκεκριμένο καταστατικό της. Τα
ήθελε, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ενιαία νομισματική πολιτική, σύμφωνα με
τα γερμανικά μεταπολεμικά πρότυπα, χωρίς να συνοδευτεί από μεγάλα
δημοσιονομικά ελλείμματα.

Συνεπώς, το Σύμφωνο Σταθερότητας έπαιξε έναν πολύ θετικό ρόλο. Ας πάρουμε ως
παράδειγμα τη Νότια Ευρώπη και την Ελλάδα: Αν δεν υπήρχε το Σύμφωνο
Σταθερότητας, η Νότια Ευρώπη θα είχε πολύ μεγαλύτερα προβλήματα δημοσιονομικής
φύσης από όσα έχει σήμερα. Το παράδοξο είναι ότι τα μεγαλύτερα δημοσιονομικά
και οικονομικά προβλήματα δεν τα έχει σήμερα η Νότια Ευρώπη, αλλά κυρίως η
Βόρεια Ευρώπη. Και αυτό αποτελεί ένα παράδοξο, το οποίο θα πρέπει ο
οικονομικός ιστορικός να το αναλύσει. Βέβαια, το Σύμφωνο Σταθερότητας έχει
ορισμένους όρους που θα πρέπει να τους ξαναδούμε προς την κατεύθυνση της
ορθολογικοποίησής τους.

Είστε υπέρ της αναθεώρησης του Συμφώνου;

Είμαι υπέρ του οικονομικού ρεαλισμού. Αυτήν τη στιγμή το σημαντικότερο ίσως
πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, είναι η έλλειψη επαρκών επενδύσεων. Όμως
οι δημόσιες επενδύσεις επιβαρύνουν το δημόσιο έλλειμμα. Έτσι, και οι
επενδύσεις μπαίνουν στον «τορβά» των περικοπών και αυτό δημιουργεί πρόβλημα.
Δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τις επενδύσεις όπως τις καταναλωτικές δαπάνες.
Πρέπει κάποτε να τραβήξουμε μια διαχωριστική γραμμή. Αυτό ήταν μια παλιά ιδέα,
η οποία δυστυχώς δεν εφαρμόστηκε. Ίσως κάποια στιγμή πρέπει να την
ξανασυζητήσουμε. Δηλαδή να μελετήσουμε ξανά τον χειρισμό των επενδύσεων στο
πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

Συμφωνείτε με τη χαλάρωση του Συμφώνου;

Όχι, στο στάδιο αυτό. Πιστεύω ότι αν αλλάξουμε τώρα το Σύμφωνο θα τεθεί θέμα
αξιοπιστίας. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να προχωρήσουμε σε αλλαγές, επειδή
κάποιες μεγάλες χώρες αντιμετωπίζουν προβλήματα. Να το κάνουμε, όταν η
κατάσταση βελτιωθεί. Νομίζω ότι η ανάκαμψη στην E.E. είναι επί θύραις.

Δεν συμφωνώ με τη χαλάρωση του Συμφώνου Σταθερότητας τώρα, για έναν ακόμη
λόγο. Κινδυνεύουμε να πάμε στο άλλο άκρο. Πριν μιλήσουμε για χαλάρωση του
Συμφώνου, ας δούμε πρώτα μια ορθολογική τροποποίηση ορισμένων όρων του. Όχι
προς την κατεύθυνση της χαλάρωσης, αλλά προς την κατεύθυνση της
ορθολογικοποίησης. Αυτό, ίσως, θα ήταν και το πιο σωστό.

Τι πρέπει να αλλάξει;

Πριν προχωρήσουμε στην τροποποίηση του Συμφώνου, ας ασχοληθούμε και με την
άσκηση της νομισματικής πολιτικής. Σήμερα έχουμε μια de facto κατάσταση, η
οποία χαρακτηρίζεται από συνεχή ανατίμηση του ευρώ. Αυτό με τη σειρά του
σημαίνει «σκλήρυνση» των νομισματικών συνθηκών στην Ευρώπη. Τώρα παίζει
σημαντικό ρόλο η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Πιστεύω ότι δεν πρέπει διστάσει
για νέα μείωση επιτοκίων, αν το επιβάλλουν οι συνθήκες.

