TPITH AΠOΨH Πρόθυμοι εκτελεστές

Πώς μπορεί, αλήθεια, να ερμηνεύσει κανείς την παρανοϊκή συμπεριφορά ενός
ανθρώπου, σαν τον Κουφοντίνα, που το πρωί εμφανιζόταν ως αμέριμνος
μελισσοκόμος και το βράδυ ως ανελέητος εκτελεστής εφοπλιστών; Είχα αποφασίσει
να μην ξαναγράψω για την εκκρεμή δίκη των μελών της 17 Νοέμβρη. Όμως, ένα
άρθρο του συγγραφέα Π. Τατσόπουλου στα «NEA» (16.5.2003) με έκανε να
συνειδητοποιήσω δυσάρεστα ένα πράγμα: Πόσο η ελλιπής δημοσιότητα με την οποία
καλύπτεται αυτή η δίκη δυσκολεύει την κοινωνία των πολιτών να ανιχνεύσει αυτά
τα ακανθώδη ζητήματα που ταλάνισαν τη σύγχρονη πολιτική ιστορία του τόπου μας.

Τι εννοώ; Ο Π. Τατσόπουλος – αν δεν τον παρερμηνεύω – αποδέχεται σχεδόν ένα
ερμηνευτικό μοντέλο, που επεξηγεί τον παραπάνω διχασμό της προσωπικότητας του
Κουφοντίνα (ή των άλλων) με την εξής προσέγγιση: Δηλαδή, ότι τα μεγέθη της
βλακείας ή της ψυχωσικής διαστροφής ήταν εκείνα που έκαναν αυτούς τους
ανθρώπους να εμφανίζονται το πρωί με το προσωπείο του τρυφερού μικροαστού και
το βράδυ με τη μάσκα του ανελέητου δολοφόνου.

Αυτή η ερμηνευτική προσπέλαση έχω την εντύπωση ότι δεν λαμβάνει υπόψη της τη
βασανιστική ιστορία της ίδιας της αριστερής σκέψης. Επιπλέον νομίζω ότι η
ενισχυτική – για τα επιχειρήματα του συγγραφέα – επίκληση της σημαντικής
μελέτης του N. Γκόλντχαγκεν (Πρόθυμοι δήμιοι: οι εκτελεστές του Χίτλερ) είναι
μάλλον εσφαλμένη. Όμως ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή τους.

Καταρχήν ο Γκόλντχαγκεν υποστηρίζει ένθερμα ότι οι απλοί Γερμανοί πολίτες
έγιναν πρόθυμοι εκτελεστές των Εβραίων επειδή ένας δηλητηριώδης φυλετικός
αντισημιτισμός επηρέασε την πολιτική τους κουλτούρα. Επομένως, ήταν ζήτημα που
άγγιζε τη δομή της κοσμοαντίληψής τους και όχι ζήτημα που αφορούσε τη
μικροαστική ηλιθιότητα του Ρούντολφ Ες ή των άλλων (όπως υποστηρίζει ο
συγγραφέας). Μόνο κάτω από αυτό το πρίσμα μπορεί να εξηγηθεί πειστικά ένα
απίστευτο φαινόμενο. Δηλαδή, γιατί οι Γερμανοί στρατιώτες τη μια μέρα
συμμετείχαν σε μαζικές δολοφονίες και την άλλη διοργάνωναν βραδιές με
εκδηλώσεις και αναζητήσεις για τον Θεό. Με άλλα λόγια πίστευαν βαθιά ότι είχαν
το ηθικό καθήκον να εξοντώσουν τον παγκόσμιο εβραϊσμό.

Με το ίδιο σκεπτικό πιστεύω ότι ο «επτασφράγιστος ψυχισμός» των τρομοκρατών
δεν μπορεί να ερμηνεύσει – από μόνος του – τη δισυπόστατη έκφανση της
προσωπικότητας των μελών της 17 Νοέμβρη.

Κατά τη γνώμη μου αυτό το αίνιγμα μπορεί να επιλυθεί μόνο αν λάβει κανείς
υπόψη του τη βασανιστική ιστορία της ίδιας της πολιτικής σκέψης. Όπως έλεγε
χαρακτηριστικά η X. Αρεντ, ο Κάρολος Μαρξ είχε επίγνωση του ρόλου της βίας
στην ιστορία, αλλά γι’ αυτόν τούτος ο ρόλος ήταν δευτερεύων. Δεν ήταν η βία
που επέφερε το τέλος της παλιάς κοινωνίας, αλλά οι εγγενείς αντιφάσεις της.

Εκκολάφθηκαν, άλλωστε, και ρεύματα της μαρξιστικής σκέψης, όπως η Νέα
Αριστερά, που θεωρούσαν τη βία ως απαραίτητο εργαλειακό μέσο για την ανατροπή
της καπιταλιστικής κοινωνίας. Μην ξεχνούμε, επίσης, τη γνωστή τοποθέτηση του
Σαρτρ ότι «η ασυγκράτητη βία… είναι ο άνθρωπος που αναδημιουργεί τον εαυτό
του».

Δυστυχώς για την ελληνική κοινωνία οι τρομοκράτες επηρεάστηκαν από τα
ιδεολογικά ρεύματα μιας άλλης ιστορικής εποχής και δεν κατανόησαν ότι ο κόσμος
και η ταξική δομή των δυτικών κοινωνιών άλλαξαν δραστικά. Δεν κατανόησαν ότι η
στρατηγική των τυφλών δολοφονιών οδηγεί στη βαρβαρότητα (και όχι στην αλλαγή).

Δεν ήταν λοιπόν η βλακεία που καθοδηγούσε τους αυτουργούς της 17 Νοέμβρη. Ήταν
η βάρβαρη κοσμοαντίληψή τους που τους έκανε να πιστεύουν ότι είχαν το ηθικό
καθήκον να παίρνουν τις ζωές των εκπροσώπων του αστικού καθεστώτος (αυτούς,
βέβαια, που κατά την υποκειμενική τους αξιολόγηση θεωρούσαν ως τέτοιους, γιατί
το 99% των δολοφονηθέντων δεν εκπροσωπούσαν πολιτειακά τίποτα).

Ποιο είναι το συμπέρασμα; H «ψυχιατρικοποίηση» των ιστορικών φαινομένων είναι
αδιέξοδη. Με την αναγωγή στην ψυχοπαθολογία η ελληνική κοινωνία δεν θα
κατανοήσει σε βάθος τις αιτίες που κυοφόρησαν το τρομοκρατικό φαινόμενο (και
επομένως δεν θα προσπαθήσει να τις υπερβεί). Για τους λαθρεπιβάτες της
Αριστεράς ισχύει μόνο το αξίωμα τού I. Ασίμοφ: «H βία είναι το τελευταίο
καταφύγιο των αποτυχημένων».

O Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.