Θα διατηρηθεί ανατιμημένο το ευρώ έναντι του δολαρίου;

Αν ερωτάτε αν θα συνεχίσει να ανατιμάται, η απάντησή μου είναι μάλλον θετική,
με δεδομένα τα θεμελιώδη μεγέθη E.E. και ΗΠΑ.

Σε πρόσφατη ομιλία σας αφήσατε αιχμές για ορισμένους κεντρικούς
τραπεζίτες, οι οποίοι, όπως είπατε, πιστεύουν ότι το
μείγμα πληθωρισμού και στασιμότητας είναι ιδανικό. Διακρίνετε στην
Ευρώπη κάποια κόντρα μεταξύ πολιτικών και κεντρικών τραπεζιτών;

Δεν υπάρχει κόντρα. Υπάρχει όμως κάποιος δογματισμός. Συμβαίνει το εξής
παράδοξο: οι κεντρικοί τραπεζίτες θίγονται όταν οι υπουργοί μιλούν για τα
επιτόκια, αλλά αισθάνονται άνετα να μιλούν για τα δημοσιονομικά πράγματα.

Σχετικά με τη δύναμη που έχουν οι κυβερνήσεις να ασκούν τον έλεγχο της
εφαρμογής του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, ο αντιπρόεδρος της
EKT κ. Λουκάς Παπαδήμος είχε δηλώσει ότι είναι «σαν να δίνει κανείς τα
κλειδιά του μίνι μπαρ σε δυνητικό αλκοολικό». Πώς το σχολιάζετε;

Μου έκανε μεγάλη εντύπωση. Νομίζω όμως ότι, κατά βάθος, ο κ. Παπαδήμος δεν το
πιστεύει αυτό που είπε. Διότι αυτό σημαίνει ότι οι τεχνοκράτες θα μπορούν να
επιβάλλουν πρόστιμα στις εκλεγμένες κυβερνήσεις. Δεν είναι πολύ βαρύ; Με ποια
δημοκρατική νομιμοποίηση μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο;

Πιστεύω ότι γίνεται, άθελα από πολλούς, μια προσπάθεια δυσφήμησης των
πολιτικών και της πολιτικής στην Ευρώπη. Είναι και αυτό μόδα. Θα πρέπει να
συμβάλουμε όλοι μας, ώστε να το θεραπεύσουμε, διότι βλάπτεται η δημοκρατία.
Και να σας πω και κάτι ακόμα που πιστεύω; Αν αφήναμε τη δημιουργία του ευρώ
στις Κεντρικές Τράπεζες, φοβάμαι ότι δεν θα είχε δημιουργηθεί ποτέ. Το ευρώ
έγινε από τους Ευρωπαίους πολιτικούς. Οι Κεντρικές Τράπεζες έχουν έναν πολύ
σπουδαίο ρόλο να παίξουν. Όμως, άλλο πράγμα το όραμα και η στρατηγική και άλλο
η διαχείριση. Το όραμα και τη στρατηγική ας τα αφήσουμε στις κυβερνήσεις και
τη διαχείριση στους κεντροτραπεζίτες.

Με κοινωνική προστασία οι αλλαγές στην εργασία

Οι αγορές εργασίας πρέπει να γίνουν πιο ευέλικτες, με την έννοια ότι πρέπει να
υποβοηθούν την κινητικότητα του εργατικου δυναμικού, τονίζει ο κ. Στουρνάρας,
ενώ αναφέρει ότι απαιτείται να λυθεί και το προβλημα της βιωσιμότητας του
ασφαλιστικού συστήματος στις ευρωπαϊκές χώρες. Λέει χαρακτηριστικά ότι η
πορεία επίλυσης των προβλημάτων αυτών είναι μακρά και επισημαίνει ότι «πρέπει
να συνδυαστεί στην πορεία αυτή η ευελιξία με την κοινωνική προστασία, σύμφωνα
με τις παραδόσεις της Ευρώπης».

Τι εννοείτε όταν προτείνετε να υπάρξει ευελιξία στην αγορά εργασίας;

Να δημιουργήσουμε πρώτα τις συνθήκες για να αποκτήσουν οι εφαρμοζόμενες
πολιτικές ευελιξία. Μετά ας μιλήσουμε για ευελιξία στην αγορά εργασίας, αφού
πρώτα ορίσουμε επακριβώς τον όρο «ευελιξία», διότι έχει δημιουργήσει πολλές
παρεξηγήσεις. Αυτό σημαίνει ότι πρώτα πρέπει να δημιουργήσουμε ένα σωστό
θεσμικό πλαίσιο για ευέλικτη συνεργασία μεταξύ νομισματικής και δημοσιονομικής
πολιτικής. Κατόπιν, ας δούμε τις αγορές. Οι αγορές προϊόντων και υπηρεσιών
είναι κατακερματισμένες. Ακόμα και οι κεφαλαιαγορές είναι κατακερματισμένες.
Σε αυτόν τον κατακερματισμό δεν συμβάλλουν μόνο τα σύνορα, αλλά και άλλα
ζητήματα, όπως φορολογικά και διοικητικά. Ιδιαίτερα εμφανής είναι ο
κατακερματισμός μεγάλων αγορών στην Ευρώπη, όπως η αγορά ενέργειας,
τηλεπικοινωνιών κ.λπ. Αυτός ο κατακερματισμός αυξάνει το κόστος και μειώνει
τον ανταγωνισμό. Στις ΗΠΑ δεν ισχύει κάτι τέτοιο.

Επίσης, η αγορά εργασίας στην Ευρώπη είναι κατακερματισμένη, με ελάχιστη
κινητικότητα, αλλά και δυαδική. Δηλαδή, το ένα κομμάτι αποτελείται από
ανταγωνιστικές επιχειρήσεις που είναι πολύ ευέλικτες και σε ό,τι αφορά το
εργασιακό καθεστώς. Το άλλο κομμάτι είναι δημόσιες επιχειρήσεις, μεγάλες
ιδιωτικές επιχειρήσεις και τράπεζες, στο οποίο η αγορά εργασίας παρουσιάζει
σημαντικές ακαμψίες.

Ποιες είναι οι διαρθρωτικές αλλαγές που, κατά τη γνώμη σας,
πρέπει να γίνουν;

Κατ’ αρχήν θα πρέπει να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα του κατακερματισμού των
αγορών προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά και των κεφαλαιαγορών. Οι αγορές εργασίας
πρέπει να γίνουν πιο ευέλικτες, υπό την έννοια ότι πρέπει να υποβοηθούν την
κινητικότητα του εργατικού δυναμικού. Ένα σημαντικό θέμα που αντιμετωπίζει η
Γηραιά Ήπειρος και σχετίζεται άμεσα με την αγορά εργασίας, είναι το πρόβλημα
βιωσιμότητας και κατακερματισμού στο ασφαλιστικό της σύστημα. Αρκετές
κυβερνήσεις – και η δική μας – έλαβαν και λαμβάνουν μέτρα επίλυσης αυτών των
σοβαρών προβλημάτων. H πορεία, όμως, είναι μακρά. Και πρέπει να συνδυαστεί
στην πορεία αυτή, η ευελιξία με την κοινωνική προστασία, σύμφωνα με τις
παραδόσεις της Ευρώπης. Και αυτό, δεν είναι πάντα εύκολο.

Έλλειμμα ευελιξίας, συνεργασίας και ρεαλισμού στην Ευρώπη

Σε ερώτηση για το πού εντοπίζει το πρόβλημα στην ευρωπαϊκή οικονομία,
ο κ. Γ. Στουρνάρας απαντά:

Στην Ευρώπη, σε αντιδιαστολή με τις ΗΠΑ, υπάρχει περιορισμένη ευελιξία των
πολιτικών που εφαρμόζονται, αλλά και των αγορών. Το πρόβλημα στην Ευρώπη,
επίσης, είναι η έλλειψη επαρκούς συνεργασίας. Αυτό που γίνεται μπορεί να
παρομοιαστεί ως ένα μη συνεργατικό παίγνιο μεταξύ μιας ανεξάρτητης Κεντρικής
Τράπεζας, 12 ανεξάρτητων δημοσιονομικών αρχών και τεσσάρων ισχυρών εργοδοτικών
και συνδικαλιστικών οργανώσεων – δύο στη Γερμανία και δύο στη Γαλλία.

Μία συνιστώσα του προβλήματος είναι η θεσμική συγκρότηση του παιγνίου. Τι
σημαίνει αυτό; Για παράδειγμα, το καταστατικό της Ευρωπαϊκής Κεντρικής
Τράπεζας ή ο τρόπος που εφαρμόζεται η πολιτική, δεν παρέχει ίσως την
απαιτούμενη ευελιξία, πιθανώς επειδή η EKT είναι νέος οργανισμός και «δίνει
εξετάσεις» αξιοπιστίας. H EKT και το καταστατικό της έγιναν σε μια άλλη εποχή
και ήταν και αυτά, έως έναν βαθμό, προϊόντα συμβιβασμού και διαπραγματεύσεων,
κυρίως μεταξύ των κυρίαρχων οικονομικών και πολιτικών δυνάμεων στην E.E.
Σήμερα, η κατάσταση έχει αλλάξει. Νομίζω ότι θα πρέπει η EKT να δει λίγο στην
άλλη πλευρά του Ατλαντικού, για το πώς ασκείται μία αποτελεσματική νομισματική
πολιτική. Βέβαια, ενδεχόμενη αλλαγή του καταστατικού της EKT απαιτεί
τροποποίηση της Συνθήκης.

Τι πρέπει να γίνει;

Πρακτικά, χρειαζόμαστε περισσότερο ρεαλισμό, περισσότερη ευελιξία, καλύτερο
πνεύμα συνεργασίας. Από μόνη της η νομισματική πολιτική δεν μπορεί να λύσει
όλα τα προβλήματα.

H απελευθέρωση στα καταναλωτικά δάνεια θα ρίξει τα επιτόκια

H απελευθέρωση των ορίων στα καταναλωτικά δάνεια θα αυξήσει τη ζήτηση και τα
έσοδα των τραπεζών και, ενδεχομένως, θα ενισχύσει λίγο την ανάπτυξη της
ελληνικής οικονομίας. Παράλληλα, αναμένεται να οδηγήσει σε μείωση των
επιτοκίων μεσοπρόθεσμα, εκτιμά ο κ. Στουρνάρας.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις από την απελευθέρωση της καταναλωτικής πίστης;

Θα έχει μια οριακή, θετική επίπτωση στην ανάπτυξη, αλλά αρκετά σημαντική,
θετική επίπτωση στο τραπεζικό σύστημα και τον καταναλωτή. Και αυτό, γιατί
αναμένεται μείωση του μέσου όρου των επιτοκίων μεσοπρόθεσμα στα καταναλωτικά
δάνεια. Αυτό θα γίνει διότι οι τράπεζες θα έχουν την απαραίτητη πληροφόρηση
μέσω του συστήματος «Τειρεσίας» και θα είναι ελεύθερες να αποτιμούν τον
κίνδυνο, που σημαίνει πιο ορθολογική τιμολόγηση προς όφελος του αξιόχρεου
καταναλωτή. Επίσης, αναμένεται κάποια αύξηση της ζήτησης καταναλωτικών
προϊόντων στην αγορά. Στον βαθμό που θα κατευθυνθεί η ζήτηση σε εισαγόμενα
προϊόντα, δεν θα επηρεαστεί ο πληθωρισμός, αλλά μπορεί να αυξηθεί το εμπορικό
έλλειμμα. Οριακά, όμως, διότι η αγορά έχει ήδη απελευθερωθεί σε μεγάλο βαθμό.